དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་འགྲུལ་ཟིན་ཐོ།

ཉེ་ཆར་མགོ་ལོག་དར་ལག་ཏུ་ཟླ་གཅིག་ལྷག་ལ་སྡོད་དུས་རྒན་པ་ཕན་ཚུན་ངོ་མི་ཤེས་པ་དག་གིས་བཀའ་མོལ་གནང་སྐབས། ཐོག་མར་ཕན་ཚུན་ལ་ས་ཆ་གང་ཡིན་འདྲི་བ་དང་། དེ་ནས་སྡེ་བ་དང་ཚོ་བ་གང་ཡིན། རིམ་བཞིན་རུས་ཅི་ཡིན་འདྲི་བ་དང་མཐུད་དེ་མ་ཅི་ཡིན་ཞེས་འདྲི་བར་བྱེད་པ་ལན་མང་པོར་ཐོས། མཚོ་སྔོན་པོའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་འབྲོག་པ་རྣམས་ལ་སྡེ་བ་དང་ཚོ་བ་འདྲི་བའི་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་། ཕན་ཚུན་ལ་རུས་དང་མ་ཞེས་སོ་སོར་འདྲི་བ་ཁྱོན་ནས་གོ་མྱོང་མེད་པར་མ་ཟད། དེ་འདྲའི་སྤྱི་ཚོགས་རིགས་རུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཁ་གསལ་གཏིང་གསལ་ཞིག་རྙེད་རྒྱུའང་ཁག་པོ་མིན་ནམ་སྙམ། ཁོ་བོ་དེ་སྔོན་སྤྱི་ལོ༢༠༡༦ལོའི་དགུན་གཞུང་དུ་འཕྱོངས་རྒྱས་བཙན་པོའི་བང་སོར་བསྐྱོད་དུས། ཇ་ཁང་ཞིག་ཏུ་ས་དེ་གའི་རྒན་པོ་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུར་ལོན་པ་ཞིག་ལ་རིགས་རུས་སྐོར་ཞུ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་མོད། ཁོང་གིས་རུས་ཡོད་པ་མ་རེད། ངས་གོ་མྱོང་མེད་གསུངས་བྱུང་བས། བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་ཡར་ལུང་རྒྱུད་ཀྱི་བློན་རིགས་དང་སྟོད་སྨད་ཀྱི་དབང་པོ། དམག་དཔོན་སོགས་ཀྱི་སོ་སོའི་རྒྱན་དང་གཟི་བརྗིད་དུ་རློམ་པའི་མིང་རུས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་སྟེ། ཐབས་དང་རུས། མཁན། མིང་གི་རིམ་པ་དག་ད་ལྟ་དར་ལག་ལྟ་བུའི་བོད་ཀྱི་མཐའི་ལུང་པ་འགོལ་པོ་དག་ཏུ་རུས་དང་མ་ལས་ལྷག་མི་འདུག་ཨང་སྙམ་བྱུང་། དུས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་མགོ་ལོག་རུས་མཛོད་དང་འཇུའི་རུས་མཛོད་གཡུ་འབྲུག་བཞད་སྒྲ། ཀརྨ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་དང་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར་སོགས་མགོ་ལོག་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་དག་ཤ་བོ་ངལ་སོས་ཀྱིས་བྲེལ་འཚུབ་མེད་པར་བཀླགས་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་དང་། ཡང་བཱ་ཡན་སྒར་གསར་དང་ཁྲ་གླིང་དགོན། རྒྱུད་སྨད་གཡས་གཡོན་སོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་རྐྱེན། སྤྱིར་བོད་སྔ་རབས་པ་རྣམས་ཀྱི་བུམ་ནང་མར་མེའི་མཛད་སྤྱོད་ལ་དད་གུས་བླ་ལྷག་གིས་ག་དུས་ཀྱང་རྐ་མགོ་སྨད་པའི་ལས་ལ་གཞོལ་རྒྱུ་གཤིས་སུ་གྲུབ་མོད། རྒྱུ་འགྲུལ་ལམ་གྱི་མཐོང་ཐོས་དྲན་རེག་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་ཕབ་པ་ནི་མི་བརྗེད་པའི་རྟེན་ལགས་ན། མགོ་ལོག་དང་ལྷག་པར་དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་སྐོར་གྱི་ཟིན་བྲིས་དག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པར་བྱའོ། །

