ཟླ་བ་གཞོན་ནུ།

 

དེ་ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ད་བར་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་དག་ལ་རྒྱན་གྱི་སྐོར་བཀོད་པ་ཐོག་མ་ནི་ཐུབ་པ་རྒྱས་བྱེད་ཀྱི་<<གར་གྱི་བསྟན་བཅོས>>ཡིན་པ་དང་། གཞུང་དེར་རྒྱན་བཞི་མ་གཏོགས་བསྟན་མེད། དེའི་རྗེས་སུ་<<མེའི་སྔོན་རབས>>སུ་རྒྱན་བཅུ་དྲུག་བསྟན་པར་བཤད་ནའང་།  <<མེའི་སྔོན་རབས>>ཞེས་པ་ག་དུས་བྱུང་མིན་མཁས་པ་རྣམས་བཞེད་པ་མི་མཐུན་ཞིང་རྩོད་གཞིར་གྱུར་བས་རྒྱན་གྱི་དར་འཕེལ་ཁྲོད་དུ་གོ་རིམ་དང་གནས་བབ་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་འཇོག་དགོས་མིན་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་ཡིན།

མེའི་སྔོན་རབས་ཀྱི་རྗེས་ལ་སྣང་ཆེན་གྱི་<<རྒྱན་གྱི་མདོ>>བྱུང་བར་བརྩི་བ་དང་།  དེ་ལ་རྒྱན་༣༨ཙམ་བསྟན་ཡོད་དེ།  རིམ་པ་བཞིན།

༡༽ཕུལ་བྱུང་གི་རྒྱན། ༢༽རྗེས་འགྲོ་མེད་པའི་རྒྱན། ༣༽རྗེས་ཁྲིད་ཀྱི་རྒྱན། ༤༽བསྙོན་དོར་གྱི་རྒྱན། ༥༽སྐབས་མིན་བསྟོད་པའི་རྒྱན། ༦༽དོན་གཞན་བཀོད་པའི་རྒྱན། ༧༽འགོག་རྒྱན། ༨༽ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱན། ༩༽རབ་རྟོག་གི་རྒྱན། ༡༠༽ཡན་ལག་གི་རབ་རྟོག་གི་རྒྱན། ༡༡༽རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱན། ༡༢༽དཔེའི་རྒྱན། ༡༣༽དཔེའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༡༤༽དཔེ་ཅན་དཔེའི་རྒྱན། ༡༥༽གཟི་བརྗིད་ཀྱི་རྒྱན། ༡༦༽མཚུངས་སྦྱོར་གྱི་རྒྱན། ༡༧༽གསལ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱན། ༡༨༽ངེས་བསྟན་གྱི་རྒྱན། ༡༩༽རྣམ་གྲངས་བརྗོད་པའི་རྒྱན། ༢༠༽ཡོངས་བརྗེས་ཀྱི་རྒྱན། ༢༡༽དགའ་བའི་རྒྱན། ༢༢༽དགོངས་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༢༣༽རིམ་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༢༤༽ཟུང་ལྡན་གྱི་རྒྱན། ༢༥༽ཉམས་ལྡན་གྱི་རྒྱན། ༢༦༽གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༢༧༽སྲིད་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༢༨༽འགོག་རྒྱན། ༢༩༽ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་རྒྱན། ༣༠༽ལྡོག་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༣༡༽ཟོལ་བསྟོད་ཀྱི་རྒྱན། ༣༢༽སྦྱར་བའི་རྒྱན། ༣༣༽ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱན། ༣༤༽བསྡུས་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱན། ༣༥༽ཀུན་ཕན་གྱི་རྒྱན། ༣༦༽རབ་སྤེལ་གྱི་རྒྱན། ༣༧༽ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པའི་རྒྱན། ༣༨༽རང་བཞིན་བརྗོད་པའི་རྒྱན།

བཅས་རྒྱན་སོ་བརྒྱད་བསྟན་ཡོད།

སྣང་ཆེན་གྱི་རྗེས་ལ་སློབ་དཔོན་དབྱུག་པ་ཅན་བྱུང་བར་བརྩི་ལ།  ཁོང་ནི་འུ་ཅག་ལ་ཧ་ཅང་གསལ་བ་ལྟར་ཁོང་གི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་གྲགས་ཅན་<<མེ་ལོང་མ>>ཡི་ལེའུ་གཉིས་པ་ཐུན་མོང་བའི་རྒྱན་དུ་དོན་རྒྱན་སོ་ལྔ[1]་བསྟན་ཡོད་པ་སྟེ། རང་བཞིན་བརྗོད་དང་དཔེ་དང་ནི།། གཟུགས་ཅན་གསལ་བྱེད་སྐོར་བ་དང་།། འགོག་དང་དོན་གཞན་བཀོད་པ་དང་།། ལྡོག་པ་ཅན་དང་སྲིད་པ་ཅན།། བསྡུས་དང་ཕུལ་བྱུང་རབ་བརྟགས་དང་།། རྒྱུ་དང་ཕྲ་མོ་ཆ་དང་རིམ།། དགའ་དང་ཉམས་ལྡན་གཟི་བརྗིད་ཅན།། རྣམ་གྲངས་བརྗོད་དང་ཀུན་ཏུ་ཕན།། རྒྱ་ཆེ་བསྙོན་དོར་སྦྱར་བ་དང་།། འགལ་དང་སྐབས་མིན་བསྟོད་པ་དང་།། ཟོལ་བསྟོད་ངེས་པར་བསྟན་པ་དང་།། ལྷན་ཅིག་བརྗོད་དང་ཡོངས་བརྗེས་ཤིས།། རབ་སྤེལ་དེ་ནས་དགོངས་པ་ཅན།། འདི་དག་ཚིག་རྣམས་དག་གི་ནི།། རྒྱན་དུ་སྔོན་གྱི་མཁས་པས་བསྟན།།  ཞེས་གསལ་བོར་བརྗོད་ཡོད་པ་ལྟར་ཡིན།

དེ་ནས་མིའུ་ཐུང་གིས་རྒྱན་སོ་གཅིག་འབའ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པ་སྟེ།  རིམ་པ་བཞིན། ༡་༽ཕུལ་བྱུང་གི་རྒྱན། ༢ ༽རྗེས་འགྲོ་མེད་པའི་རྒྱན། ༣ ༽རྗེས་ཁྲིད་ཀྱི་རྒྱན། ༤ ༽བསྙོན་དོར་གྱི་རྒྱན། ༥ ༽སྐབས་མིན་བསྟོད་པའི་རྒྱན། ༦ ༽དོན་གཞན་བཀོད་པའི་རྒྱན། ༧ ༽འགོག་རྒྱན། ༨ ༽རབ་རྟོག་གི་རྒྱན། ༩ ༽དཔེའི་རྒྱན། ༡༠ ༽དཔེ་ཅན་དཔེའི་རྒྱན། ༡༡ ༽ མཚུངས་སྦྱོར་གྱི་རྒྱན། ༡༢ ༽གསལ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱན། ༡༣ ༽ངེས་བསྟན་གྱི་རྒྱན། ༡༤ ༽ཡོངས་བརྗེས་ཀྱི་རྒྱན། ༡༥ ༽ ཟླ་བོ་དངོས་པོའི་དཔེའི་རྒྱན། ༡༦ ༽རིམ་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༡༧ ༽ཟུང་ལྡན་གྱི་རྒྱན། ༡༨ ༽གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༡༩ ༽ འཁྱོག་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱན། ༢༠ ༽སྲིད་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༢༡ ༽འགལ་བའི་རྒྱན། ༢༢ ༽ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་རྒྱན། ༢༣ ༽ལྡོག་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན། ༢༤ ༽ཟོལ་བསྟོད་ཀྱི་རྒྱན། ༢༥ ༽ཟོལ་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱན། ༢༦ ༽སྦྱར་བའི་རྒྱན། ༢༧ ༽ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱན། ༢༨ ༽བསྡུས་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱན། ༢༩ ༽ཀུན་ཕན་གྱི་རྒྱན། ༣༠ ༽རབ་སྤེལ་གྱི་རྒྱན། ༣༡ ༽ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པའི་རྒྱན་བཅས་སོ།།

དེ་བཞིན་དུ་རུ་དྲ་ཊས་རྒྱན་ཉེར་དྲུག་དང་། ཨུདྦྷ་ཊས་རྒྱན་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཅིག་བསྟན་ཡོད་པ་ཡིན།

རྒྱན་གྱི་འཕེལ་རིམ་དང་འབྲེལ་ཏེ།  སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁག་ཚང་མའི་བཞེད་པ་ལྟར་གྱི་རྒྱན་ཅི་ཡོད་ཆ་ཚང་རེ་རེ་བཞིན་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པར་དགོས་པ་ཆེར་མ་མཐོང་སྟེ། འདི་ཙམ་གྱིས་རྒྱན་གྱི་སྐོར་ལ་སློབ་དཔོན་སྔ་གཞུག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟོག་དཔྱོད་མཛད་ཞོར་རྒྱན་ཇེ་ཉུང་ངུ་ནས་རིམ་གྱིས་ཁ་གྲངས་འཕེལ་བ་ཙམ་རྟོགས་ནུས་པས་འཐུས།

