(མཆན། གཤམ་གསལ་རྩོམ་ཡིག་འདི་ནི་ ༢༠༡༣ ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་བྲིས་ཤིང་། ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་ཐར་བཙལ་བའི་སྟོད་ཆ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།  འདི་ཉེ་ཆར་ “བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་” ཅེས་པའི་དུས་དེབ་ཏུ་སྤེལ།  ཐུགས་སྣང་ཅན་རྣམས་ལ་གཟིགས་བདེ་ཁྱད་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སྤྲོ་ཚིགས་ཆོས་གྲགས་ལགས་སུ་དགོངས་འཁྲོལ་ཞུ་བ་དང་བཅས་འདིར་བཀོད་པ་ཡིན།  དུས་ཀྱིས་ལྕོགས་ཚེ་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་སྨད་ཆ་སྟེ་ཤོང་གི་འདས་གྲོངས་ལོ་རྒྱུས་སོགས་འཚོལ་ཞིབ་བྱེད་འདུན་ཡོད། རབ་གསལ་གྱིས་༢༠༡༥ ལོའི་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣༠ ཉིན།)

ཕྲན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༢ ནས་ལོ་ངོ་བཞི་ཙམ་གྱི་རིང་ཝ་ཎ་མཐོ་སློབ་ཏུ་ “བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རབ་གསལ་མེ་ལོང་” ཞེས་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་རྩོམ་འབྲི་བྱེད་སྐབས་ཤོང་སྟོན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་དང་།  སྙན་ངག་མེ་ལོང་འདི་ཉིད་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བསྒྱུར་བའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་འཐུས་ཚང་ཞིག་བྱས་པའི་ཁུལ་ཡིན་མོད། ད་ལྟ་འདི་ལ་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་གསར་པ་འགའ་རེ་རྙེད་པ་དང་།  འདི་ལོར་རྒྱ་གར་དུ་འཁྱུག་ཙམ་བསྐྱོད་སྐབས་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་དབུ་འཛིན་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་མཆོག་ལ་ཞིབ་འཇུག་གི་རྒྱུ་ཆ་ལམ་སྟོན་ཞུས་སྐབས། “སྙན་ངག་མེ་ལོང་བསྒྱུར་ནས་ལོ་བརྒྱའི་ནང་ཚུད་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་འཕེལ་རིམ་”སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་གལ་ཆེ་སྐོར་ལམ་སྟོན་གནང་བ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྔར་བྲིས་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྐུ་ཚེ་དང་མཛད་པའི་སྐོར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ལ་ཁ་གསབ་དང་བཅས་རྩོམ་ཡིག་འདི་བྲིས་པ་ཡིན།   རྩོམ་ཡིག་འདིར། དང་པོ། ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་སྐོར་ཡིག་ཆ་ངོ་སྤྲོད་དང་།  གཉིས་པ། ཤོང་སྟོན་དང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་འབྲེལ་བ་དང་། དེ་དག་གི་ལོ་ཚིགས་གུང་བསྒྲིགས་པ།  གསུམ་པ། ཤོང་སྟོན་གྱིས་བསྒྱུར་ཞེས་བཀོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་གི་མཚན་ཐོ། བཞི་པ། ༡༢༧༦ ལོའི་སྔ་རྗེས་ཀྱི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། བཅས་དོན་ཚན་བཞིའི་སྟེང་ནས་ཤོང་སྟོན་གྱི་སྐུ་ཚེ་གླེང་ཡོད།

Shong-ston_webདུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་འཁྲུངས་པའི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ནི། བོད་དུ་སྙན་ངག་སྤེལ་བའི་ཤིང་རྟ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་གླེང་ཞིང་། ཁོང་གིས་སྙན་ངག་མེ་ལོང་སོགས་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་སྐོར་ཞིག་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་དེ་དག་ནི་བོད་དུ་ཤིན་ཏུ་དར་བར་གྱུར། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་(1235-1280) ༡༢༦༥ ལོར་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་ཐེངས་དང་པོར་ཕེབས་སྐབས་ཤོང་སྟོན་ལ་མཇལ་བ་དང་།  ༡༢༧༠ ལོ་ཙམ་ལ་རྒྱ་ནག་ནས་ཤོང་སྟོན་ལ་ཡི་གེ་ཕུལ་ནས་བསྟོད་བསྔགས་མཛད་མོད།  ༡༢༧༦ ལོར་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ས་སྐྱར་ཕེབས་པ་དང་། དེ་ནས་ ༡༢༨༠ ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ལོ་ངོ་བཞི་ཙམ་ལ་བོད་དུ་བཞུགས་རིང་ཤོང་སྟོན་དང་མཇལ་བའི་གནས་ཚུལ་དེབ་ཐེར་ཁག་ཏུ་མ་འཁོད་པ་མ་ཟད། ཤོང་སྟོན་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ཡིག་ཆ་ཁེར་རྐྱང་ཞིག་ཀྱང་རྙེད་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྐུ་ཚེ་ལ་རྐྱེན་ངན་ཞིག་བྱུང་ངམ་ཡང་ན་གནས་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ལྷགས་སོགས་ནི་ད་དུང་ཡང་གསལ་ཁ་མེད་པའི་མོག་མོག་ཅིག་རེད།  འོན་ཀྱང་སྐབས་འདིའི་ཤོང་སྟོན་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་བླ་མ་སྟག་སྡེ་བ་སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་(1212-1294) དང་གོ་ལུང་བ་མདོ་སྡེ་རྒྱལ་མཚན།(འདི་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་གཅེན་པོ་ཡིན་གསུངས།) ཁོང་གི་སྤུན་མཆེད་བློ་གྲོས་བརྟན་པ། དེའི་སློབ་མ་ལོ་མཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཡིག་ཆ་ཕྲན་ལ་མ་ཐོབ་སྟབས། ཤོང་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ད་དུང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཟིན་པ་ལས་བྱེད་རྒྱུ་མང་བ་ལྷག་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་ཡིན། མཐའ་ན་འདིར་འཁོད་པའི་ས་གནས་ཀྱི་མིང་དཔེར་ན་མདོག་གི་ཚ་སྣ་སོགས་ཀྱང་བརྩད་གཅོད་མ་ཐུབ་པར་ལུས་ཡོད་པ་འདི་རིམ་གྱིས་ཁ་སྐོང་ཞུ་འཆར་ཡོད་ལགས། དེ་ལྟར་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་འགའ་དང་བཅས་ཞུ་རྒྱུར།