ད་ལྟ་མགོ་ལོག་ལ་འགོ་ལོག་དང་འགུ་ལོག ངོ་ལོག་ལྟ་བུའི་འབྲི་སྟངས་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་སྣང་ལ། དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་འགུ་ལོག་ཅེས་པའི་ཁུངས་བཙན་པོའི་དུས་ལ་གཏུགས་བཞིན་འདུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་མདོར་ཙམ་ཞུས་ན། ཏུན་ཧོང་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆ་ལས་དབའས་སྐྱེས་བཟང་སྟག་སྣང་གིས། རྒྱའི་དམག་དཔོན་ཧོན་ཛེ་སངས་དང་འགུའ་ལོག་སྒང་དུ་གཡུལ་སྤྲད་ནས། རྒྱ་མང་པོ་བཐུངས་སྟེ། འགུའ་ལོག་རྒྱ་དུར་དུ་བཏགསོ། །[1]ཞེས་པའི་འགུའ་ལོག་ཅེས་པ་ནི་དེང་གི་མགོ་ལོག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་མོད། ས་མིང་འདིའི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབ་ཤིན་ཏུ་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བས་དེ་མུར་ཐག་གཅོད་བྱེད་རྒྱུ་དཀའ་སྙམ། སྤྱི་ལོ༡༩༤༠ལོརJacques BacotདངF. W. Thomas Ch.Toussaintབཅས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་ཞིབ་འཇུག་དང་བསྒྱུར་མཆན་གནང་དུས། འགུའ་ལོག་ཅེས་པ་དྲུ་གུའིKulug[2]ཡིན་ཚུལ་གྱི་མཆན་བུ་བཏབ་ཡོད་ལ། 黄不凡ལགས་ཀྱི་ལིང་ཨུ་སྟེ་དེང་གི་ཉིང་ཤ་ཀྲུང་ཝེའི་ཉེ་འཁོར་ཡིན་པར་བཤད།[3] གོང་གི་དབའས་སྐྱེས་བཟང་སྟག་སྣང་དང་འཐབ་པའི་རྒྱའི་དམག་དཔོན་ཧོན་ཛེ་སངས་ཞེས་པ་ད་ལྟ་ཚང་མས་ཧོན་ཅན(浑瑊,736-799)[4]ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མོད། བོད་ཡིག་བརྡ་རྙིང་ཡིག་ཆར་ཛེ་སངས་སྦྱོར་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མ་ཤེས། མི་འདི་ཐང་གུར་དུས་ཀྱི་དྲུ་གུ་རུས་དགུའི་གདུང་རྒྱུད་དང་མིང་གི་ཐོག་མ་ཁོང་ཚོའི་ཚོ་བ་ཡིན། དམག་དཔོན་འདི་ཐང་ཡིག་ནང་སྤྱི་ལོ༧༧༣ལོ་དང་སྤྱི་ལོ༧༨༣ལོ། སྤྱི་ལོ༧༨༤ལོ། སྤྱི་ལོ༧༨༧ལོ་བཅས་སུ་བོད་དང་འཐབ་པའམ་མོད་ཆད་བགྱིས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་མོ་ཡོད་ཅིང་། ས་གནས་ཕལ་ཆེ་བ་ལིང་ཅུ(灵州)དང་ཙེང་ཧུ།(清水)ཝུ་གུང་།(武功) ཕིང་ལྱང་།(平凉) བཅས་དེང་གི་ཉིང་ཞ་དང་ཀན་སུའུ། ཧྲན་ཞི་མ་གཏོགས་མཚོ་སྔོན་རྒྱུད་དུ་སླེབས་པ་མི་གསལ།[5] ཡང་གཅིག་བཤད་ན་དབའས་སྐྱེས་བཟང་སྟག་སྣང་འདི་སྤྱི་ལོ༧༥༨ལོའི་རྗེས་ནས་རིམ་བཞིན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བློན་པོ་བཀའ་ཆེན་པོ་ལ་གཏོགས་པའི་གྲས་སུ་བྱུང་བས། དུས་སྐབས་དེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་ཤར་རྒྱུད་དུ་འཕེལ་བའི་དུས་སྐབས་དང་ཁེལ་བས། འགུའ་ལོག་སྒང་ཞེས་པ་སྒྲ་ཙམ་འདྲ་བ་ལས་དེང་གི་མགོ་ལོག་ཡིན་མི་སྲིད་སྙམ། ཡིན་ནའང་། ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཚངས་རུས་མཛོད་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ་དང་ཀརྨ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ(༡༦༠༤-༡༦༧༤)། ཀརྨ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི(༡༦༧༦-༡༧༠༢)རྣམ་ཐར་སོགས་སུ་སྨད་རོལ་འགུ་ལོག་དང་ལྕགས་མོ་འགུ་ལོག་སོགས་སུ་བྲིས་ཡོད་པ་དོན་དངོས་ཡིན་ནོ། །