དེ་དག་ལས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཤོས་དང་ཚད་དང་ལྡན་པ། ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྲུལ་བ་ཉིད་དུ་གྲགས་པའི་<<སྙན་ངག་རབ་གསལ>>གྱི་གཞུང་རྩོམ་མཁན་གྱིས་ཉིད་ཀྱི་གཞུང་དུ།  རྒྱན་དྲུག་ཅུ་རེ་གཅིག་ཙམ་བསྟན་ཡོད[2]་དེ།  རིམ་པ་བཞིན།

༡ ༽དཔེ། ༢ ༽རྗེས་འགྲོ་མེད།[3] ༣ ༽དཔེའི་དཔེ་ཅན།[4] ༤ ༽རབ་རྟོག ༥ ༽ཐེ་ཚོམ་བཅས། ༦ ༽གཟུགས་ཅན། ༧ ༽བསྙོན་དོར། ༨ ༽དོན་སྦྱར། ༩ ༽བསྡུས་བརྗོད། ༡༠ ༽ངེས་བསྟན། ༡༡ ༽སྐབས་མིན་བསྟོད་པ། ༡༢ ༽ཕུལ་བྱུང་། ༡༣ ༽ཟླ་བོ་དངོས་པོའི་དཔེ། ༡༤ ༽མཐོང་མཐའ། ༡༥ ༽གསལ་བྱེད། ༡༦ ༽མཚུངས་སྦྱོར། ༡༧ ༽ལྡོག་པ་ཅན། ༡༨ ༽འགོག་རྒྱན། ༡༩ ༽སྲིད་པ་ཅན། ༢༠ ༽ཁྱད་པར་བརྗོད་པ། ༢༡ ༽རིམ་པ་ཅན། ༢༢ ༽དོན་གཞན་བཀོད་པ། ༢༣ ༽འགལ་བ། ༢༤ ༽རང་བཞིན་བརྗོད་པ། ༢༥ ༽ཟོལ་བསྟོད། ༢༦ ༽ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པ། ༢༧ ༽མེད་པ་བརྗོད་པ། ༢༨ ༽ཡོངས་བརྗེས། ༢༩ ༽དགོངས་པ་ཅན། ༣༠ ༽སྙན་ངག་རྟགས། ༣༡ ༽རྣམ་གྲངས་བརྗོད་པ། ༣༢ ༽རྒྱ་ཆེ་བ། ༣༣ ༽བསྡུས་པ། ༣༤ ༽རྣམ་གྲངས། ༣༥ ༽རྗེས་དཔག ༣༦ ༽ཡན་ལག ༣༧ ༽ཟོལ་བརྗོད། ༣༨ ༽བློ་འགོག་པ། ༣༩ ༽རྒྱུའི་ཕྲེང་བ། ༤༠ ༽ཕན་ཚུན། ༤༡ ༽ལན། ༤༢ ༽ཕྲ་མོ། ༤༣ ༽སྙིང་བོ། ༤༤ ༽མི་འགྲོགས་པ། ༤༥ ༽ཏིང་ངེ་འཛིན། ༤༦ ༽མཉམ་པ། ༤༧ ༽མི་མཉམ་པ།  ༤༨ ༽ དུ་མ། ༤༩ ༽ ཕས་ཀྱི་དགྲ ༥༠ ༽ཟུམ་པ། ༥༡ ༽ ཕྲེང་བ་གཅིག་པོ། ༥༢ ༽དྲན་པ། ༥༣ ༽འཁྱམས་པ་ཅན། ༥༤ ༽གཟི་བྱིན། ༥༥ ༽སྤྱི། ༥༦ ༽བྱེ་བྲག ༥༧ ༽དེའི་ཡོན་ཏན། ༥༨ ༽དེའི་ཡོན་ཏན་མིན་པ། ༥༩ ༽བསྣུན་པ། ༦༠ ༽ རབ་སྤེལ། ༦༡ ༽འདྲེས་པ། བཅས་སོ།།  སློབ་དཔོན་འདིའི་ལུགས་སུ། དོན་རྒྱན་གོང་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་དྲུག་ཅུ་རེ་གཅིག་དང་སྒྲ་རྒྱན་བརྒྱད་དེ་ཁྱོན་བསྡོམས་པས་དྲུག་ཅུ་རེ་དགུ་ཡོད།

ཇི་སྐད་དུ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས།  སྙན་ངག་མཛེས་པར་བྱེད་པ་ཡི།། ཆོས་རྣམས་རྒྱན་ཞེས་རབ་ཏུ་བརྗོད།། དེ་ནི་ད་ལྟའང་རྣམ་རྟོག་སྟེ། དེ་དག་མ་ལུས་སུས་འཆད་ནུས།།[5] ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རྒྱན་གྱི་དབྱེ་བ་ཕྲ་མོ་ནི་སྔོན་ཐོག་མའི་དུས་ནས་བརྩམས་ཏེ་དེ་ལྟའི་བར་དུའང་རྣམ་རྟོག་གི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པ་དུ་མ་བྱུང་ཞིང་།  དུས་ད་ལྟའང་སྙན་ངག་མཁན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྙན་ངག་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་ཚུལ་ཐ་དད་པ་འབྱུང་བཞིན་པ་དང་།  དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པ་དང་།  དེ་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་སྙན་ངག་མཁན་ཇི་ཙམ་པ་དེ་ཙམ་པའི་རྣམ་རྟོག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱན་མ་ལུས་པ་ནི་ཚུར་མཐོང་བྱིས་པ་སུས་འཆད་ནུས་ཏེ་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ཐུགས་མད་དོ།།

དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རྒྱན་གྱི་ཁ་གྲངས་ཧ་ཅང་འཕེལ་བ་སྟེ། བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་ནས་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་དུ་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་དེ་དག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཐུང་ཙམ་བྱས་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་བ་ལྷས་<<ཟླ་བའི་སྣང་བ>>བྱ་བར་སྒྲ་རྒྱན་བརྒྱད་དང་། དོན་རྒྱན་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཅིག་བཅས་བསྡོམས་པས་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་དུག་བསྟན་ཡོད་ཅིང་། མ་མྨཊ་ཡིས་བསྟན་པའི་འདྲེས་པ་དང་རབ་སྤེལ། ཕྲ་མོ་བྱ་བའི་རྒྱན་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་དྲུག་ཅུ་རེ་དྲུག་ནི་རྒྱལ་བ་ལྷས་ཀྱང་བཞེད་ཅིང་། དེའི་འཕྲོ་མ་རྣམས་ནི་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསར་དུ་བསྣན་པའོ།།

<<རྩོམ་རིག་མེ་ལོང>>མཛད་མཁན་སྣ་ཚོགས་མགོན་པོས་སྒྲ་རྒྱན་བཅུ་གཉིས་དང་། དོན་རྒྱན་བདུན་ཅུ། དེ་བཞིན་ཉམས་ལྡན་གྱི་རྒྱན་བདུན་བཅས་བསྡོམས་པས་རྒྱན་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་དགུ་བསྟན་ཡོད་ལ། དེ་དག་ལས་རྒྱན་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བཞི་ནི་སློབ་དཔོན་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་ཟིན་པ་དག་དང་།  རྒྱན་ལྔ་ཙམ་ཁོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསར་དུ་བསྣན་པའོ།།

ངག་གི་དཔའ་བོ་གཉིས་པས་ཉིད་ཀྱི་གཞུང་<<སྙན་ངག་རྗེས་སུ་བསྟན་པ>>བྱ་བར། གཞན་དང་གཞན་མིན་ཞེས་པའི་རྒྱན་གཉིས་གསར་དུ་བསྣན།

ཨ་པྤཡྱ་དཱི་ཀྵིཏ[6]་ཡིས་བསྡོམས་པས་རྒྱན་བརྒྱ་དང་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་གནང་ཡོད་དོ།།   དེ་བས་འདིར་འཁྱུག་ཙམ་བལྟས་པས་རྒྱན་གྱི་འཕེལ་རིམ་རགས་ཙམ་རྟོགས་ཐུབ་པའོ།།

ད་ནི་དཀྱུས་སུ་གཞུག་པར་བྱ་སྟེ།

དེ་ཡང་འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ལོ་ཙཱ་བ་བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱིས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུརད་ཅིང་འཆད་ཉན་གྱི་ལུགས་ཀྱང་བྱུང་བའི་གཞུང་<<སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ>>ལས་གཞན་མིང་ཙམ་གྲགས་པ་རྒྱལ་བོ་ཟས་བྱ་བས་མཛད་པར་གྲགས་པའི་<<དབྱངས་ཅན་མགུལ་རྒྱན>>ཙམ་མ་གཏོགས་བོད་ལ་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་ཤིང་།གཅིག་ནས་ད་ལྟ་ལ་ཐུག་ཏུ་དེའི་སྐོར་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་མཐོང་ཞིང་།གཉིས་ནས་རང་ཉིད་གར་ཡོང་ཚ་མ་འཚལ་བའི་མོས་པ་དང་འདུན་པ་དྲག་པོས་བསྐུལ་ཏེ་བརྩོན་པས་ཐོབ་པའི་མིག་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་བ་གང་དང་གང་རང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་སྙིང་ནས་བརྩེ་བ་དག་གི་བསྒོ་སྐལ་དུ་བསྩལ་རྒྱུ་ནི་རང་གི་ཐོག་མའི་སེམས་སྐྱེད་ཉིད་དུ་སོང་ཕྱིར།ད་ལན་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་པའི་གསུངས་དང་གཏུགས[7]་ཏེ་རྒྱན་མཁན་པོ་དག་གི་ངོ་སྤྲོད་རགས་ཙམ་བྱས་ནས་རྒྱུས་ཅུང་ཙམ་རེ་ཡོད་པར་བྱས་ཏེ་སླད་མར་ཁད་ཀྱིས་ཞིབ་ཇེ་ཚགས་དང་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་བཏང་སྟེ་གླེང་བར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་ཀྱི་ལུགས་འཛིན་མཁན་གྱི་བརྒྱུད་པ་རྣམས་ཤེས་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བས་དེ་བཤད་དེ།དེ་ནས་རྒྱན་མཁན་པོ་དག་དང་དེ་དག་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་གི་མཚམས་སྦྱོར་ལ་གཞུག་པར་བྱའོ།།