དང་པོ། ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་སྐོར་ཡིག་ཆ་ངོ་སྤྲོད།

བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དག་གིས་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་ཐར་ཁ་མ་ཚང་བ་ཞིག་ཧ་ལམ་ངོ་བཤུས་ཀྱིས་བརྒྱུད་འགོད་བྱས་འདུག་ཅིང་།  དེང་དུས་མཁས་པས་བརྩམས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་ནི། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ “ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་”[2] ཞེས་པ་དང་། མཁས་བཙུན་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་རྒྱ་བོད་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་གྱི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་[3]ཞེས་པ། (མཁས་བཙུན་བཟང་པོ་ལགས་ཀྱིས་རྣམ་ཐར་འདི་ནི་དེབ་སྔོན་ནས་དྲངས་པ་གསལ་ཁ་བཏོན་འདུག) དེ་བཞིན། དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།[4]དང་།  གངས་ལྗོངས་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་གྱི་མིང་མཛོད།[5] སོགས་མཁས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པ་ཁག་ན་ཧ་ལམ་གཅིག་མཚུངས་ལྟ་བུར་བཀོད་འདུག

ད་དུང་། ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་འདི་ལེའུ་ཆུང་བ་ཞིག་བྱས་ཏེ་བཀོད་པའི་ཁོངས་སུ། “བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ་”ཞེས་པའི་བར་ཆའི་ནང་། “བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་དུས་རབས་གསར་འབྱེད་མཁན་ཤོང་ལོ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ཕྱག་རྗེས་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་”[6] ཞེས་བཀོད་ཡོད་ཅིང་།  དེ་ཉིད་ཕབ་བཤུའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་ “བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་” ཞེས་པའི་ནང་། “བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་དུས་རབས་གསར་འབྱེད་མཁན་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མཛད་རྗེས་གནད་བསྡུས།”[7]ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་འོག་ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་བཀོད་པ་འདི་དག་རེད།  ཡིག་ཆ་འདི་དག་ཏུ་ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་དེ་དག་གང་ནས་དྲངས་པའི་ཁུངས་གསལ་པོར་བཀོད་མི་འདུག

ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་ཁ་མ་ཚང་བ་དེའི་ཡིག་ཆའི་ཁུངས་བཙལ་སྐབས།  མཁས་གྲུབ་རྗེ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་(1385 -1438)གི་དུས་འཁོར་འགྲེལ་ཆེན་དུ།