སྤྱིར་མགོ་ལོག་ལ་རྫ་ཆུ་ཁ་དང་གསེར་ཐར། མགོ་ལོག་ཁག་གསུམ། ཁམས་ལྕགས་མོ་འགུ་ལོག ཁྲོ་ཁོ་ཁག་གསུམ། རྔ་ཡུལ་སོགས་གདགས་གཞིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་ཡང་། ཆོས་རྒྱལ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་གྱི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་སྤྱིའི་མིང་ལ་འགོ་ལོག་ཏུ་གྲགས་པར་གསུངས་པ[6]ཨ་སྐྱོང་གོང་མ་ཚང་དང་། དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད། ཨ་སྐྱོང་དཔོན་མོ། ཚ་སྐོར། ཧོར་སྐོར་སོགས་མདོར་ན་མགོ་ལོག་ཁག་གསུམ་ལ་གོ་བ་ཤས་ཆེ། ཐུགས་མཆོག་རྡོ་རྗེས(༡༨༠༦-༡༨༥༦)དང་ཁོང་གི་གཅེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱ་མཚོས་ལྷོ་ཕྱོགས་མགོ་ལོག་གི་ཡུལ་ནས་ཡོང་བ་དང་། གཉན་མཁར་བ་གསུམ་གྱི་མགོར་ལོག་པས་མགོ་ལོག་ཟེར་ཞེས་དང་། ཡང་ཨ་སྐྱོང་དང་དབང་ཆེན་འབུམ་དང་པད་མ་འབུམ་རྣམས་ཕོ་རྩལ་སྣ་དགུ་དང་ལྡན་ཞིང་། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ཕྱིས་མགོ་ལོག་ཁག་གསུམ་དུ་གྲགས་ཅེས[7]གསུངས་པ་སོགས་ཕྱི་མ་མགོ་ལོག་ཁག་གསུམ་གྱི་མེས་པོའི་ཁུངས་ཙམ་བརྗོད་པ་མ་གཏོགས་སྔ་མ་གཉིས་ནང་བཞིན་གོ་བ་ལེན་མི་རུང་། གང་ལྟར་གསེར་ཐའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་འགོ་ལོག་ཅེས་པ་སྒྲ་ཉམས་པ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། མིང་ངོ་མ་ངོ་ལོག་ཡིན་པར་འདོད་པ་མ་ཟད་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་དམངས་གླུ་ཤིན་ཏུ་འཕྲོད་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་བར་ཆོས་རྒྱལ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་མཆོག་མདོ་ཁམས་བྱང་བརྒྱུད་དུ་རྒྱུ་འགྲུལ་གནང་དུས་ཡི་གེར་བཀོད་འདུག་པ་རིན་ཐང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་མཐོང་ནས་ཇི་བཞིན་འགོད་པར་བྱ་བ་ལ། ངེད་ངོ་ལོག་ཡར་ལོག་བོད་ལ་ལོག ། བོད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བོ་ལོག།། ངེད་ངོ་ལོག་མགོ་གཏད་གནམ་ལ་གཏད། ། དགུང་སྔོན་པོ་ངོ་ལོག་མགོ་གཏད་ཡིན། ། ངེད་ངོ་ལོག་མར་ལོག་རྒྱ་ལ་ལོག།། རྒྱ་ནག་པོའི་སྲིད་པའི་ཁྲིམས་བོ་ལོག།། ངེད་ངོ་ལོག་ཁྲིམས་གནོན་ཚོ་པས་ལོག ། རྨ་རྫ་ཐང་ཤ་བ་ཁྲིམས་གནོན་ཡིན།། ངེད་ངོ་ལོག་ཕར་ལོག་ཧོར་ལ་ལོག།། ཧོར་ཡ་མེད་བུ་རྟའི་དམག་བོ་ལོག།། ངེད་ངོ་ལོག་ཤ་དགའ་ཤ་ལ་དགའ། ། དགལ་ཞིག་ལུ་ངོ་ལོག་སྐྱོབས་མ་ཡིན། །[8] དམངས་གླུ་འདིར་གསེར་ཐའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ཅག་ལ་ངོ་ལོག་ཅེས་པར་འབོད་པ་བོད་དང་རྒྱ། ཧོར་གསུམ་གྱི་ཆོས་དང་ཁྲིམས། དམག་གི་རྒྱ་ལ་མ་ཚུད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། དེ་བཞིན་རང་གཤིས་བརྗོད་པ་བརྒྱུད་དེ་ཁོང་ཚོ་ནི་མགོ་ཐོག་ཏུ་གནམ་ཁོ་ནས་མེད་པའི་རང་དབང་གི་བྱང་འབྲོག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད་ལ། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་མཆོག་གིས་ཀྱང་། མན་ཆིང་རྒྱལ་རབས་འཇིག་པ་ནས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པའི་བར་དུ་མགོ་ལོག་ནི་ངེས་པ་དོན་གྱི་རང་དབང་གི་ལུང་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་པའང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་ག་ལ་ཡིན།

མགོ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རྒྱ་ནག་པོའི་སྲིད། ཧོར་གྱི་དམག་གང་ལ་མགོ་མི་སྒུར་བས། སྤྱི་ཇག་དང་ནང་ཇག་ཅེས་མགོ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཇག་ལས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཆགས་པ་མིན་ནམ་སྙམ་སྟེ། སྤྱི་ལོ༡༨༡༨ལོར་ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་དབུས་ནས་ཕྱིར་ཨ་མདོར་ལོག་དུས’’འབྲི་ཆུའི་ཐག་ཉེར་སླེབས་པའི་ཚེ། མགོ་ལོག་གི་ཇག་པ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་ཙམ་ཞིག་བྱུང་ནས། ངེད་རྣམས་དང་ཚོང་དཔོན་གཞན་ཐམས་ཅད་སྡེབ་གཅིག་ལ་བླངས་སོ། ། རྒྱུ་མཚན་བཤད་སྐྱབས་མགོན་པཎ་ཆེན་རྒྱལ་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་ཤོག་བསྟན་པས། སྒར་དཔོན་གོས་སྒྲུབ་པ་ངེད་གསུམ་གྱི་རྟ་མཛོ་ཁལ་དང་བཅས་པ་ཕྱིར་སྤྲད་བྱུང་། ཚོང་དཔོན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཁལ་མ་བླངས་དོ་པོ་ཐམས་ཅད་བཤིགས་ནས་སྣམ་ཐེར་སོགས་ནོམ་པ་བླངས། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང་བྱིན་རྟེན་རིལ་བུ་རྣམས་ས་ལ་ཕོ་ནས་ཇག་པ་རྣམས་སོང་ངོ་། །’’[9]ཞེས་པར་བརྟག་ན། མི་སྟོང་ལྷག་མཉམ་གཅིག་ཏུ་ཇག་ལ་འགྲོ་བ་དང་རྒྱུ་ནོར་བགོ་བཤའ་བརྒྱག་པ། དེ་བཞིན་སྡེབ་གཅིག་ཏུ་རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་ཤོག་ལ་དང་དོད་བྱེད་པ་སོགས་ནི་རྐུན་ཇག་མི་རྐྱང་རྟ་རྐྱང་གི་བྱེད་ལས་ཙམ་ཡེ་ནས་མིན། ། ཡིན་ནའང་། ནང་ཇག་གི་མཇུག་འབྲས་ཤིན་ཏུ་སྐྱི་གཡའ་བ་ནི་འབྲོག་པའི་ཏིས་རྩོད་ཡིན་ཏེ། ཆོས་རྒྱལ་ནམ་མཁའི་ནོར་བུས་གསུངས་པ་བཞིན། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་མཚེར་ས་དང་རྒྱུ་ནོར། གཉེན་སྒྲིག་གོ་ལོག་སོགས་སོ་སོའི་ངོས་ནས་རང་གནོངས་སུ་ངོ་མ་བླངས་ན། སོ་སོའི་བུ་དང་མནའ་ཡར་མི་ཤའི་རྩོད་གཞི་འབྱུང་བ་དང་། ཡང་ན་ཏིས་རྩོད་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཡུལ་དུ་འདུག་མ་ནུས་པར་ཡུལ་གྱུར་བྱུང་བའང་ཡོད་དོ། །