དེ་ལྟ་ནའང་།ཧ་ཅང་ཡི་མུག་པ་ཞིག་ནི་འུ་ཅག་གི་ལོ་པཎ་བཀའ་དྲིན་ཅན་དག་གིས་ལེགས་སྦྱར་ཀྱི་སྐད་དང་འབྲེལ་ཏེ་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་སྐད་དེ་ཉིད་བོད་རང་གི་སྐད་དུ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་འབྲི་ཀློག་ཐུབ་པའི་ཕྱག་སྲོལ་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་ཞིག་མཛད་ཡོད་ནའང་།འུ་བུ་ཅག་ནི་བཀའ་དྲིན་མི་ཤེས་པ་ཙམ་གྱི་ཚོད་དུ་གདའ་བས།སྒྲ་ཀ་ཙན་དབྱངས་གསུམ་དང་སྒྲ་པཱ་ཎི་བའི་མདོ་སོགས་ལ་དོན་གཉེར་བྱེད་པ་ནི་བློ་ཡུལ་དུ་ག་ལ་ཤོངས་ཏེ།ཐ་ན་སྔགས་བཀླག་ཐབས་ཙམ་ཡང་དོན་གཉེར་བྱེད་འདོད་མེད་པར་གྱུར་འདུག་པས་ཐབས་རྡུགས།སྤྱིར་རྒྱ་གར་གྱི་མིང་གི་སྐད་དོད་བོད་ཡིག་ཏུ་འབྲི་པེ་ལེན་ཡིན་ནའང་།དེང་གི་མི་ཕལ་མོ་ཆེར་ལ་ཉེ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་ཙམ་ཡང་ཀློག་ཐུབ་པར་མ་གྱུར་བས་བསྐྱར་དུ་སྐད་ཡིག་གཞན་པ་ཞིག་གི་རོགས་སྐྱོར་ལ་མ་བརྟེན་རང་བརྟེན་དུ་གྱུར་ལ།དེ་དང་མཉམ་དུ་དིང་དེ་ལ་དོན་གཉེར་བྱེད་པར་སྐུལ་བར་ཡང་ཐལ་ལོ།།

ད་ནི་དཀྱུས་སུ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ་དང་བོ་ལ་ནི་དེ་ཡང་མཁན་པོ་གཞོན་ནུ་ལྷས་མཛད་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས[8]་སུ་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་པའི་བརྒྱུད་པ་རྣམས་གཙོ་བོར་བཞི་རུ་ཕྱེ་སྟེ།

དེ་ཡང་།

༡༽ཉམས་ཀྱི་ལུགས་འཛིན་པའི་བརྒྱུད་པ — ཐུབ་པ་རྒྱས་བྱེད།

༢༽རྒྱན་གྱི་ལུགས་འཛིན་པའི་བརྒྱུད་པ — སྣང་ཆེན།  མཐོ་བཙུན།  དྲག་པོ།

༣༽ཡོན་ཏན་གྱི་ལུགས་འཛིན་པའི་བརྒྱུད་པ — དབྱུག་པ་ཅན་དང་མིའུ་ཐུང་།

འཁྱོག་བརྗོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ — མདུང་ཅན།

༤༽སྒྲའི་ལུགས་འཛིན་པའི་བརྒྱུད་པ — དགའ་བ་འཕེལ་དང་མངོན་གསར་སྦས་པ།

རིགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ — དགེ་བའི་དབང་བོ།

 

ཐུབ་པ་རྒྱས་བྱེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་<<ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས>>་ནི་ད་བར་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་ཆེས་རྙིང་བའི་གཞུང་དུ་བཞེད་པས།ཐོག་མར་འདིའི་ངོ་སྤྲོད་རགས་ཙམ་བྱའོ།།དེ་ཡང་མཁན་པོ་གཞོན་ནུ་ལྷས་མཛད་པའི་ལེགས་སྦྱར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་པའི་ཚན་པར་འདི་སྐད་དུ།[9]

གླེགས་བམ་འདི་ལ་ང་ཚོས་རྒྱ་གར་གྱི་མཛེས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཁྱབ་མཛོད་ཅེས་བརྗོད་ཆོག་སྟེ།རྒྱུ་མཚན་ནི།དེ་རུ་ཟློས་གར་གཙོར་བཟུང་ཡོད་ཀྱང་དེའི་གྲོགས་སུ་སོང་བའི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས།རོལ་མོའི་བསྟན་བཅོས།སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པའི་གྲུབ་མཐའི་རྩ་བ་ཡི་ངེས་བྱེད་ཀྱང་མང་དག་ཅིག་ཡོད་ལ།གླེགས་བམ་དེར་ལེའུ་༣༦ཡོད་པ་དང་།དེ་བཞིན་ཤོ་ལོ་ཀ་༥༠༠༠ཡོད་པ་ཕལ་ཆེ་བ་རྗེས་བསྔགས་ཀྱི་སྡེབ་སྦྱོར་ཡིན་ལ།ལེའུ་དྲུག་པ་དང་།བདུན་པ།དེ་བཞིན་༢༨པ་དག་ཏུ་དུམ་བུ་འགའ་ལྷུག་མར་ཡང་སྦྱར་ཡོད་པའོ།།

<<ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས>>འདི་ནི་དུས་སྐབས་གཅིག་རང་གཅིག་ལ་བརྩམས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར།དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བརྒྱ་ཕྲག་གང་མང་ཞིག་གི་རྩོམ་རིག་གི་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིག་གོ།།

<<ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས>>ལ་དུམ་བུ་གསུམ་ཡོད་དེ།

༡༽མདོའི་བཤད་པ།ལྷུག་མར་ཡོད་པའི་དུམ་བུ་འདི་གླེགས་བམ་གྱི་རྙིང་བའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་ཅིང་།རྩ་བའི་གླེགས་བམ་དུ་མདོ་དང་དེ་བཞིན་བཤད་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཡར་རྒྱས་བྱུང་རྗེས་དུམ་བུ་གཞན་པ་དང་སྦྱར་ཡོད།

༢༽ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ།རྩ་བའི་གླེགས་བམ་གྱི་དགོངས་དོན་འགྲེལ་སླད་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་མཛད་ཡོད།

༣༽ རྗེས་སུ་དབང་བའི་ཚིགས་བཅད། དཔོན་སློབ་གྱི་བརྒྱུད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིགས་བཅད་རྙིང་བ་སྟེ། འཕགས་པའི་དབྱངས་དང་རྗེས་བསྔགས་ཀྱི་སྡེབ་སྦྱོར་གྱིས་བཅིངས་ཡོད་པ་ལྟར་རོ།།

རྒྱལ་བོ་མངོན་གསར་སྦས་པའི་འགྲེལ་བ་གཞིར་བཞག་ན་ཚིགས་བཅད་འདི་དག་བྷ་ར་ཏ་མུ་ནི་ལས་ཀྱང་སྔ་བའི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་མཛད་པ་དང་།རང་ཉིད་ཀྱི་མདོ་དག་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་སླད་དུ་རྒྱས་བྱེད་ཀྱིས་དེ་དག་གླེགས་བམ་དུ་བསྡུས་པར་བཤད།

རྒྱས་བྱེད་ནི་ཉམས་ཀྱི་ལུགས་འཛིན་པའི་སློབ་དཔོན་ཞིག་ཡིན་ལ།ཁོང་གི་དགོངས་པར་ཟློས་གར་ལ་ཉམས་འབའ་ཞིག་གཙོ་བོར་བཞེད་ཅིང་།ཞར་བྱུང་དུ་ལེའུ་༦།༧།༡༦སོགས་སུ་དེ་དག་གི་རྣམ་དབྱེ་མཛད་ཡོད།

གླེགས་བམ་འདི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་མཛད་མིན་ད་བར་མ་ངེས་ཀྱང་།གཞུང་འདི་ནག་མོ་ཁོལ་ལས་ཀྱང་སྔ་བར་ངེས་ཏེ།ནག་མོ་ཁོལ་གྱི་བིཀྲམོརྦཤཱིཡ[10]་སྟེ་<<རྒྱལ་བོ་རྣམ་གནོན་དང་དཔལ་གྱི་ལྷ་མོ>>རུ་༼༢།༡༧༽བྷ་ར་ཏའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཟློས་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད།ཟློས་གར་དག་ཏུ་ཉམས་བརྒྱད་པོའི་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་།དེ་བཞིན་ལྷ་མོ་དག་གིས་འཁྲབ་པར་བྱས་པའི་ངེས་བསྟན་ཡང་མཛད་ཡོད་པའོ།།ནག་མོ་ཁོལ་ལས་སྔ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས།ཐུབ་པ་རྒྱས་བྱེད་ཡེ་ཤུའི་འདས་ལོའི་བརྒྱ་ཕྲག་དང་བོ་ལས་བརྒལ་མི་སྲིད་པ་དང་།རྩ་བའི་མདོ་དག་དེ་ལས་ཀྱང་སྔ་བར་འདོད་ཅེས་གསུངས་སོ།།