mkhas grub“ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་གྲགས་པ་ནི།  ལ་སྟོད་ལྷོའི་དཔྱལ་ལུང་ཤར་ཁའི་བོང་ར་ཞེས་བྱ་བར་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་།  བླ་མ་གོ་ལུང་པ་རྡོ་རྗེ་(མདོ་སྡེ་)་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་དུ་བསྙེན་ཏེ་རྒྱུད་སྡེ་དུ་མ་དང་།  ཕྲེང་བ་སྐོར་གསུམ་ལ་སོགས་པ་སྦྱངས་ཏེ།  གར་ཐིག་དང་ལྔ་བསྡུས་དང་གཟའ་ལྔ་དང་གཡུལ་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པར་གྱུར་ནས་གཟའ་རྣམས་གསལ་བར་གྱུར་པའི་སྒྲོན་མ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་དུ་མའང་མཛད་ནས། ལ་སྟོད་བྱང་གི་ཕ་རི་ལུང་ཞེས་པར་འཁྲུངས་པ་སྔོན་གྲྭ་པ་རིན་ཆེན་རྩེ་མོའི་བུ་ཆེན་སྟག་སྡེ་སེང་རྒྱལ་གྱི་དྲུང་དུ་མདོག་གི་ཚ་སྣར་བྱོན་ནས་ཕར་ཚད་མངོན་གསུམ་དང་། སྤྱོད་བསྡུས་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས་ཤིང་། དུས་འཁོར་འབྲོ་ལུགས་ཀྱི་དབང་བཤད་མན་ངག་གི་བཀའ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསན་ནོ།། དེ་ནས་འགྲོ་འགོན་འཕགས་པ་རྒྱ་ཡུལ་ནས་ས་སྐྱར་ཕེབས་པའི་དྲུང་དུ་བྱོན་ཏེ། བསྟོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྤེལ་ལེགས་པ་ཕུལ་ནས། ལོཙྪ་སློབ་ཏུ་འགྲོ་བས་རྫོང་བར་ཞུ་ཞུས་པ་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་བློ་སྐྱེ་བ་བཟང་། གཞུང་ལུགས་གསར་པ་འགྱུར་བའི་ནུས་པ་འོང་བ་དཀའ་སྟེ། པཎྜི་ཏ་ལ་དྲི་གཏུགས་དང་སློབ་གཉེར་ལེགས་པོ་གྱིས་ཤིག  ཁོ་བོས་ཀྱང་ཆོས་རྗེ་བསྟེན་ཡུན་ཐུངས་པས་སྡེབ་སྦྱོར་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་དང་ཚིག་གི་གཏེར་ལ་སོགས་པའང་མི་ཤེད་པར་སྣང་བས། འདི་རྣམས་ཅི་ནས་ཀྱང་ཤེས་པ་ཞིག་གྱིས་ལ་ཤོག་ཅིག་གསུངས་ནས། དེ་དག་གི་དཔེ་དང་གསེར་སྲང་ལྔ། དར་ཡུག་བཅུ་གནང་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་ཡོད་པས་དོ་ནུབ་རྗེ་བཙུན་གོང་མའི་གཟིམས་ཁང་དཔེ་ཁང་དུ་ཉོལ་ལ་སོངས་ཤིག་ཅེས་གསུངས། ཁོང་གི་ཐུགས་ལ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་བློ་གྲོས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། སྦྱོར་བྱུང་གི་ནན་ཏན་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ན་ལེགས་བཤད་གསར་བ་མང་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒྱུར་བར་མི་ནུས་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། བླ་མ་འཕགས་པའི་གཟིམས་གཡོག་པ་མདོ་སྨད་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་དང་འགྲོགས་ནས་བལ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ། པཎྜི་ཏ་མ་ཧཱེན་བྷ་དྲའི་དྲུང་དུ་སྒྲ་སྙན་དངགས་སྡེབ་སྦྱོར་ཟློས་གར་མངོན་བརྗོད་དེ་རིག་པའི་གནས་ཆུང་པ་ལྔ་ལ་སྦྱངས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ་སྒྲ་རིག་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པར་གྱུར་ཏེ། ས་སྐྱར་བྱོན་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་འགྱུར་བཅོས་མཛད་ཅིང་། སླར་ཡང་མཧཱ་བོདྷི་མཆོད་པ་སོགས་ལ་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བྱོན་ཏེ། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ལཀྵཱི་ཀ་ར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང་།  ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་དང་། སྙན་དངགས་མེ་ལོང་དང་། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བསྟོད་པ་བརྒྱ་པ་དང་།  འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་བསྟོད་པ་བྲིཏྟ་མཱ་ལའི་སྟོད་དང་།  ཙན་དྲ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་སྔོན་གངས་ཅན་དུ་མ་འགྱུར་བ་རྣམས་བསྒྱུར་ཞིང་།  ཨ་མ་ར་ཀོ་ཥ་ལ་སོགས་པའང་མཆན་བུས་གསལ་བར་མཛད་དེ། རིག་པའི་གནས་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་དར་བར་མཛད་དོ།།”

ཞེས་དང་། [8]དང་། འདི་དང་ཅུང་ཚིག་རེ་ཟུང་མི་འདྲ་མོད་དོན་གྱི་ཆ་ནས་ཧ་ལམ་ཁྱད་པར་མེད་པ་ཞིག་ནི་འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་(1392-1481)གྱི་དེབ་སྔོན་དུ།

“དེ་ལ་སྤྱང་ལུངས་ཤར་ཁའི་བོང་ར་ཞེས་པར་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྟག་སྡེ་བ་ལ་ཚད་མ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་མང་པོ་ལ་སློབ་གཉེར་མཛད། དུས་འཁོར་སྐོར་གྱི་ཤོག་ལྡེབ་བཞི་བཅུ་ཙམ་གྱི་དཔེ་བྲིས་ནས་ཡོན་དུ་ཕུལ་ཏེ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞུས། འབྲོ་འགྱུར་གྱི་སྟེང་ནས་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པའི་བཤད་པ་ཡང་གསན། གོ་ལུང་བ་མདོ་སྡེ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་ལ་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དུ་མ་དང་རྩིས་བྱང་བར་བསླབས། བླ་མ་འཕགས་པ་བོད་དུ་སྔ་རེས་བྱོན་པ་ན། བསྟོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྤེལ་ལེགས་ཕུལ་ནས། ལོ་ཙཱ་སློབ་ཏུ་འགྲོ་བས་རྫོང་བར་ཞུ་ཞེས་ཞུས་པ་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་བློ་སྐྱེ་བ་བཟང་། གཞུང་ལུགས་གསར་པ་བསྒྱུར་ནུས་པ་འོང་བ་དཀའ་སྟེ། པཎཌི་ཏ་ལ་སློབ་གཉེར་དང་དྲི་གཏུགས་ལེགས་པར་གྱིས་ཤིག་ཁོ་བོས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྗེ་བསྟེན་ཡུན་ཐུངས་པས། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་དང་། ཚིག་གི་གཏེར་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པ་སྣང་བས། འདི་དག་ཤེས་པ་ཅིག་ཅི་ནས་ཀྱང་གྱིས་ལ་ཤོག་ཅིག་གསུངས་ནས། དེ་དག་གི་དཔེ་དང་། གསེར་སྲང་ལྔ། དར་ཡུག་བཅུ་རྣམས་གནང་། བལ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་པཎཌི་ཏ་མ་ཧེནྡྲ་བྷ་དྲ་ལོ་ལྔར་བསྟེན་ནས་རིག་པའི་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་བསླབས། ཁྱད་པར་སྒྲ་རིག་ལ་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་མཛད་ནས་ས་སྐྱར་བྱོན། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ་ལ་འགྱུར་ལེགས་པར་མཛད། དེ་འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེས་གཟིགས་པས་སྔོན་བྱོན་པའི་དུས་འཁོར་བསྒྱུར་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ལས་ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བསྔགས་པ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་ཤོག་ཀྱང་བསྐུར། ཤོང་གིས་སླར་ཡང་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་གཞི་འགྱུར་དང་། སྔར་འགྱུར་བའི་འགྱུར་བཅོས་ཀྱང་མཛད་ཅིང་། སྒྲ་སྙན་དངགས། མིང་གི་མངོན་བརྗོད་རྣམས་ཀྱི་སྲོལ་ལེགས་པར་བཙུགས། དེས་རང་གི་གཅུང་པོ་ཤོང་བློ་གྲོས་བརྟན་པ་ལ་ལོ་ཙཱ་ལེགས་པར་བསླབས་ཤིང་། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་གསུངས།”