མགོ་ལོག་ཁུལ་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རི་ཉག་ཅིག་བརྒལ་ན་ཧྭ་སྐོར་དགོན་ལ་སླེབས་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁྱི་འབྲི་དང་དགའ་བདེ། སྟོང་སྐྱབས་དགོན་བཅས་བརྒྱུད་རྗེས། བཱ་ཡན་སྒར་གསར་བསྟན་གཉིས་དར་རྒྱས་གླིང་ལ་འབྱོར་ཐུབ། དགོན་པ་འདི་སྤྱི་ལོ༢༠༠༤ལོར་བཏབ་པས་དར་ལག་རྫོང་གི་དགོན་པ་གསར་ཤས་དེ་མིན་ནམ་སྙམ། དགོན་པའི་ནང་འདུ་ཁང་གཅིག་དང་སྒྲོལ་མའི་རྗེས་དྲན་གསེར་ཁང་མཐོང་གྲོལ་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་ལྷ་ཁང་གཅིག་ཡོད་ལ། དགོན་པའི་གཤམ་དུ་ཐར་མདོ་འཁོར་ཆེན་དང་འོད་མཚན་གསེར་འཁོར་ཆེན་མོ། ཚེ་མདོའི་འཁོར་ཆེན་སོགས་འཁོར་ཆེན་དྲུག་བཞེངས་འདུག་པ་ཚང་མ་ཤིན་ཏུ་རྔམ་བརྗིད་ལྡན།

བཱ་ཡན་སྒར་གསར་ནས་རྨ་ཆུའི་ཟམ་ཆེན་བརྒལ་ན་དར་ལག་རྫོང་དུ་སླེབས་པ་དང་། རྫོང་འདི་ལུང་པ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མདོ་དང་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་གནས། རྨ་ཆུ་ནི་མཚོ་སྔོ་རིངས་ནས་རྨ་སྟོད་རྫོང་གི་ལྷོ་རྒྱུད་དང་དར་ལག་རྫོང་གི་བྱང་རྒྱུད་བརྒྱུད་དེ་གཅིག་སྒྲིལ་རྫོང་དུ་འབབ་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་བྲ་ཁོག་ནས་མར་ཁྲོ་ཁོ་སྟོད་སྨད་དང་དེ་ནས་སོག་ཚང་དགོན་གྱི་བྱང་རྒྱུད་ནས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་རྩེ་ཆུ་དང་འདྲེས་ཤིང་། རིམ་བཞིན་རྭ་རྒྱ་དང་མང་འབའ་བྱ་གསུམ་བརྒྱུད་དེ་ཁྲི་ཀར་འབབ་བཞིན་ཡོད་པས་སྟོད་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་ལམ་གཅིག་པུར་ཡང་ཀྱ་ཀྱུ་ཤིན་ཏུ་མང་། ད་ལྟ་དར་ལག་རྫོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཟམ་ཆེན་གསར་རྙིང་གཉིས་ཡོད་པས་ལྷོ་བྱང་བགྲོད་པར་སྟབས་བདེ་ཡིན་མོད། ལོ་ངོ་དུ་མའི་ཡར་སྔོན་དུ་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་བྱང་བགྲོད་པ་ནི་དཀའ་ཁག་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ལས་ཤིག་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད་དོ། །

དར་ལག་རྫོང་རྒྱུད་སྨད་དུ་ཡོད་ཅིང་འགུ་ལོག་ཅེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ནང་སྔོན་ཆད་ས་ཆ་འདི་མཁར་རེ་ཟེར་བཞིན་ཡོད་ཚུལ་བཀོད་འདུག རུས་མཛོད་དུ་སྦྲ་དཔོན་ཕྲན་གྱི་མི་རྒྱུད་ལས་སྦྲ་ལྷ་ཐར་ལ་བུ་བདུན་ཡོད་པར་མཁར་རེ་ཡོད་པས་ཐོགས་པར་བཤད། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་ཀརྨ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་མཁར་རེ་རྒྱུད་ལྡེ་དགོན་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་འཁྲུངས་པར[10]གསུངས་པ་དང་། གླིང་དཔོན་རྒྱ་མཚོས(16/17th cent)གཞི་བདག་གཉན་པོ་གཡུ་རྩེའི་འདབས་སྨར་ཁོག་ཏུ་འཁྲུངས་པར་གསུངས་ལ།[11] ཀརྨ་ངེས་དོན་བསྟན་རྒྱས(༡༨༩༡)ཀྱིས་མདོ་ཁམས་རོལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ལས་སྨད་རོལ་དེང་སང་འགུ་ལོག་ཏུ་གྲགས་པར་འཁྲུངས་[12]ཞེས་གསུངས། གང་ལྟར་དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་གཉན་པོ་གཡུ་རྩེའི་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཡོད་ཅིང་། སྨར་སྟོད་འཕྲང་གཉིས་འདི་དབང་ཆེན་ཆུ་སྨད་དུ་གཏོགས། ཀརྨ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་མཆོག(༡༦༧༦-༡༧༠༢)དབུས་གཙང་དུ་ཆབ་སྲིད་ཧ་ཅང་བརྟན་བརླིང་མིན་པའི་དུས་རིམ་ནང་འཁྲུངས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་བཟོ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་སྔ་རྗེས་སུKarl Debreczeny(2012)དང་། Irmgard Menglece(2012) ཞྭ་དམར་མི་ཕམ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས།(༡༩༥༢-༢༠༡༤) ཨིན་ཏི་ཡ་ནའི་དགེ་འདུན་རབ་གསལ(༢༠༡༧)སོགས་ཀྱིས་ཉམས་ཞིབ་གནང་ཡོད་འདུག དར་ལག་རྫོང་འདི་སྔོན་མགོ་ལོག་ཁག་གསུམ་ལས་དབང་ཆེན་འབུམ་ལ་གཏོགས་ཤིང་། དེ་དུས་སྟོད་སྒ་མདོ་མར་ཟུང་། ཤོབ་ལེབ་ཡར་ཟུར་ལྷམ་ཤུལ་རྒུར་ཆུ་མན་ཆད་དང་ལྕི་མདའ་ཡན་ཆད་དབང་ཆེན་འབུམ་གྱི་ས་ཡིན་པར་བཤད། ཡིན་ནའང་། ཕྱིས་སུ་དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་གཉིས་སུ་གྱེས་ཤིང་སྟོད་པར་དཔོན་ཁག་གསུམ་དང་དཔོན་ཤོག་ཆུང་བ་ལྔ། ཆུ་འཕང་ཚོ་བ་དྲུག ཚོ་མ་ལག་བཅུ་གསུམ། ཡང་ལག་ཉེར་ལྔ་དང་། དབང་ཆེན་ཆུ་སྨད་ཅེས་པ་ཚེ་བརྟན་ཡག་གིས་འཕྲང་གཉིས་བར་ལ་མཁར་བརྩིགས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་ཕྱིས་འབོས་པ་སྟོད་སྨད་གཉིས་སུ་གྱེས།[13] བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་དབང་ཆེན་སྟོད་པར་རྒྱལ་ཐང་གཅོད་ཀྱི་བླ་བརྒྱུད་དུ་བཞུགས་པ་ཀུན་མཁྱེན་གངས་པའི་མི་རྒྱུད་དང་གདུང་རྟེན་འདི་གངས་ཅན་ཆོས་རྗེ་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་ཡིན་ནམ་སྙམ་ཞེས་དང་། དབང་ཆེན་སྨད་པར་འཕྲང་གཉིས་བར་གྱི་རྙིང་དགོན་ཀ་ཐོག་པས་འཛིན་བདག་བྱེད་ཅེས[14]དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་སྐོར་གྱི་དབྱེ་མཚམས་དང་གངས་པ་ཉི་སྤྲུལ་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་བར་དཔྱད་གཞི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་གནང་།