ད་ནི་གཉིས་པ་རྒྱན་མཁན་པོ་དག་དང་དེ་དག་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་གི་མཚམས་སྦྱོར་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ་རིམ་པ་བཞིན།

༡༽ སྣང་ཆེན།  (བྷཱམཧ / भामह / Bhāmaha)

སྣང་ཆེན་གྱི་<<རྒྱན་གྱི་མདོ>>ལ་རྒྱན་སོ་བརྒྱད་བཀོད་ཡོད་ཅིང་།མཐོ་བཙུན་དང་དགའ་བ་འཕེལ། མམྨཊ་སོགས་ཀྱིས་སྣང་ཆེན་གྱི་མཚན་ཞེ་ས་དང་བཅས་ཏེ་སོ་སོའི་བསྟན་བཅོས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་དང་།<<རིག་པའི་སྐྱོན་གྱི་རབ་བྱེད>>བྱ་བ་ནི་དཔྱད་པས་རབ་ཏུ་རྫོགས་པའི་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད།

༢༽སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས།  ( དྷརྨཀཱིརྟི / धर्मकीर्ति / Dharmakīrti)

སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ངེད་ཅག་བོད་པ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་གྲགས་པ་ལྟར་དང་དེར་མ་ཟད།ཤི་བ་རཱ་མ་སྟེ་ཞི་བའི་དགའ་བྱེད་བྱ་བས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཏུ།“རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་གཞུང་གི་ཁྱད་པར་རོ།།”ཞེས་ཁ་འཕངས་པ་ལས་སློབ་དཔོན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་ངེས་པར་མཛད་ཡོད་པར་སྣང་ནའང་། ད་བར་མི་རྙེད་པར་གསུངས།

༣༽ མིའུ་ཐུང་།   (བཱམན / वामन / Vāmana)

<<སྙན་ངག་གི་རྒྱན་གྱི་མདོ>>རུ་རྒྱན་སོ་གསུམ་བཀོད་ཡོད་ཅིང་།མམྨཊ་ཡིས་བཱ་མན་གྱིས་རྒྱན་གྱི་ལུགས་འཛིན་མཁན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་གནས་པར་བཤད།

༤༽ མཐོ་བཙུན།  ( ཨུདྦྷཊ / उद्भट / Udbhaṭa)

<<སྙན་ངག་གི་རྒྱན་གྱི་སྙིང་བོ་བསྡུས་པ>>བྱ་བ་གཞུང་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ།དེར་རྒྱན་༤༡བཀོད་ཡོད་ཅིང་།ཁོང་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་བོའི་མདུན་ན་འདོན་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་།རྒྱལ་བ་སྐྱོང་ནི་སྤྱི་ལོ་༧༧༨་ནས་༨༡༣བར་གྱི་མི་རུ་བཤད་པ་བཞིན་ཁོང་ཡང་དེའི་དུས་སྐབས་སུ་འཁྲུངས་པར་བཤད་དོ།།

༥༽ ལོལླཊ།  (लोल्लट / Lollaṭa)

ཁོང་གིས་<<ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས>>ལ་འགྲེལ་བ་མཛད་ཀྱང་།དེང་སང་དེའི་དཔེ་རྒྱུན་ཆད་པར་མངོན།ཁོང་གི་སྐོར་མངོན་གསར་སྦས་པ་དང་རྒྱལ་བོའི་ཏོག་གཉིས་ཀྱིས་ཁ་འཕངས་མཛད་པ་ལས་རྟོགས་ཐུབ།རྒྱལ་བོའི་ཏོག་ལྟར་ན།ཁོང་ནི་གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པའི་བུ་རུ་བཤད་ལ།གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པ་ནི་རྒྱལ་བོའི་ཏོག་དང་དུས་མཉམ་པས་དེའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་རྟོགས་ཐུབ།

༦༽ཤཾཁུཀ  (शंखुक / Śaṁkhuka)

ཁོང་གི་ཉམས་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་མངོན་གསར་སྦས་པས་སུན་འབྱིན་བྱས་ཡོད་ཅིང་།ཁོང་ནི་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་བོ་ཨ་ཛི་ཏ་པཱི་ཌའི་སྐབས་སུ་བྱོན་པར་བཤད།རྒྱལ་བོ་དེའི་འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་ནི་༨༡༤ནས་༨༥༡བར་བཞེད།ཤཾཁུཀ་ལགས་ཀྱིས་སྒོམ་པ་མངོན་པར་འབྱོར་བ་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་ཅིག་ཀྱང་མཛད་པར་གྲགས།

༧༽གྷཎྚཀ  ( घण्टक / Ghaṅṭaka)

ཁོང་གི་སྐོར་ཡང་མངོན་གསར་སྦས་པའི་སུན་འབྱིན་བྱས་པའི་སྐོར་ལས་རྙེད་ཐུབ་ཅིང་།ཁོང་ཟློས་གར་དང་འབྲེལ་བའི་གཞུང་མཛད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད།

༨༽ དགའ་བ་འཕེལ།  (आनन्दवर्धन / Ānandvardhana)

ཁོང་ནི་<<སྒྲ་ཡི་སྣང་བ>>མཛད་མཁན་དུ་གྲགས།ཁོང་ནི་ཨབནྟི་བརྨ་བྱ་བའི་རྒྱལ་བོའི་དུས་སྐབས་སུ་བཞེད་ཅིང་།  དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་༨༥༥ནས་༨༨༥བར་དུ་འདོད།

༩༽ རྗེ་བཙུན་འདྲེན་པ།  (བྷཊྚནཱཡཀ / भट्टनायक / Bhaṭṭnāyaka)

ཁོང་ཡང་མངོན་གསར་སྦས་པས་ཁ་འཕངས་མཛད་ཡོད་ཅིང་།གྷཎྚཀ་དང་འདྲ་བར་ཨབནྟི་བརྨ་བྱ་བའི་རྒྱལ་བོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ནང་འཁོར་གྱི་སྙན་དངགས་མཁན་དུ་བཤད།དུས་སྐབས་ནི་གོང་ལྟར་སྤྱི་ལོ་༨༥༥ནས་༨༨༥བར་དུ་འདོད།

༡༠༽མེ་ཏོག  (མུཀུལ / मुकुल / Mukula)

ཁོང་གིས་<<བརྗོད་པའི་འགྲེལ་བ་མ་མོ>>ཞེས་པའི་གཞུང་གྲགས་ཅན་ཞིག་མཛད་པར་བཤད་ཅིང་།ཁོང་ཡང་སྤྱི་ལོ་༨༥༥་ནས་༨༨༥བར་དུ་བྱོན་པར་གསུངས།

༡༡༽རྒྱལ་བོའི་ཏོག  (राजशेखर / Rājaśekara)

ཁོང་གི་<<སྙན་ངག་དཔྱོད་པ>>ཞེས་པའི་གཞུང་ཀུན་ལ་གྲགས་ཤིང་།ཁོང་ནི་སུན་འབྱུན་མཁན་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད།སྙན་དངགས་མཁན་ཡང་སྙན་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན།ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ལོ་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ་༨༨༥ནས་༩༢༥བར་འདོད།

༡༢༽ དྲག་པོ།  (रुद्रट / Rudraṭa )

ཁོང་ནི་ཁ་ཆེའི་མི་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་གྲགས་ཅན་གཉིས་པོ་ནི་<<སྙན་ངག་རྒྱན>> བྱ་བ་དང་<<སྒེག་པའི་ཐིག་ལེ>>གཉིས་ཡིན།ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་དགུ་བའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་འཁྲུངས་པར་བཞེད་ཅིང་།ཁོང་གི་སྙན་ངག་རྒྱན་ནི་འཕགས་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་དུ་མཛད་ཡོད་ཅིང་།ལེའུ་བཅུ་དྲུག་ཡོད།ཁོང་གིས་རྒྱན་རྣམས་རང་བཞིན་པ་དང་།དཔེ་ཅན་དང་།མན་ངག་དང་།སྦྱར་བ་དང་བཅས་དབྱེ་སྒོ་བཞི་རུ་ཕྱེ་བར་མཛད།

༡༣༽ནམིསཱདྷུ།  ( नमिसाधु/ Namisādhu)

ནམིསཱདྷུ་བྱ་བ་རྒྱལ་བ་བ་གོས་དཀར་ཅན་ཁོང་གིས་དྲག་པོའི་<<སྙན་ངག་རྒྱན>>ལ་འགྲེལ་བ་མཛད་ཡོད་ཅིང་།འགྲེལ་བ་དེ་སྤྱི་ལོ་༡༡༢༥ནས་༡༡༥༦བར་དུ་མཛད་པར་གྲགས།

༡༤༽ནོར་རྒྱལ།  (དྷནཾཛཡ / धनंजय / Dhanaṁjaya)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<གཟུགས་ཅན་བཅུ>>ཞེས་པ་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ། ཁོང་ནི་པྲཏིཧཱརེནྡུརཱཛ་གཉིས་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་མི་ཡིན་པས། ཁོང་སྤྱི་ལོ་༩༧༥ནས་༩༩༥བར་སྐབས་སུ་བྱོན་པར་འདོད།