ཞེས་གསུངས། [9]  འདི་གཉིས་ནི་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པའི་རྣམ་ཐར་རེད།  ཡིག་ཆ་འདི་གཉི་ག་ན་འཁྲུངས་ཡུལ་གྱི་མིང་གི་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་དང་། ནང་དོན་ཆུང་ཚགས་རེ་ཟུང་མ་གཏོགས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྣང་།  འོན་ཀྱང་དེབ་སྔོན་དུ་ཤོང་སྟོན་བལ་ཡུལ་དུ་ལོ་ལྔ་བཞུགས་པར་གསུངས་པ་དང་།  མཁས་གྲུབ་རྗེས་ཁོང་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གདན་ཕེབས་པ་སོགས་ལོ་ཚིགས་དང་ནང་དོན་ལ་ཁྱད་པར་རེ་ཟུང་ཐོན་འདུག་པ་དེ་དག་འོག་ནས་རིམ་པར་ཞུས་ཆོག

དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་ཡིག་ཐོག་ལ་བཀོད་པའི་ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་ཁྲོད་དུ། ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་བ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་(1292-1361)གྱི་སློབ་མ་ཇོ་ནང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་(1306-1386)གྱིས་བརྩམས་པའི་ “དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་ངོ་མཚར་རྟོགས་བརྗོད་”ལས་ཀྱང་ཤོང་སྟོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་འཁོད་ཡོད།

དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་ངོ་མཚར་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་མ་ཡིག་དབུ་མེད་མ།

དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་ངོ་མཚར་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་མ་ཡིག་དབུ་མེད་མ།