དར་ལག་རྫོང་ནི་གེ་སར་རིག་གནས་ཀྱི་ཕ་ས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། རྫོང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སེང་འབྲུག་སྟག་རྩེ་དང་རྨ་དར་གཉིས་ཀྱི་འདྲེས་མདོར་རྨ་ས་བཟུང་དར་གྱི་མདུད་པ། འདུ་ར་སྟག་ཐང་ཕྲ་མོ། དེ་མིན་ཇ་མཁར་རིང་མོ་དང་རྨ་གཡས་ལུང་ས་ནག་སུམ་མདོ་སོགས་ད་ལྟ་དངོས་སུ་བསྟན་དུ་ཡོད་པས། གེ་སར་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ངེས་པར་ཐུགས་སྣང་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། ཡིན་ནའང་། གེ་སར་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་དངོས་ཁ་ཤས་མ་གཏོགས་སེང་འབྲུག་སྟག་རྩེ་ལྟ་བུ་ཉམས་གསོ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། ད་ལྟའི་མཐོང་སྣང་བརྒྱུད་དེ་གནའ་བོའི་འཛུགས་སྐྲུན་བཟོ་བཀོད་དང་སྐུ་ཐང་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་བར་གཟབ་བཞེས་གནང་དགོས་པ་སྨྲས་ཅི་འཚལ། རྫོང་ཡོངས་སུ་ཀ་ཐོག་པའི་དགོན་སྡེ་བརྒྱད་དང་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་གཉིས་ཡོད་ལ། གཤམ་གྱི་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་དང་སྤྲུལ་སྐུའི་གྲངས་ལས་རིགས་དང་པོ་ཁོ་ལོམ་སྦི་ཡའི་མདོ་ཁམས་དགོན་སྡེའི་གནས་སྟངས་དང་རིགས་གཉིས་པ་བོད་ན་བཞུགས་པའི་རྙིང་མའི་དགོན་དེབ་ཅེས་པ་གཞིར་བཟུང་པ་ཡིན།

  1. ཁྲ་གླིང་དགོན།         སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ། བཏབ་ལོ། ༡༨༩༥ལོ།     གྲྭ་བཙུན།༥༠༠/༥༥       སྤྲུལ་སྐུ།༡༧/༥བཞུགས།
  2. སྡེ་ནང་དགོན།         སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༢༥ལོ།     གྲྭ་བཙུན།༢༤༤/༨༠       སྤྲུལ་སྐུ།༦/༡བཞུགས།
  3. སྙན་མོ་དགོན།         རི་བོ་དགེ་ལུགས་པ། བཏབ་ལོ། ༡༨༩༠ལོ།       གྲྭ་བཙུན།༢༠༠/༤༠༥     སྤྲུལ་སྐུ།༣༡/༡བཞུགས།
  4. གངས་པ་དགོན།     སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༢༥ལོ། གྲྭ་བཙུན།༧༧/༡༣༥     སྤྲུལ་སྐུ༣/༡བཞུགས།
  5. རྡོ་རུ་བ་དགོན།       རི་བོ་དགེ་ལུགས་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༤༠ལོ།     གྲྭ་བཙུན།༢༠/༨༠        སྤྲུལ་སྐུ༢/༡བཞུགས།
  6. གསང་རུ་མ་དགོན། སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༥༠ལོ། གྲྭ་བཙུན།~/༢༠༥         སྤྲུལ་སྐུ~/༡བཞུགས།
  7. སྟག་ཐོག་དགོན།     སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༨༩༠ལོ། གྲྭ་བཙུན།༩༥/༣༠༠       སྤྲུལ་སྐུ་༥/༡བཞུགས།
  8. དུང་ཆུང་དགོན།     སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༤༠ལོ། གྲྭ་བཙུན།༡༩༢/           སྤྲུལ་སྐུ་༨/~བཞུགས།
  9. དཔོན་སྐོར་དགོན།   སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༢༠ལོ། གྲྭ་བཙུན།༩༢/༣༥༡       སྤྲུལ་སྐུ་༥/༢བཞུགས།
  10. བུ་དོན་དགོན། སྔ་འགྱུར་ཀ༔ཐོག་པ།    བཏབ་ལོ། ༡༩༣༠ལོ།      གྲྭ་བཙུན།༤༨༣/༢༥༠     སྤྲུལ་སྐུ་༡༧/༣བཞུགས།