༡༥༽ མངོན་གསར་སྦས་པ།  (अभिनवगुप्त / Abhinavgupta)

ཁོང་ནི་སློབ་དཔོན་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་<<ཚིག་གསར>>བྱ་བ་དང་<<མིག>>བྱ་བ་ནི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱི་ཚད་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་བར་བརྩི། ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ་༩༧༠ནས་༡༠༥༠བར་དུ་བྱོན་པར་བཤད།

༡༦༽ ཨུཏྤལ་ལྷ།  (उत्पलदेव / Utpaladeva)

ཁོང་གི་མངོན་གསར་སྦས་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་གྲས་སུ་བཞུགས་པར་བཤད་ཅིང་། ཁོང་གི་མཛད་པའི་<<སོ་སོར་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཅན>>བྱ་བའི་གཞུང་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ།ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བའི་ནང་དུ་འཁྲུངས།

༡༧༽ བྷཊྚཏོོཏ།  (भट्टतौत/ Bhaṭṭtauta)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<སྙན་ངག་དགེ་མཚན>>བྱ་བ་སྟེ་ནི་དེང་སྐབས་རྙེད་པར་མ་གྱུར་ན་འང་།དེའི་དཔེར་བརྗོད་ནོར་བུ་ཟླ་བས་རང་གི་བསྟན་བཅོས་སུ་བཀོད་པ་དེ་ལས་ཁོང་གི་གཞུང་དེ་རྩོམ་རིག་གི་བསྟན་བཅོས་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་།  ཁོང་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བའི་སྐབས་སུ་འཁྲུངས་པར་བཞེད།

༡༨༽ རྒྱས་བྱེད་ཟླ་བ་རྒྱལ་བོ།   (བྷརཏེནྡུརཱཛ / भरतेन्दुराज / Bharatendurāja)

ཁོང་གི་གཞུང་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་ད་བར་མ་རྙེད་ནའང་།དགེ་དབང་གིས་མཛད་པའི་<<རིགས་པ་དཔྱད་ཅིང་བརྗོད་པ>>རུ་ཁ་འཕངས་མཛད་ཡོད་ཅིང་།ཁོང་ཕལ་ཆེར་བརྒྱ་ཕྲག་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་བྱོན་པར་བཞེད།

༡༩༽ འོ་མའི་རྗེ།  (क्षीरस्वमी / Kṣīrsvamī)

ཁོང་ནི་རྗེ་བཙུན་ཟླ་བ་རྒྱལ་བོའི་སློབ་མར་བཤད་ཅིང་།ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<མངོན་གསར་ར་གྷུའི་བུ>>ཀྱི་གཞུང་དེའི་སྐོར་དགའ་བྱེད་ཟླ་བས་གླེང་།  ཁོང་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་དགུ་བའི་ནང་བྱོན་པར་བཞེད།

༢༠༽ བྷོཛ།  (भोज / Bhoja)

རྒྱལ་བོ་ཟས་བྱ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་པའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་འཁྲུངས་པར་བཤད།ཁོང་གི་གཞུང་གྲགས་ཅན་གཉིས་ཏེ།<<དབྱངས་ཅན་མགུལ་རྒྱན>>བྱ་བ་དང་<<སྒེག་པ་རབ་གསལ>>ཞེས་པ་རྩོམ་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ་བར་མ་ཟད།<<དབྱངས་ཅན་གྱི་མགུལ་རྒྱན>>གྱི་གཞུང་ནི་བོད་ལའང་ཅུང་གྲགས་ཡོད་དེ།ཁམས་འགྲེལ་དུ་འདི་སྐད་དུ།དེ་ལྟ་བུའི་སྙན་ངག་ཇི་ལྟར་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་གཞུང་རྒྱ་གར་ན་དུ་མ་ཞིག་བྱུང་བར་སྣང་ཡང་ཕྱིས་ནས་གྲགས་ཆེ་བ་དབྱངས་ཅན་མགུལ་རྒྱན་དང་མེ་ལོང་དུ་གྲགས་པ་འདི་གཉིས་ཡིན[11]་ཞེས་མིང་ཙམ་སྨོས་ཡོད་ཅིང་།མངོན་བརྗོད་འཆི་མེད་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་འདོད་འཇོ་བ་མོར་འདི་ལྟར།འདི་ནི་རབ་ཏུ་དྭངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་དངགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ།དབྱངས་ཅན་གྱི་མགུལ་རྒྱན་གྱི་སྙན་དངགས་ཀྱི་རྒྱན་ལས།གང་གི་དོན་ནི་རབ་གསལ་བ།།དེ་ནི་རབ་ཏུ་དྭངས་པར་བརྗོད།། དཔེར་ན།འདི་ཤར་གྱུར་པས་རྒྱ་གྲོལ་པདྨ་ཅན་རྣམས་རྒྱས་གྱུར་ཅིང་།། རི་དང་ནགས་ཚུལ་མནྡཱ་ར་བའི་མེ་ཏོག་གཞོན་ནུ་བཞིན།།ངུར་པ་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་རབ་ཏུ་བཅོམ་ཞིང་གཉིས་གཉིས་གཉེན།། སྤྲེའུ་རབ་ཏུ་ཁྲོས་པས་མཁུར་ཚོས་འགྲམ་པ་ཟངས་མདོག་བཞིན།།[12] ཞེས་རབ་དྭངས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་འགྲེལ་ཞོར་དབྱངས་ཅན་གྱི་མགུལ་རྒྱན་དུ་བཞག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་དཔེར་བརྗོད་བཀོད་པ་བོད་འགྱུར་དུ་ཡོད་པ་སོགས་གཞུང་འདིའི་སྐོར་རྟིང་སོར་ཁོལ་དུ་ཕྱུང་སྟེ་ཅུང་རྒྱས་པར་གླེང་བར་འདོད་པས་འདིར་རེ་ཞིག་བསྐྱུང་ངོ་།།

༢༡༽ མི་ཕམ་སྡེ།  ( अजितसेन / Ajitsena)

ཁོང་གིས་<<རྒྱན་གྱི་གཙུག་རྒྱན>>བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་སྐོར་ལ་བྲིས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་དང་<<སྒེག་པའི་སྙེ་མ>>བྱ་བའི་ཉམས་ཀྱི་སྐོར་བྲིས་པའི་བསྟན་བཅོས་གཉིས་ཡོད་ཅིང་གཉིས་ཀ་ཚིགས་བཅད་དུ་མཛད།ཁོང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བའི་སྐབས་སུ་བྱོན་པར་འདོད།

༢༢༽ དགེ་དབང་།    (ཀྵེམེནྡྲ / क्षेमेन्द्र / Kṣemendra )    <<རིགས་པ་དཔྱོད་གླེང>>ཞེས་པ་མཛད་ཅིང་།དེ་ནི་རིགས་པའི་ལུགས་འཛིན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་ཀྱི་གཞུང་ལྟ་བུར་བཞེད། ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་༡༠༥༠ཙམ་ལ་བྱོན།

༢༣༽མདུང་ཅན།  (कुन्तक / Kuntaka) ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<འཁྱོག་བརྗོད་སྲོག>>བྱ་བ་འཁྱོག་བརྗོད་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་བོར་འཇོགཁོང་གིས་སྒྲ་འཁྱོག་བརྗོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བཞེད། ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བའི་མཇུག་དང་བཅུ་གཅིག་པའི་སྟོད་དུ་བྱོན་པར་བཞེད།

༢༤༽ གཟི་བྱིན་ཞབས་འབྲིང་།  (महिमभट्ट / Mahimabhaṭṭa)

ཁོང་གིས་ཁོང་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་<<སྒྲ་ཡི་སྣང་བ>>ཞེས་པ་ལ་སུན་འབྱིན་མཛད་པའི་གཞུང་<<གསལ་བ་རྣམ་འབྱེད>>བྱ་བའི་གཞུང་ཧ་ཅང་རྒྱས་པ་ཞིག་མཛད་ཅིང་། ཁོང་ནི་སྙན་ངག་སུན་འབྱིན་མཁན་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་ན་གཟི་བྱིན་ལྷག་པར་ཆེ་བ་ཞིག་གོ། ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་པའི་སྟོད་དུ་བྱོན།

༢༥༽མམྨཊ།  (मम्मट / Mammaṭa)

ཁོང་ནི་ངག་གི་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཞེས་པའི་མིང་གིས་གྲགས་ཤིང་། ཁོང་གི་གཞུང་<<སྙན་ངག་རབ་གསལ>>བྱ་བས་ཁོང་གི་མཚན་གྱི་སྙན་པ་ཕྱོགས་སུ་བསྒྲགས་སོ།།ཁོང་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་པར་བྱོན། ཁོང་གི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་འདི་ཉིད་ལ་འགྲེལ་བ་མཛད་མཁན་ཧ་ཅང་མང་བོ་བྱུང་།

༢༦༽ནོར་བུ་ཟླ་བ།  (མཱཎིཀྱཙནྡྲ / माणिक्यचन्द्र / Māṇikyacandra)