“ཤོང་འགྱུར་ནི་ལ་སྟོད་ལྷོའི་སྤྱད་ལུངས་ཤར་ཀའི་བོང་ང་ཞེས་པར་སྐུ་འཁྲུངས་པ། ཤོང་ལོ་ཙྪ་བ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་གྲགས་པ་དེ་ཉིད་གཞོན་ནུ་ལ་རབ་བྱུང་མཛད་ནས། བླ་མ་གོ་ལུང་པ་ཆེན་པོ་མདོ་སྡེ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་དུ་བསྙེན་ནས།  རྒྱུད་སྡེ་དུ་མ་དང༌།   རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་བསྐོར་[སྐོར]གསུམ་ལ་སོགས་པ་མང་དུ་ཞུས་ཤིང༌། གར་ཐིག་དང༌། ལྔ་བསྡུས་དང༌། གཟའ་ལྔ་དང༌། གཡུལ་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་རྩིས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཏུ་མའང་བསླབས་ཤིང༌། བྱང་བར་མཛད་དེ། གཟའ་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒྲོན་མ་ལ་སོགས་པ། སྨད་དུ་བྱུང་བའི་བརྩིས་[རྩིས]ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དུ་མའང་མཛད་ནས་སྟག་སྡེ་བ་སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་པ། ཡ་རི་ལུང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། ཆོས་རྗེ་མངོན་གྲ་བ་ལ་ཕར་ཚད་མངོན་གསུམ་དང༌། དུས་འཁོར་འབྲོ་འགྱུར་གསན་ཅིང༌། མཁས་པར་གྲགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དྲུང་དུ། ཚས་སྣར་བྱོན་ཏེ། ཕར་ཚད་མངོན་གསུམ་དང༌། སྤྱོད་བསྡུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མཁས་པར་མཛད་དེ། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཞུ་བའི་ཡོན་ལ།  དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་འབྲོ་འགྱུར་གྱི་གླེགས་བམ་གཅིག་དང༌།    སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་མཛད་པར་གྲགས་པའི་མཚན་བརྗོད་འགྲེལ་བ་དང༌། འབྲོ་བའི་གསུང་སྒྲོས་རྒྱས་པའི་འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་དང༌། དྲི་མེད་བརྒྱན་ལ་སོགས་པ་ཤོག་དེབ་བཞི་བཅུ་ཙམ། ཕུད་པུ་ལུང་དང༌། བྲག་ཆུང་གི་བྲག་ཕུག་ཏུ་ཕྱག་བྲིས་སུ་མཛད་དེ་ཕུལ་ཅིང༌། དབང་བཅུ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང༌།  གདམས་ངག་ཀྱང་ཞུས་ཏེ།  དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་འབྲོ་འགྱུར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསན་ནོ། ། དེ་ནས་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་འཕགས་པ་གདན་སར་སྔ་མ་རེས་ཕེབས་པའི་དྲུང་དུ་བྱོན་ཏེ། བསྟོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྤེལ་ལེགས་པ་ཕུལ་ནས། ལོ་ཙྪ་སློབ་ཏུ་འགྲོ་བ་རྫང་[རྫོང]བར་ཞུ་ཞེས་ཞུས་པས། བླ་མ་དམ་པའི་ཞལ་ནས། དེ་ལྟ་བུའི་བློ་སྐྱེ་བ་བཟང་གཞུང་ལུགས་གསར་པ་འགྱུར་བའི་ནུས་པ་འོང་བ་དཀའ་སྟེ་པཎྜི་ཏ་ལ་སློབ་གཉེར་དང༌། དྲི་གཏུག་ལེགས་པར་གྱིས་ཤིག  ཁོ་བོས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྗེ་བརྟེན་[བསྟེན]ཡུན་ཐུང་པས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་དང༌།  ཚིག་གི་གཏེར་ལ་སོགས་པ་ཚུལ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པར་སྣང་བས་འདི་དག་ཤེས་པ་གཅིག་ཅི་ནས་ཀྱང་གྱིས་ལ་ཤོག་ཅིག ཅེས་གསུངས་ནས། བརྫངས་སོ།།   དེ་དག་གི་དཔེ་དང༌། གསེར་སྲང་ལྔ། དར་ཡུག་བཅུ་གནང་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་ཡོད་པས། དོ་ནུབ་རྗེ་བཙུན་གོང་མའི་གཟིམ་ཁང་དཔེ་ཁང་དུ་ཉོལ་ལས་སོང་ཤིག །ཅེས་གསུངས་ནས་བརྫངས་སོ། ། ཤོང་གི་ཐུགས་དགོངས་ལ། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་བློ་གྲོས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། སྦྱོར་བས་བྱུང་བའི་ནན་ཏན་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ན།  ལེགས་བཤད་གསར་པ་མང་དུ་ཅི་ཏེ་[སྟེ]བསྒྱུར་བར་མི་ནུས་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་གཟིམ་གཡོག་པ། མདོ་སྨད་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་དང་འགྲོགས་ཏེ། བལ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་མ་ཧེནྟྲ་བྷ་ཏྲའི་དྲུང་དུ་རིག་པའི་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་བསླབས་ཤིང༌། ཁྱད་པར་སྒྲ་རིག་པ་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ་མཛད་ནས། གདན་ས་ཆེན་པོར་བྱོན་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་བཀའ་བཞིན་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་བ་དང་བཅས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་འགྱུར་མཛད་ནས། སླར་ཡང་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་མཧཱ་བོ་དྷི་མཆོད་པ་དང༌། བསྐོར་བ་ལ་བྱོན་ཏེ། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ལཀྵྨ་ཀ་ར་སྤྱན་དྲངས་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ། དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང༌། ཀླུ་རྣམས་དགའ་བར་བྱེད་པའི་བཟློས་[ཟློས]གར་དང༌། སྙན་ངག་མེ་ལོང༌། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བསྟོད་པ་རྒྱས་པ་དང༌། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱིས་བསྟོད་པ། བྲིཏྟ་མ་ལའི་བསྟོད་པ། ཙན་ཏྲ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ། སྔོན་གངས་ཅན་དུ་མ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་གསར་དུ་བསྒྱུར་ཞིང༌། ཨ་མ་ར་ཀོ་ཥ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆན་[མཆན]བུས་གསལ་བར་མཛད་ནས། རིག་པའི་གནས་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་དོ། ། འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང༌། སྣ་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་ཤོང་ལོཙྪ་བའི་སྙན་དུ་གསོལ་པ། ཞེས་པའི་ཕྲིན་ཡིག་མཛད་པ་ན། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་བ་དང་བཅས་པ་རྒྱ་ཆེ་ལ་ཟབ་ཅིང་གཏིང་དཔག་དཀའ་ལ་ཚིག་བརླིང་ཞིང༌། སྡེབ་སྦྱོར་བྱིངས་ཆེ་བས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང༌། ཉམས་སུ་བདེ་བར་ལོན་པར་དཀའ་བས་སྔོན་བྱོན་པའི་ལོ་ཙྪ་བ་དག་གིས་ཀྱང་མ་འགྱུར་བ་དང༌། ལོག་པ་དང༌། རྣམ་གྲངས་གཞན་དང༌། ཕྱོགས་རེ་བ་དང༌། ཐལ་བར་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཁྱེད་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་ཏེ། ཞུ་ཆེན་མཛད་པའི་ཀླེགས་[གླེགས]བམ་དང༌། ཀླུ་རྣམས་རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཟློས་གར་མཐོང་བས། དགའ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཡིད་རང་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བསྔགས་ཤིང༌། སྒྲ་བསྒྱུར་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །”