གོང་ཕེབས་དགོན་སྡེ་དག་ལས་སྙན་མོ་དགོན་དང་རྡོ་རུ་བ་དགོན་གཉིས་མ་གཏོགས་གཞན་ཐམས་ཅད་སྔ་འགྱུར་ཀ་ཐོག་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དགོན་སྡེ་ཆ་ཚང་ཁྲ་གླིང་དགོན་གྱི་དགོན་ལག་ཡིན། སྤྱིར་དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་དང་རྒྱལ་བ་ཀ་ཐོག་པའི་བསྟན་པ་གཉིས་དབར་དུས་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རུས་མཛོད་དུ་གསལ་ཡང་། ད་ལྟའི་དགོན་སྡེའི་གནས་སྟངས་ནི་ཁྲ་གླིང་དགོན་དང་དེ་ལས་མཆེད་པའི་ཀ་ཐོག་པའི་དགོན་མ་ལག་གི་འབྲེལ་བ་ཤས་ཆེ། ཁྲ་གླིང་དགོན་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གླིང་ནི་ད་ལྟ་དར་ལག་རྫོང་གི་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ལ། རྫོང་གི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་སྤྱི་ལེ་བཅུ་དགུའི་སར་ས་ནག་ལུང་བར་ཡོད་ཅིང་། དགོན་པའི་མདུན་དུ་ཤར་ལུང་རི་དྲུག་དང་ས་ནག་ལུང་ཆུ། རྒྱབ་རི་བཀྲ་ཤིས་ལྷ་རི་སྒོམ་གྲྭ་བཅུ་ཕྲག་དགུས་བརྒྱན་པའི་དབུས་སུ་ཡོད་པ་དང་། མཆོག་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཉི་མའི་གསུང་དུ་དགོན་པའི་མཐའ་འཁོར་དུ་ཁྲ་མོ་གླིང་གི་སྡེ་བ་ཡོད་པས་དགོན་མིང་ཡང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་གསུངས། བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོའི་ལྷ་གཉེར་ཀུན་བཟང་ལགས་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུ་དུས། ཁོང་གིས་དགོན་འདིར་ད་ལྟ་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་། རྒྱུད་སྡེ་གྲྭ་ཚང་། སྒྲུབ་སྡེ་གྲྭ་ཚང་། གཞུང་པ་གྲྭ་ཚང་། རིག་གནས་གྲྭ་ཚང་བཅས་གྲྭ་ཚང་ལྔ་དང་། སོ་སོར་༡༥༠དང་༩༠། ༡༠། ༡༥༠། ༩༧བཅས་གྲྭ་བཙུན་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་བཞུགས་པར་གསུངས་ལ། དེ་མིན་ཡིག་ཆ་གསང་རུ་མ་དང་སྟག་ཐོག སྡེར་ནང་སོགས་དགོན་མ་ལག་བཅུ་དྲུག་ལྷག་ཡོད་པར་བཤད། ཁྲ་གླིང་དགོན་གྱི་ཐོག་མའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྩད་གཅོད་ཞུ་དུས། སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་གནང་དུས། གླིང་ཡུལ་ན་ཤར་ཙོང་ཁ་ཕྲ་མོ་དང་ལྷོ་དགོན་སྡེ་ཁྲ་བོ། ནུབ་འབུམ་ཆུང་དཀར་མོ་ཞེས་གྲགས་པའི་དགོན་པ་གསུམ་གྱི་བར་བ་ཡིན་པར་གྲགས། གླིང་སྤྲུལ་པདྨ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ(༡༨༥༢-?)ཞུ་བ་ཞིག་གིས་སྤྱི་ལོ༡༨༩༥ལོར་དར་གྱི་སྔོ་ཤལ་སོགས་སུ་ནག་སྒར་བཟུང་བ་ནས་བླ་རབས་དང་མཁན་རབས། བསྟན་བདག་བཅས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་ད་ལྟའི་ལོ་ངོ་བརྒྱ་དང་བཅུ་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་བརྒྱུད་འདུག་པ་དང་། ཕྱག་འདེབས་གནང་མཁན་ཁོང་དང་ཀ་ཐོག་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ(༡༨༨༠-༡༩༢༤)གཉིས་ནི་འཇམ་མགོན་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེས(༡༨༤༦-༡༩༡༢)མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་རྣམ་གཉིས་གཞན་ལ་ངོམ་རྒྱུ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་དེ་ཡིན་པར་གྲགས། ཁོང་ལ་དབང་མདའི་གྱང་སྤྲུལ་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ(༡༨༩༢-༡༩༦༠)དང་ཨ་པང་བླ་མ་བསྟན་འཛིན་བཟང་པོ།   གླིང་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ(༡༨༧༧-?)སོགས་ཞལ་སློབ་གྲགས་ཆེ་བ་མང་པོ་འདུག