ཁོང་ནི་<<སྙན་ངག་རབ་གསལ>>ལ་འགྲེལ་བ་ཐོག་མར་མཛད་མཁན་དུ་གྲགས་ཤིང་། ཁོང་གི་<<བརྡ>>བྱ་བའི་འགྲེལ་བ་སྤྱི་ལོ་༡༡༦༠ལོར་མཛད་པར་གྲགས་པས་ཁོང་བྱོན་པའི་དུས་ཀྱང་དེའི་སྐབས་སུ་ཡིན་པར་གསལ།

༢༧༽གསེར་གྱི་ཟླ་བ།   ( हेमचन्द्र / Hemacandra)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་<<སྙན་ངག་རྗེས་སུ་བསྟན་པ>>བྱ་བ་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གི་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་དུས་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༠༨༨ནས་༡༡༧༤བར་དུ་བཞེད་ཅིང་། ཁོང་དང་དུས་མཉམ་པའི་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་བས་<<སྙན་ངག་མཁན་གྱི་བསླབ་པ>>བྱ་བ་ཞིག་དང་། ཀླུའི་གོ་ཆས་<<སྙན་ངག་མིག>>བྱ་བའི་གཞུང་དག་མཛད།

༢༨༽ངག་གི་དཔའ་བོ།    ( བཱགྦྷཊ / वाग्भट / Vāgbhaṭa )

ཁོང་གིས་<<ངག་གི་དཔའ་བོའི་རྒྱན>>ཞེས་པའི་གཞུང་སྤྱི་ལོ་༡༠༩༤ནས་༡༡༤༣བར་དུ་མཛད་པར་བཞེད།

༢༩༽ ལྷའི་དབང་ཕྱུག  ( देवेश्वर / Deveśvara)

ཁོང་གིས་<<སྙན་ངག་མཁན་གྱི་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང>>བྱ་བའི་གཞུང་ཞིག་བརྩམས་ཤིང་།དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་༡༣༠༠ཡས་མས་སུ་བྲིས་པར་བཤད།

༣༠༽ ངག་གི་དཔའ་བོ། (གཉིས་པ)  ( वाग्भट / Vāgbhaṭa )

ཁོང་གིས་<<སྙན་ངག་རྗེས་སུ་བསྟན་པ>>བྱ་བའི་གཞུང་མཛད་ཅིང་།ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་པའི་མཇུག་ཏུ་བྱོན་པར་བཞེད།

༣༡༽ རུཡྱཀ  ( रुय्यक / Ruyyaka)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<རྒྱན་གྱི་བདོག་ཀུན>>བྱ་བ་གཞུང་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ།ཁོང་ནི་གྲགས་ཅན་གྱི་པཎྜིཏ་ཞིག་གོ།ཁོང་གི་གཞུང་དེར་ཆ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཡོད་དེ།མདོ་དང་འགྲེལ་བའོ།།ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པ་ལྟར་ན།རུཡྱཀ་ཁོང་གིས་མདོ་ཙམ་ཁོ་ན་མཛད་ཅིང་།འགྲེལ་བའི་ཆ་དེ་མངྑ་ཡིས་མཛད་པར་བཤད།འགྲེལ་བའི་གཞུང་འདི་ལ་<<རྩོམ་རིག་སྙིང་བོ>>བྱ་བའི་འགྲེལ་བ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པར་གསུངས།།

༣༢༽ མ་ལ་ཡར་སྐྱེས་པཎྜིཏ།   (मलयज पण्डित / Malayapaṇḍita)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་<<རྩོམ་རིག་སྙིང་བོ>>ཞེས་པའི་འགྲེལ་བ་གྲགས་ཅན་དེ་ཡིན་ལ།  ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་༡༡༦༨ལ་བརྩམས་པར་བཤད།

༣༣༽ རྒྱལ་བོའི་རྒྱལ་བོ།  (རཱཛརཱཛ / राजराज / Rājarāja)

ཁོང་གིས་<<རྒྱལ་བོའི་ཕྲེང་བ>>བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་གཞུང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པར་མཛད་པར་བཤད།

༣༤༽བསམ་འཛིན།  ( आशाधर / Āśādhara)

ཁོང་སྤྱི་ལོ་༡༢༤༠སྐབས་སུ་བྱོན་པར་བཞེད་ཅིང་།ཁོང་ལ་བརྩམས་ཆོས་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས་<<དྲན་པ་རེ་གསུམ་མའི་བསྟན་བཅོས>>བྱ་བ་གྲགས་ཆེ།

༣༥༽ ཆོས་ཀྱི་ཁོལ།  (धर्मदास / Dharmadāsa)

ཁོང་ནི་ནང་བ་སངས་རྒྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་ཤིང་། ཁོང་གི་གཞུང་<<མཁས་པའི་ཞལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར>> བྱ་བ་གྲགས་ཆེ་བར་བཤད་ཅིང་། ཁོང་ནི་༡༣༠༩ཙམ་ལ་བྱོན་པར་བཞེད།

༣༦༽ སྟོན་སྐྱེས་བུ།  (ཤཱརདཱཏནཡ / शारदातनय / Śāradātanaya)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<དགོངས་པ་རབ་གསལ>>བྱ་བའི་གཞུང་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ།ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པ་དང་བཅུ་གསུམ་པའི་དཀྱིལ་ལ་བྱོན་པར་འདོད།

༣༧༽ མཛེས་པའི་འབྱུང་གནས། (शोभाकर / Śobhākara)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<རྒྱན་གྱི་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས>>ཞེས་པ་གྲགས་པའི་འབྱུང་གནས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་གཞུང་རྩ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཡིན་པར་བཞེད་ཅིང་། བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་པར་བྱོན།

༣༨༽ སིངྒ་ས་སྐྱོང་།  (སིཾགབྷཱུཔཱལ / सिंगभूपाल / Siṁgabhūpāla)

ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བཞི་བར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཁོང་གི་གཞུང་གཉིས་རྙེད་པ་ལས་སྔ་མ་ཉམས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་མ་དེ་ཟློས་གར་གྱི་སྐོར་ཡིན་པར་བཤད།

༣༩༽ སྣ་ཚོགས་མགོན་པོ།  (विश्वनाथ / Viśvanātha)

ཁོང་གི་ལེགས་སྦྱར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་།  ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<རྩོམ་རིག་མེ་ལོང>>ནི་དེང་སྐབས་འཕགས་ཡུལ་གྱི་གཙུག་ལུག་སློབ་ཆེན་དག་གི་སྦྱོང་ཚན་ཁྲོད་དུའང་བཞུགས་ཡོད།

༤༠༽སྣ་ཚོགས་མགོན་པོ། (གཉིས་པ) (विश्वनाथ / Viśvanātha)

ཁོང་ནི་དྷཱ་རཱ་སུར་ལ་བཞུགས་པའི་སྣ་ཚོགས་མགོན་པོ་གོང་མ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྣ་ཚོགས་མགོན་པོ་མིང་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<རྩོམ་རིག་བདུད་རྩིའི་ཆུ་གཏེར>>བྱ་བ་རྙེད་དུ་ཡོད།  ཁོང་གི་དུས་མི་ངེས་ནའང་། ཁོང་གི་གཞུང་དུ་<<སྙན་ངག་རབ་གསལ>>གྱི་འགྲེལ་མཛད་མཁན་པོ་གཏུམ་མོའི་ཁོལ་གྱི་མཚན་ཐོན་པས་ཁོང་གཏུམ་མོའི་ཁོལ་གྱི་རྗེས་ལ་བྱོན་པ་གསལ།

༤༡༽ཉི་མས་སྦྱིན།  (བྷཱནུདཏྟ / भानुदत्त / Bhānudatta)

ཁོང་ནི་མི་ཐི་ལི་རུ་འཁྲུངས་པར་བཤད་ཅིང་།   ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<ཉམས་ཀྱི་སྙེ་མ>>ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ་བའོ།།

༤༢༽ རྒྱལ་བ་ལྷ།  (जयदेव / Jayadeva)

ཁོང་གི་གཞུང་<<ཟླ་བའི་སྣང་བ>>བྱ་བ་གྲགས་ཆེ།  ཁོང་ནམ་བྱུང་མིན་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།  གལ་ཏེ་<<ཟླ་བའི་སྣང་བ>>མཛད་མཁན་རང་<<རབ་དགའ་ར་གྷུའི་བུ>>མཛད་མཁན་དུའང་འདོད་ན་ནི།  ཁོང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པ་དང་བཅུ་གསུམ་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་བྱོན་པར་གསལ་ལ།  གལ་ཏེ་མི་ཐི་ལི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་གཞིར་བཞག་སྟེ།  གཞུང་དེ་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པ་པོ་སོ་སོ་བ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི།  ཁོང་སྔོན་ལ་བྱོན་པར་བྱས་ན་རིགས་པ་དང་ལྡན་པར་འདོད།

༤༣༽སུཁལཱལ།  (सुखलाल / Sukalāla)

བསྲེས་པོ་ཁོང་གིས་<<ཟླ་བའི་སྣང་བ>>ཡི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དག་གཞིར་བཞག་སྟེ་<<རྒྱན་གྱི་སྙེ་མ>>བྱ་བའི་གཞུང་ཞིག་མཛད་ཅིང་། ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་བྱོན་པར་བཞེད།

༤༤༽ ཐག་བཟང་ས་སྐྱོང་།  (वेमभूपाल / Vembhūpāla)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<རྩོམ་རིག་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ>>བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་གཞུང་དེང་རྙེད་དུ་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་ལྔ་བའི་མགོ་ཙམ་དུ་བྱོན་པར་བཞེད་དེ། སྤྱི་ལོ་༡༤༢༠ལོར་ཁོང་གྲོངས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།