ཞེས་གསུངས།[10]  ཡང་། ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་བ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་(1292-1361)གྱི་སློབ་མ་ཀུན་སྤངས་ཆོས་གྲགས་དཔལ་(1283-1363)གྱིས་བརྩམས་པའི་“སེམས་འགྲེལ་སྐོར་གསུམ་གྱི་བླ་མའི་བརྒྱུད་རིམ་གསལ་བ།”[11]  ཞེས་པ་ན་ཡང་རྣམ་ཐར་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད།

sems 'grel pic“ཤོང་འགྱུར་ནི། ལ་སྟོད་ལྷོའི་སྤྱད་ལུངས་ཤར་ཀའི་བོང་ར་ཞེས་པར་སྐུ་འཁྲུངས་པ། ཤོང་སྟོན་ལོ་ཙཱ་བ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་གྲགས་པ་དེ་ཉིད་གཞོན་ནུ་ལ་རབ་བྱུང་མཛད་ནས། བླ་མ་གོ་ལུང་པ་ཆེན་པོ་མདོ་སྡེ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་དུ་བསྙེན་ཏེ། རྒྱུད་སྡེ་དུ་མ་དང་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་སྐོར་གསུམ་ལ་སོགས་པ་མང་དུ་ཞུས་ཤིང་། གར་དང་། ཐིག་དང་། ལྔ་བསྡུས་དང་། གཟའ་ལྔ་དང་། གཡུལ་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་རྩིས་ཀྱི་གཙུག་ལག་དུ་མའང་བསླབས་ནས་བྱང་བར་མཛད་དེ། གཟའ་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒྲོན་མ་ལ་སོགས་པ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་རྩིས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དུ་མའང་མཛད་ནས། སྟག་སྡེ་པ་སེངྒེ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་པ། ཕ་རི་ལུང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཆོས་རྗེ་མངོན་གྲྭ་པ་ལས་ཕར་ཚད་མངོན་སུམ་དང་། དུས་འཁོར་འབྲོ་འགྱུར་གསན་ནས་མཁས་པར་གྲགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཚ་སྣར་བྱོན་ཏེ། ཕར་ཚད་མངོན་སུམ་དང་། བོད་བསྡུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མཁས་པར་མཛད་དེ། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཞུ་བའི་ཡོན་ལ། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་འབྲོ་འགྱུར་གྱི་གླེགས་བམ་ན། བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་མཆོག་འདི། །གནས་པོ་མེད་པའི་བྲག་ཕུག་ཏུ། །གཡོག་པོ་མེད་པའི་ཤོང་སྟོན་གྱིས། །དུབ་པ་མེད་པའི་རྩོལ་བས་བྲིས། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའང་སྣང་ངོ་།།  གཅིག་དང་། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་མཛད་པར་བཏགས་པའི་མཚན་བརྗོད་འགྲེལ་པ་དང་། འབྲོ་པའི་གསུང་སྒྲོས་རྒྱས་པ་འོད་ཟེར་ཕྲེང་བ་དང་། དྲི་མེད་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ཤོག་དེབ་བཞི་བཅུ་ཙམ་ཕུད་བུ་ལུང་དང་། བྲག་ཆུང་གི་བྲག་ཕུག་ཏུ་ཕྱག་རིས་སུ་མཛད་དེ་ཕུལ་ཞིང་། དབང་བཅུ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། གདམས་ངག་ཀྱང་ཞུས་ཏེ་དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་འབྲོ་འགྱུར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསན་ནོ།།  དེ་ནས་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་འཕགས་པ་གདན་སར་སྔ་མ་རེས་ཕེབས་པའི་དྲུང་དུ་བྱོན་ཏེ། བསྟོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྤེལ་ལེགས་པ་ཕུལ་ནས། ལོ་ཙཱ་སློབ་ཏུ་འགྲོ་བས་བརྫང་བར་ཞུ་ཞེས་ཞུས་པ་ལ། བླ་མ་དམ་པའི་ཞལ་ནས། དེ་ལྟ་བུའི་བློ་སྐྱེ་བ་བཟང་། གཞུང་ལུགས་སར་པ་འགྱུར་བའི་ནུས་པ་འོང་བ་དཀའ་སྟེ། པཎྜི་ཏ་ལ་སློབ་གཉེར་དང་དྲི་གཏུགས་ལེགས་པར་གྱིས་ཤིག  ཁོ་བོས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྗེ་བསྟེན་ཡུན་ཐུང་པས། རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་བུ་དང་། ཚིག་གི་གཏེར་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་དུ་མི་ཤོད་པར་སྣང་བས། འདི་དག་ཤེས་པ་ཅིག་ཅི་ནས་ཀྱང་གྱིས་ལ་ཤོག་ཅིག་ཅེས་གསུངས་ནས། དེ་དག་གི་དཔེ་དང་། གསེར་སྲང་ལྔ། དར་ཡུག་བཅུ་རྣམས་གནང་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་ཡོད་པས་དོ་ནུབ་རྗེ་བཙུན་གོང་མའི་གཟིམས་ཁང་། དཔེ་ཁང་དུ་ཉོལ་ལ་སོང་ཞིག་ཅེས་གསུངས་ནས་བརྫངས་སོ།།  ཤོང་བའི་ཐུགས་དགོངས་ལ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་བློ་གྲོས་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས། སྦྱོར་བས་བྱུང་བའི་ནན་ཏན་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ན་ལེགས་བཤད་སར་པ་མང་དུ་ཅི་སྟེ་བསྒྱུར་བར་མི་ནུས་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་གཟིམ་གཡོག་པ་མདོ་སྨད་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་དང་འགྲོགས་ཏེ། བལ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་མ་ཧེན་དྲ་བྷ་དྲས་དབང་བཟང་པོའི་དྲུང་དུ་རིག་པའི་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་སྒྲ། སྙན་ངག །སྡེབ་སྦྱོར། ཟློས་གར། མངོན་བརྗོད་སྟེ་བསླབས་ཤིང་། “ཁྱད་པར་སྒྲ་རིག་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་བྱང་བར་མཛད་ནས་གདན་ས་ཆེན་པོར་བྱོན་ཏེ། བླ་མ་དམ་པའི་བཀའ་བཞིན། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་འགྱུར་མཛད་ནས། སླར་ཡང་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ། མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མཆོད་པ་དང་། བསྐོར་བ་ལ་བྱོན་ཏེ། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར་སྤྱན་དྲངས་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང་། ཀླུ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཟློས་གར་དང་། སྙན་ངག་མེ་ལོང་དང་། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བསྟོད་པ་བརྒྱ་པ་དང་། འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་བསྟོད་པ་བྲྀཏྟ་མཱ་ལའི་བསྟོད་དང་། ཙནྡྲ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་སྔོན་གངས་ཅན་དུ་མ་འགྱུར་བ་རྣམས་སར་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་། ཨ་མ་ར་ཀོ་ཥ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མཆན་བུས་གསལ་བར་མཛད་ནས། རིག་པའི་གནས་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་མཛད་དོ།།  འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་། སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་ཤོང་གི་ལོ་ཙཱ་བའི་སྙན་དུ་གསོལ་པ། “ཞེས་པའི་ཕྲིན་ཡིག་མཛད་པ་ན། དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པ་རྒྱ་ཆེ་ལ་ཟབ་ཅིང་གཏིང་དཔག་པར་དཀའ་ལ་ཚིག་བརླིང་ཞིང་། སྡེབ་སྦྱོར་བྱིངས་ཆེ་བས། ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉམས་སུ་བདེ་བར་ལོན་དཀའ་བས། སྔོན་བྱུང་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ཀྱང་མ་འགྱུར་བ་དང་། ལོག་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་གཞན་དང་། ཕྱོགས་རེ་བ་དང་། ཐལ་བར་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཁྱེད་ཀྱིས་ལེགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་ཏེ། ཞུ་ཆེན་མཛད་པའི་གླེགས་བམ་དང་། ཀླུ་རྣམས་རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཟློས་གར་མཐོང་བས། དགའ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེས། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རབ་ཏུ་བསྔགས་ཤིང་། སྒྲ་བསྒྱུར་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།  འདི་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པའི་འགྱུར་སྟན། མཁས་པའི་དབང་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་རིས་སུ་མཛད་པའི་གླེགས་བམ་ཡང་ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་བྱུང་ཞིང་བཞུགས་སོ།།”