དགོན་པའི་དབུས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་ནང་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང་སློབ་དཔོན་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ། དཀྱིལ་དུ་རིམ་བཞིན་སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་གཙུག་ཏོར་ཅན། ཐམས་ཅད་སྐྱོབ། འཁོར་བ་འཇིག གསེར་ཐུབ། འོད་སྲུང་། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་བཅས་རྒྱུ་གསེར་ཟངས་ལས་བྱས་པའི་སངས་རྒྱས་དཔའ་བོ་བདུན་གྱི་སྐུ་བཞེངས་འདུག ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་གི་གཡས་སུ་རྒྱུད་སྡེ་ལྷ་ཁང་དང་གཡོན་དུ་རྟེན་གསུམ་ལྷ་ཁང་བཞེངས་ཡོད་ལ། རྒྱུད་སྡེ་ལྷ་ཁང་དུ་གླིང་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་དང་མཁན་ཆེན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་གི་སྐུ་གདུང་མཆོད་རྟེན་འདུག གླིང་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཞུ་བ་འདི་ཁྲ་མོ་གླིང་གི་རྒྱུད་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཁྲ་གླིང་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གླིང་གི་བླ་རབས་བཞི་པ་དང་དགོན་འདི་ཆེས་ཐོག་མར་ནག་སྒར་ནས་ཁང་དགོན་དུ་སྒྱུར་མཁན་ཡང་རེད། ཡིན་ནའང་། ཡིད་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་ཁོ་བོས་གླིང་སྤྲུལ་པདྨ་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་དང་གླིང་བླ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དེང་གི་རྒྱུ་ཆ་ཐོར་རེ་ལོང་བ་ཙམ་ལས་ཐོག་མའི་རྣམ་ཐར་གང་ཡང་རག་མ་བྱུང་།

དབང་ཆེན་སྟོད་སྨད་དུ་སྔ་འགྱུར་ཀ་ཐོག་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་དར་སྔ་ཞིང་དགོན་མ་ལག་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་སུ་དར་རྒྱས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ནའང་། ད་ལྟའི་གོང་ཕེབས་ཀྱི་དགོན་པ་ཕལ་ཆེ་བ་དག་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་བ་ནས་རིམ་བཞིན་ཕྱག་འདེབས་དར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་ཡིན། སྔ་འགྱུར་ཀ་ཐོག་པས་དབང་ཆེན་སྟོད་སྨད་དུ་དགོན་སྡེ་ཕྱག་འདེབས་གནང་བའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་དུ། ཀ་ཐོག་མཁན་ཆེན་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོས་སྔ་རྗེས་སུ་གངས་པ་དགོན་དང་འབོས་པ་དགོན། ཁྲ་གླིང་དགོན་སོགས་སུ་བཤད་གྲྭ་དང་སྒྲུབ་གྲྭ ། དབྱར་གནས་འཛུགས་པ་སོགས་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ཀྱི་ཀ་ཐོག་པའི་དགོན་སྡེ་དག་གི་ཆོས་འཆད་ཉན་དང་ཉམས་ལེན་སོགས་སྔར་ལས་འཐུས་ཚང་དུ་བཏང་བས་སྐུ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལགས།

དབང་ཆེན་ཆུ་བོ་སྟོད་སྨད་དུ་རྒྱུ་འགྲུལ་བྱེད་པ་ནི་དོན་དུ་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ངད་མ་ཡལ་བའི་བསྟི་གནས་ཤིག་ཏུ་འབྱོར་བ་དང་འདྲ་ཞིང་། གནས་འདིའི་རི་ཆུ་ནགས་གསུམ་དང་འབྲོག་དགོན་དག་གི་སྒོམ་ཁང་། ཟངས་མདོག་དཔལ་རིའི་གསེར་གྱི་རྒྱ་ཕིབས། གེ་སར་དང་གླིང་གི་དཔལ་རྟུལ་དག་གི་ངོ་མཚར་ལ་བྲེད་དངངས་སློང་བའི་སྒྲུང་རབས་སོགས་ཀྱིས་ཟང་ཟིང་གི་འཁོར་བ་རྒྱབ་ཏུ་བཞག་སྟེ། སླར་ཡང་དུས་རབས་བར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནའ་བོའི་གུས་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དེར་འབྱོར་བར་བྱེད་དོ། ། ཞེས་རྒྱ་ཕྱུག་བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་དུ་འབོད་པས་སྤྱི་ལོ༢༠༡༨ལོའི་ཟླ་བ་༡པོའི་ཚེས་༢༠ཉིན་སྔ་འགྱུར་ཀ་ཐོག་པའི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་མོ་ཁྲ་གླིང་དགོན་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གླིང་དུ་རྫོགས་པར་བྱས།

[1] 王尧:敦煌古藏文历史文书,西宁:青海民族学院印,1973-3: 58

[2] Jacques Bacot; F. W. Thomas; Ch.Toussaint: Documents de Touen-Houang relatifs à lhistoire du Tibet[M], Pairs: Librairie Oreintaliste Paul Geuthner 12, Rue Vavin, Vie-1940: 153