༤༥༽ ཨནུརཐ་མཎྜལ།  (अनुरथमण्डल / Anurathamaṇdala)

ཁོང་ནི་རྒྱལ་བ་བ་ཞིག་ལགས་ཤིང་། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་གཉིས་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ་སྟེ། <<སྨྲ་བ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང>>བྱ་བ་དང་<<མཛེས་པའི་སྤྲིན་གྱི་འབྱུང་གནས>>ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཡོད།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བྱོན་པར་བཤད།

༤༦༽ ཚོགས་རྒྱལ།  (पुञ्जराज / Puñjarāja)

ཁོང་ནི་རྒྱལ་བོ་ཞིག་ལགས་ཤིང་།  ཁོང་གིས་རང་གི་སྤུན་མུཉྫའི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་སྲིད་སྤང་བའི་གཏམ་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ་ལ། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་<<སྒྲའི་སྒྲོན་མ>>བྱ་བ་དང་<<བྱིས་པ་རྟོགས་བྱེད་ཀྱི་རྒྱན>>བྱ་བ་གཉིས་ཧ་ཅང་སྙན་གྲགས་ཆེ། ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་ལྔ་བར་བྱོན་པར་བཞེད།

༤༧༽ ཨཔྤཡདཱིཀྵིཏ།  (अप्पयदीक्षित / Appayadīkṣita)

ཁོང་གི་<<ཨུཏྤལ་དགའ་བ>>བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་<<རིས་དཔྱོད་པ>>བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་གཞུང་གཉིས་ལ་གྲགས་པ་ཧ་ཅང་རྒྱས་པར་གྱུར།  ཁོང་གི་འཁྲུངས་འདས་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༥༥༤ནས་༡༦༡༣བར་དུ་བཤད།

༤༨༽ནག་པོ་བློ་བཟང་།  (ཀྲྀཥྞསུདྷཱི / कृष्णसुधी / Kṛiṣṇasudhī)

ཁོང་གི་<<སྙན་ངག་གི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གཏེར>>བྱ་བ་གྲགས་ཆེ་ཞིང་།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མགོ་སྟོད་དུ་བྱོན་པའོ།།

༤༩༽ ནག་པོ་ཞི་བ།  (कृष्णशर्मा / Kṛiṣṇaśarmā)

ཁོང་གིས་<<མནྡཱ་ར་བའི་རྒྱན་སྤེལ་མ>>བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་གཞུང་ལེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་སྤེལ་མ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་དེ་ནི་རྒྱན་དང་ཉམས་ཀྱི་མཛོད་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་ཅིང་།།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བདུན་པར་བྱོན་པར་བཤད།

༥༠༽ འོད་ཟེར་འབྱུང་གནས།  (प्रभाकर / Prabhākara)

ཁོང་གིས་<<ཉམས་ཀྱི་སྒྲོན་མ>>བྱ་བ་སྤྱི་ལོ་༡༥༨༣ལོར་མཛད་ཅིང་། དེ་ལ་ལེའུ་གསུམ་ཡོད་ལ།དེར་རིམ་པ་བཞིན་སྙན་ངག་དང་། ཉམས། སྒྲ་ཡི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་དོ།།

༥༡༽ གཞོན་ནུ་ལྷ།  (बलदेव / Baladeva)

ཁོང་ནི་རིག་པའི་རྒྱན་རྟོགས་ལྡན་ཁྱབ་བདག་ཆེན་པོའི་རྗེས་མཇུག་པ་ལགས་ཤིང་། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་<<རྩོམ་རིག་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར>>བྱ་བ་དང་<<སྙན་ངག་ནོར་བུ>>བྱ་བ་གཉིས་གྲགས་ཆེ། ཁོང་ནི་རྒྱལ་བ་སེང་གེའི་དུས་ཏེ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པར་བྱོན།

༥༢༽ སྣ་ཚོགས་དབང་ཕྱུག  (विश्वेश्वर / Viśveśvara)

ཁོང་རི་བོའི་ལྗོངས་ཨལྨོ་ཌའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཞིང་།  ཁོང་ནི་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་དཔལ་འབར་བ་ཞིག་སྟེ། དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔ་ཙམ་ལ་གྲོངས་ནའང་།  ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་གཞུང་དུ་མ་ཡོད་པ་ནི། <<རྒྱན་གྱི་ནོར་བུ>> དང་། <<རྒྱན་གྱི་རྒྱན>>བྱ་བ། <<འཕགས་པ་བདུན་བརྒྱ་བ>>་དང་<<རྒྱན་གྱི་སྒྲོན་མ>>། <<རྒྱན་གྱི་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ>>སོགས་ཧ་ཅང་སྐད་གྲགས་ཆེ།  ཁོང་གི་མི་རབས་བཅུ་བའི་ཚ་རྒྱུད་རྣམས་ད་ལྟའང་འཚོ་གཞེས་གནང་གི་ཡོད་པར་བཤད་པས་ཁོང་ནམ་བྱོན་མིན་ཚོད་དཔག་ཐུབ་པ་ཞིག་གོ།

༥༣༽ རྒྱལ་བོའི་ཏོག  (राजशेखर / Rājaśekhara)

ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་བར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། མཁས་པ་ཁོང་གིས་ཡལ་འདབ་གྱ་གཅིག་ཏུ་ཕྱེ་སྟེ་<<རྩོམ་རིག་དཔག་བསམ་ལྗོན་པ>>བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་གཞུང་ཞིག་མཛད་པར་གསུངས།

༥༤༽རིན་ཆེན་རྒྱན།   (रत्नभूषण / Ratnabhūṣaṇa)

རིན་ཆེན་རྒྱན་མིང་ཅན་གྱི་ཟ་ཧོར་གྱི་མཁས་པ་ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་༡༨༥༩ལོར་<<སྙན་ངག་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར>>བྱ་བ་ཞིག་མཛད་ཅིང་། གཞུང་དེའི་མཇུག་གི་ལེའུར་རྒྱན་གྱི་དབྱེ་བ་ཞིབ་མོར་མཛད་པར་སྣང་།།

༥༥༽ སློབ་དཔོན་དཔལ་མི་ཡི་སེང་གེ  (श्रीशैल नरसिंहाचार्य / Śriśaila narasiṁhāchārya)

ཁོང་གིས་<<རྒྱན་གྱི་ཟླ་བའི་ཏོག>>བྱ་བ་དང་<<མཚན་ཉིད་མཱ་ལི་ཀཱ>>བྱ་བའི་གཞུང་ལ་འགྲེལ་བ་མཛད་ཅིང་།  རྒྱན་ལ་དཔྱད་པས་མཛད་རྗེས་ཆེ།   ཁོང་ནི་ཕལ་ཆེ་བས་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བདུན་པར་བྱོན་པར་བརྩི།

༥༦༽ དགའ་བྱེད་ཚངས་ཤིང་།  (रामसुब्रह्मण्यम् / Rāmasubrahmaṇyaṁ)

ཁོང་གིས་<<རྒྱན་གྱི་འཇོ་སྒེག་བསྟན་བཅོས་>>བྱ་བའི་གཞུང་མཛད་ཅིང་།    སྤྱི་ལོ་༡༩༢༢ལོར་གྲོངས་པར་གྲགས།

༥༧༽ མུདུམྦཨི  སློབ་དཔོན་མི་ཡི་སེང་གེ (मुदुम्बई नरसिंहाचार्य / Mudumbai narasiṁhāchārya)

ཁོང་ནི་རྣམ་རྒྱལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱལ་བོ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ཀྱི་པཎྜིཏ་ལགས་ཤིང་།  ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་ནི་<<སྙན་ངག་མདོ་འགྲེལ>><<སྙན་ངག་ཉེ་བར་འཇལ་བ>>བྱ་བ།  <<སྙན་ངག་སྦྱོར་བའི་ཆོ་ག>>དང་<<རྒྱན་གྱི་ཕྲེང་བ>>ལ་སོགས་པ་མཆིས་ཤིང་། ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་བར་བྱོན།

༥༨༽རིག་པའི་མགོན་པོ།  (विद्यानाथ / Vidyānātha)

ཁོང་གིས་མཛད་པའི་གཞུང་<<གཟི་བྱིན་དྲག་པོའི་རྒྱན>>བྱ་བ་ཧ་ཅང་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གཞུང་ཞིག་ལགས་ཤིང་། ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༢༦༨ནས་༡༣༢༨བར་དུ་བྱོན་པར་བརྩི།

༥༩༽ རིན་འཛིན།  (विद्याधर / Vidyādhara)

ཁོང་གིས་<<ཕྲེང་བ་གཅིག་པོ>>བྱ་བའི་གཞུང་ཞིག་མཛད་ཅིང་།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་པའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་བྱོན་པར་བཞེད།

༦༠༽ ཆོས་ཀྱི་བློ་བཟང་།  (धर्मसुधी / Dharmasudhī)

ཁོང་ནི་ཏྲི་ལིངྒར་འཁྲུངས་ཤིང་།  ཁོང་གིས་<<རྩོམ་རིག་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས>>བྱ་བའི་གཞུང་མཛད།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་བྱོན་པར་བཤད།

༦༡༽ སློབ་དཔོན་གཡོ་འཁྲུགས།  (शठकोपाचार्य / Śaṭhakopāchārya)