ཞེས་གསུངས།[11]

རྣམ་ཐར་འདི་དག་ནི་དུས་འཁོར་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་བོད་ལ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་སྐབས། “ཤོང་འགྱུར་” ཅེས་གྲགས་པའི་ཤོང་སྟོན་གྱི་འགྱུར་དེ་འཆད་སྐབས་རྣམ་ཐར་འདི་དག་བཀོད་པ་ཞིག་རེད།  རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་ཤོང་འགྱུར་ལ་གཙིགས་འཛིན་མཛད་པ་མཁས་གྲུབ་རྗེས་གསུངས་འདུག  ལྷག་པར་ཀུན་སྤངས་ཆོས་གྲགས་དཔལ་ལ་མཚོན་ན། ཤོང་སྟོན་གྱི་དུས་འཁོར་རྒྱུད་ཐོག་མར་བསྒྱུར་བའི་མ་ཕྱི་ཕྱག་བྲིས་མ་ཁོང་གི་ཕྱག་ལ་ཐོབ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་འདི་ལྟར། “འདི་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་པའི་འགྱུར་སྟན། མཁས་པའི་དབང་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་རིས་སུ་མཛད་པའི་གླེགས་བམ་ཡང་ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་བྱུང་ཞིང་བཞུགས་སོ།།” ཞེས་གསུངས་ཤིང་།  ཤོང་སྟོན་གྱིས་དབང་ཡོན་དུ་ཕུལ་བའི་དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་ཕྱག་བྲིས་མའི་དཔེ་ཞིག་ཀྱང་ཁོང་གིས་གཟིགས་ཡོད་པའི་ཚུལ་དུ། “དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་འབྲོ་འགྱུར་གྱི་གླེགས་བམ་ན། བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་མཆོག་འདི། །གནས་པོ་མེད་པའི་བྲག་ཕུག་ཏུ། །གཡོག་པོ་མེད་པའི་ཤོང་སྟོན་གྱིས། །དུབ་པ་མེད་པའི་རྩོལ་བས་བྲིས། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའང་སྣང་ངོ་།།” ཞེས་ལུང་འདྲེན་བྱས་འདུག་ལ། ཚིགས་བཅད་འདི་ཡང་ཤོང་སྟོན་གྱི་སྙན་ངག་ཞིབ་འཇུག་ལ་རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་སྨོས་མ་དགོས།

གོང་གསལ་ཡིག་ཆ་བཞི་པོའི་ཁྲོད་ནས་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་བའི་སློབ་མ་གཉིས་ཀྱི་གསུང་ནི་ཧ་ལམ་མི་ཐོག་གཅིག་གི་སྐབས་ལ་འཁེལ་སྟབས་འདི་དག་ནི་ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་གང་ནས་མཆེད་པའི་ཁུངས་དེ་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག་ཅིང་།  འདར་སྟོད་དགྲ་འདུལ་དབང་པོས་(དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ།)མཛད་པའི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔའི་བྱུང་ཚུལ་ནའང་གོང་གསལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་འཁོད་པའི་ཁུངས་ཀྱང་ཡིག་ཆ་འདི་དག་ཡིན་ཤས་ཆེའོ།།   ཡིག་ཆ་འདི་དག་ཏུ་ཤོང་སྟོན་གྱིས་ཐོག་མར་གསན་བསམ་མཛད་པ་དང་། དེ་ནས་ལོ་ཙཱའི་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་སྐོར་དེ་མ་གཏོགས།  ཤོང་སྟོན་གྱི་སྐུ་ཚེ་སྨད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མི་གསལ་བ་དང་།  དེའི་ལོ་རྒྱུས་རོབ་ཙམ་འཆད་པའི་ཡིག་ཆ་ཐོར་རེ་བ་ཞིག་ལས་ད་ལྟ་ཕྲན་གྱིས་མཐོང་བར་མ་གྱུར།