[3] 黄不凡 马德:敦煌藏文吐蕃文献译注,兰州:甘肃教育出版社,2000: 298

[4] བོད་དང་ཐང་གུར་དང་འཐབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་马璘(721-777)དང་། 白孝德(715-780) 韦皋(745-805)སོགས་དམག་དཔོན་ཁ་ཤས་ཤིག་གིས་བོད་ལ་ཐེངས་མང་པོར་ཕམ་ཁ་བསྐུར་མྱོང་བ་དང་། སྣ་ནམ་ཞང་རྒྱལ་མཚན་ལྷ་སྣང་གི་སྤྱི་ལོ༧༨༧ལོར་ཕིང་ལྱང་འདུན་མ་གཏོར་བ་ཡང་དོན་དུ་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ལས་མེད་པར་བཤད་དེ། ཐང་ཡིག་ཏུ尚结赞至原州,列坐帐中,召陷蕃将吏让之,因怒瑊曰:“武功之捷,吐蕃之力,许以泾州,灵州相报,竟食其言,负我深矣,举国同怨。本劫是盟,志在擒瑊。吾已为金枷待瑊,将献赞普;既已失之,虚致君等何为?ཞེས་དེ་སྔོན་ཐང་གུར་གྱིས་བོད་དམག་གིས་ཀྲུའུ་ཚི(朱泚, 742-784)ཡི་གྱེན་ལོག་བཟློག་པར་གྲོགས་དན་བྱེད་ན་ཅིན་ཅུ་དང་ལིང་ཅུ་སྟེར་བར་ཁས་བླངས་པ་དོན་འཁྱོལ་མ་བྱས་པ་དང་། འདུན་མ་བརྒྱུད་དེ་ཧོན་ཅན(浑瑊,736-799)བཟུང་ནས་བཙན་པོའི་ཞལ་སྔར་འབུལ་བསམས་པར་ཡིན་ནོ། །

[5] 罗广武译注:两唐书吐蕃传译注,北京:中国藏学出版社,2014: 73;87;94;96;98

[6] Namkhai Norbu: A JOURNEY INTO THE CULTURE OF TIBETAN NOMADS, Shang-Shung Edizion, 1983: 26-27

[7] གྱི་ལིང་བཀྲ་ཤིས་རྒྱ་མཚོ་དང་ཐུགས་མཆོག་རྡོ་རྗེ། བོད་མི་བུ་གདོང་དྲུག་གི་རུས་མཛོད་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ། ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། [M] ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1994: 51

[8] Namkhai Norbu: A JOURNEY INTO THE CULTURE OF TIBETAN NOMADS, Shang-Shung Edizion, 1983: 26-27

[9] ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ། ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་གྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བསམ་འཕེལ་དབང་གི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། རྗེ་ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་གྱི་གསུང་འབུམ། པོད་དང་པོ། ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002: 994 ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་ལ་རྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་རྣམ་གཉིས་ནས་བཀའ་ཤོག་གནང་བ་དང་དེའི་ཞལ་བཤུས་སྐོར་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་བསམ་འཕེལ་དབང་གི་རྒྱལ་པོའི་སྟོད་ཆར་བཞུགས་པས་དེར་གཟིགས་འཚལ།

[10] བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། ཡུལ་མདོ་སྨད་ཀྱི་ལྗོངས་སུ་ཐུབ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བརྗོད་པ་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། ཤིང་སྤར། མཛད་བྱང་མཇུག་ཆད། ཀ277a:3 The Ocenan Annals of Amdo Part1—Yul-mdo-smad-kyi kjons-su thub-bstan Rin-po-che Ji-ltar Dar-bahi tshul Gsal-bar brjod-pa Deb-ther Rgya-mthso written by Brag-Dgon Zhabs-Drun Dkon-mchog-bstan-pa-Rab-rgyas of Labrang Monastery in 1833, enlarged in 1849, and supplemented in 1865, reproduced by Lokesh Chandra, New DelhiL: Jayyed Press, 1977: 553རྒྱུད་ལྡེ་དགོན་འདི་ད་ལྟ་པད་མ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་སྤྱི་ལོ༡༦༣༢ལོར་ཀརྨ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེས(༡༦༧༦-༡༧༠༢)ཕྱག་བཏབ་པ་ཐོག་མར་སྟོད་ལུང་མཚུར་ཕུ་བས་བསྐྱངས་ཤིང་ཕྱིས་དཔལ་སྤུངས་ལ་གཏོགས།

[11] གླིང་དཔོན་རྒྱ་མཚོ། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ཀརྨ་པ་བཅུ་པ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེ་ཡི་དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཕན་ཆད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དགའ་བདེའི་བུམ་བཟང་བཞུགས། དབུ་མེད་བྲིས་མ། 1b: 4 TBRC Volume Number- 5289 TBRC Work Number(W)-26570

[12] ཀརྨ་ངེས་དོན་བསྟན་རྒྱས། ཆོས་རྗེ་ཀརྨ་པ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་རྣམ་ཐར་མདོར་བསྡུས་དཔག་བསམ་ཁྲི་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། དབུ་ཅན་བྲིས་མ། 205b: 4-5 Brief Biographies of the Successive Embodiments of the Black Hat Karma Lamas—being the text of chaos rje Karma pa sku ‘phreng rim byon gym rnam thar mdor bsdus dpag bsam by khi sin by Karma-nes-don-btsan-rgyas, Reproduced from a manuscript made from a print of the Mtshur-phu blocks by Topden Tsering, New Delhi: Tibetan Bonpo Monastic Centre, 1973: 410

[13] སྲིད་གྲོས་མགོ་ལོག་ཁུལ་ཨུ་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་ཞིབ་འཇུག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་། མགོ་ལོག་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས། (དེབ་དང་པོ།) ཟི་ལིང་། མཚོ་སྔོན་ཞིན་ཧྭ་དཔར་ཁང་། 1991-10: 192-199

[14] བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས། ཡུལ་མདོ་སྨད་ཀྱི་ལྗོངས་སུ་ཐུབ་བསྟན་རིན་པོ་ཆེ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བརྗོད་པ་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། ཤིང་སྤར། མཛད་བྱང་མཇུག་ཆད། ཀ277a:3-4 The Ocenan Annals of Amdo Part1—Yul-mdo-smad-kyi kjons-su thub-bstan Rin-po-che Ji-ltar Dar-bahi tshul Gsal-bar brjod-pa Deb-ther Rgya-mthso written by Brag-Dgon Zhabs-Drun Dkon-mchog-bstan-pa-Rab-rgyas of Labrang Monastery in 1833, enlarged in 1849, and supplemented in 1865, reproduced by Lokesh Chandra, New DelhiL: Jayyed Press, 1977: 553