སློབ་དཔོན་གཡོ་འཁྲུགས་བྱ་བའི་ཁྱབ་འཇུག་པའི་གྲུབ་ཐོབ་མིང་ཅན་འདིས་<<གཡོ་འཁྲུགས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་ཡོངས་འདྲིས>>ཅེས་པའི་རྒྱན་གྱི་གཞུང་ཞིག་མཛད་པ་རྙེད་དུ་ཡོད་ནའང་། དེའི་མཛད་མཁན་དངོས་གནས་པ་སུ་ཡིན་པ་ད་དུང་གསང་བའི་གནས་སུ་གྱུར་བར་བཤད།

༦༢༽ བློ་བཟང་དབང་འབྱོར།  ( སུདྷཱིནྡྲཡོགཱི / सुधीन्द्रयोगी / Sudhīndrayogī)

ཁོང་གིས་<<སྙན་ངག་རྣམ་པར་རྒྱས་པ>>བྱ་བའི་གཞུང་ཞིག་མཛད་པར་རབ་ཏུ་གྲགས་ལ།  ཁོང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བདུན་པར་བྱོན་པར་བཤད།

༦༣༽ བཱིརནཱརཱཡཎ།  (वीरनारायण / Vīranārāyaṇa)

ཁོང་གིས་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་ལྔ་བར་<<རྩོམ་རིག་གཙུག་གི་རྒྱན>>བྱ་བ་ཞིག་མཛད་པར་གྲགས།

༦༤༽ ནག་པོ་དཔལ།  (श्रीकृष्ण / Śrīkṛiṣna)

ཁོང་གིས་<<རྒྱན་གྱི་ནོར་བུ་འཕྲོག་བྱེད>>བྱ་བའི་གཞུང་ཞིག་མཛད་པར་བཤད་ཅིང་།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་བར་བྱོན་པར་འདོད།

༦༥༽ རྣ་རྒྱན།  (ཀརྞཔཱུར / कर्णपूर / Karṇapūra)

གླང་རྗེ་རྣ་རྒྱན་གྱིས་<<རྒྱན་གྱི་ནོར་བུ>>བྱ་བའི་གཞུང་མཛད་ཅིང་།  ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་པའི་སྨད་ཀྱི་ཆར་བྱོན་པར་བཞེད།

༦༦༽གཟུགས་བཟང་གླང་བོའི་རྗེ།  (रूपगोस्वामी / Rūpagosvāmī)

ཁོང་གིས་<<ནོར་བུ་སྔོན་པོ་འབར་བ>>བྱ་བའི་ཉམས་ཀྱི་སྐོར་བརྗོད་པའི་གཞུང་ཞིག་མཛད་ཅིང་། དེ་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་ལྔ་བར་མཛད་པར་བཞེད།

༦༧༽སློབ་དཔོན་སྐྲ་བཟང་།   (आचार्य केशव / Āchārya Keśava)

ཁོང་གིས་ནང་བའི་སློབ་དཔོན་ཟས་གཙང་མ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་གིས་རབ་ཏུ་གྲགས་ཤིང་། མིང་དེ་སྤྱད་དེ་ཁོང་གིས་རྒྱན་གྱི་སྐོར་ལ་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་མཛད་པ་དེ་གཞིར་བཞག་སྟེ་སྐྲ་བཟང་བསྲེས་པོས་<<རྒྱན་གྱི་ཏོག>>བྱ་བའི་འགྲེལ་བའི་གཞུང་ཞིག་བརྩམས། སྐྲ་བཟང་བསྲེས་པོའི་དུས་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་པ་ཡིན་ཞིང་།  ཁོང་གིས་འགྲེལ་བ་མཛད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དག་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པར་བརྩམས་པར་བཞེད།

༦༨༽རྒྱལ་བོ་མཁས་པ།  (पण्डितराज / Paṇḍitarāja)

རྒྱལ་བོ་མཁས་པ་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ནི་རང་གིས་མཛད་པའི་<<ཉམས་ཀྱི་གངྒཱའི་རྒྱུན>>ཞེས་པར་བརྟེན་ནས་སྙན་པའི་གྲགས་པ་ཕྱོགས་སུ་ཁྱབ།ཁོང་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་བའི་སྟོད་ཀྱི་ཆར་བྱོན་པར་བཞེད།

༦༩༽ མུརཱརིདཱན་དང་ཚངས་ཤིང་ལེགས་པ།( मुरारिदान  सुब्रह्मण्यम्/ Murāridān and Subrahmaṇyaṁ)

མེ་བཱ་ཌའི་མི་དབང་གྲགས་ཅན་སེང་གེའི་མཚན་སྙན་ལ་འཆི་བ་མེད་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཏུ་འཇུག་ཕྱིར་སྙན་དངགས་མཁན་གྱི་རྒྱལ་བོ་མུརཱརིདཱན་དང་དེ་བཞིན་ཚངས་ཤིང་ལེགས་པ་ཤཱསྟྲཱི་གཉིས་ཀྱིས་<<གྲགས་ཅན་གྲགས་པའི་རྒྱན>>བྱ་བའི་གཞུང་མཛད་ཅིང་། དེ་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་བའི་སྨད་ཀྱི་ཆར་བརྩམས་པར་བཞེད།

ཤིས་པར་གྱུར་ཅིག

 

 

 

[1] स्वभावख्यानमुपमा रूपकं दीपकावृती । आक्षेपोऽर्थान्तरन्यासो व्यतिरेको विभावना ।। ४

समासातिशयोत्प्रेक्षा हेतुः सूक्ष्मो लवः क्रमः । प्रेयो रसवदूर्जस्वि पर्यायोक्तं समाहितम्।। ५

उदात्तापह्नुतिश्लेषविशेषास्तुल्ययोगिता । विरोधाप्रस्तुतस्तोत्रे व्याजस्तुतिनिदर्शने।।  ६

सहोक्तिः परिवृत्त्याशीः सङ्कीर्णमथ भाविकम् । इति वाचामलङ्कारादर्शिताः पूर्वसूरिभिः ।। ७

द्वितीयः परिच्छेदः, काव्यादर्श।

 

[2] उपमानन्वयस्तावदुपमेयोपमा ततः । उत्प्रेक्षा च ससंदेशो रूपकापह्नुती तथा।।

अप्रस्तुतप्रशंसातिशयोक्ती परिकर्त्तिते । श्लेषस्तथा समासोक्तिः प्रोक्ता चव निदर्शना।।

प्रतिवस्तूपमा तद्वद् दृष्टान्तो दीपकं तथा । तुल्ययोगितया चव व्यतिरेकः प्रकीर्त्तितः।।

आक्षेपो विभावना च विशेषोक्तिस्तथैव च । यथासंख्यमर्थान्तरन्यासः स्यातां विरोधवत्।।

स्वभावोक्तिस्तथा व्याजस्तुतिः प्रोक्तासहोक्तिवत् । विनोक्तिपरिवृत्ती च भाविकं काव्यलिङ्गवत्।।

पर्यायोक्तमुदात्तं च समुच्च उदीरितः । पर्यायश्चानुमानं च प्रोक्तः परिकरस्तथा।।

व्याजोक्तिपरिसंख्ये च विज्ञेये हेतुमालया । अन्योऽन्यमुत्तरं सूक्ष्मसारौ तदूदसङ्गतिः।।

समाधिस्तु समेन स्याद्विषमस्त्वधिकेन च । प्रत्यनीकं मीलितं च स्यातामेकावली स्मृती।।

मम्मट, काव्यप्रकाश।

 

[3] འདི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མར་བསྟན་པའི་ངེས་པའི་དཔེ་ཞེས་པ་དེ་དང་མཚུངས།

 

[4] འདི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མར་བསྟན་པའི་མ་ངེས་པའི་དཔེ་དང་མཚུངས།

[5] कार्व्यशोभकरान् धर्मानलङ्कारान् प्रचक्षते । ते चाद्यापि विकल्प्यन्ते कस्तान् कार्त्म्न्येन वक्ष्यति ।।१।। प्रथमः परिच्छेदः, दण्डी, कार्व्यादर्शः।

[6]  རྒྱན་མཁན་པོ་ཨང་བཞི་བཅུ་ཞེ་བདུན་པར་གཟིགས།

[7] དགའ་བྱེད་ཟླ་བ་བསྲེས་པོ་དང་མཁན་པོ་གཞོན་ནུ་ལྷ་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་།

 

[8] संस्कृत साहित्य का इतिहास, आर्चार्य वलदेव उपाध्याय, शारदा निकेतन, पुनर्मुद्रण २००१ ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས། མཁན་པོ་གཞོན་ནུ་ལྷས་མཛད་པ། ༢༠༠༡ལོའི་དཔར་མ།  (ལེགས་སྦྱར་དང་ཧིནྡཱི)

 

[9] संस्कृत साहित्य का इतिहास, आर्चार्य वलदेव उपाध्याय, शारदा निकेतन, पुनर्मुद्रण २००१, p602.

[10] སློབ་དཔོན་ནག་མོ་ཁོལ་གྱི་ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཤིག

[11] ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོ། ཁམས་པ་སྒར་དཔར་མ།             ལྡེབས་༡༦ལ།

[12] བསྟན་འགྱུར།  སྒྲ་མདོ། ༼སེ༽ འདོད་འཇོ་བ་མོ། ལྡེབས་༦༩༡།

广告位招租