གཉིས་པ། ཤོང་སྟོན་དང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་འབྲེལ་བ་དང་། དེ་དག་གི་ལོ་ཚིགས་གུང་བསྒྲིགས་པ།

ཤོང་སྟོནགོང་གསལ་ཡིག་ཆ་འདི་དག་ཞལ་མཐུན་པ་ཇི་བཞིན། ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ནི་ལ་སྟོད་ལྷོའི་སྤྱང་ལུངས་ཤར་ (ཡང་ན། དཔྱལ་ལུང་ཤར་) ཀའི་བོང་ར་[12]ཞེས་པར་འཁྲུངས། ཁོང་ལ་སྐུ་མཆེད་གཅུང་བློ་གྲོས་བརྟན་པ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཁོང་གི་སློབ་མ་ཡང་ཡིན་པ་ཡིག་ཆ་རྣམས་ཞལ་མཐུན།  ཁོང་གིས་བླ་མ་སྟག་སྡེ་བ་སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་(1212-1294)དང་། གོ་ལུང་བ་མདོ་སྡེ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་བསྟེན་ནས་གཞོན་ནུ་ནས་རིག་པར་སྦྱངས།  སྟག་སྡེ་བ་ལ་མཇལ་བའི་དགོན་པའམ་གནས་དེ་ནི། མདོག་གི་ཚ་སྣའམ་ཚས་སྣ་ཞེས་པ་ཡིན་གསུངས།  བླ་མ་འདི་གཉིས་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་སྔགས་དང་། རྩིས་སོགས་སྦྱངས། “གཟའ་གསལ་བར་གྱུར་པའི་སྒྲོན་མ་” ཞེས་པའི་རྩིས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱང་མཛད། སྟག་སྡེ་བ་ནི་ཆོས་རྗེ་མངོན་གྲྭ་བ་རིན་ཆེན་རྩེ་མོའམ་བོ་དོང་རིན་ཆེན་རྩེ་མོའི་སློབ་མ་ཡིན་འདུག

ཤོང་སྟོན་འདི་ཉིད་ཅིའི་ཕྱིར་ལོ་ཙཱ་བའི་ལས་ལ་ཞུགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་འདེད་སྐབས་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་ལ་ཐུག་ཡོད། དེ་ཡང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༢༥༡ ལོར་ས་པཎ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་(1182-1251)སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཁར། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ལ་ཞལ་ཆེམས་བཞག་དོན།  “ད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡང་མཆོག་ཏུ་དར་བར་བྱས།  བརྒལ་བརྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་སྲོལ་བཟང་པོ་བཏོད། ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཀྱི་ཚུལ་འདི་ལ་ཡང་ལག་རྗེས་ཆེན་པོ་བྱུང་བས་སེམས་ལ་འཕྲེང་བ་ཆེར་མེད། འོན་ཀྱང་འཕགས་པ་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་དང་། རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་མ་འགྱུར་བ་དང་། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་ཕྲེང་འཛིན་གྱི་ཚིགས་བཅད་བཞིན་མ་འགྱུར་བ་གསུམ་ཙམ་མོ།”[13] ཞེས་གསུངས་ནས་བསྟན་བཅོས་ཁག་གཅིག་བསྒྱུར་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་མཛད་པ་རེད།

དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༥ ལོར་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་རྒྱ་ནག་ནས་ས་སྐྱར་ལན་དང་པོར་ཕེབས་སྐབས་ཤོང་སྟོན་གྱིས་ཐོག་མར་མཇལ་ཅིང་།  རང་ཉིད་ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་བྱ་འདོད་ཡོད་རབས་ཞུས་པར་འགྲོ་མགོན་ཐུགས་མཉེས་ཏེ་ཞལ་གདམས་དང་ལེགས་སྐྱེས་གནང་། དེ་ནས་ལོ་དེ་ག་རང་ལ་ཤོང་སྟོན་རང་ཉིད་འཕགས་པའི་གཟིམ་གཡོག་པ་མདོ་སྨད་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་[14]དང་བསྡོངས་ཏེ་བལ་ཡུལ་དུ་བྱོན། པཎྜི་ཏ་ས་དབང་བཟང་པོ་བྱ་བ་བསྟེན། སྒྲ་སྙན་ངག་མངོན་བརྗོད་སྡེབ་སྦྱོར་སོགས་ལ་མཁས་པར་སྦྱངས་ནས་ས་སྐྱར་བྱོན་ཏེ་འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེར་མཇལ་སྐབས་འཕགས་པའི་ཞལ་ནས། “འགྱུར་གཉིས་སྔར་མ་བྱུང་བས་ད་ཁྱེད་ཀྱིས་གྱིས་ཤིག དེའི་གྲོགས་དཔོན་ཆེན་ཤཱཀྱ་བཟང་པོས་བྱེད་པ་ཡོད་དོ༎[15] ཞེས་བཀའ་བསྩལ་བ་དང་། དེ་ནས་ཁོང་གིས་དུས་འཁོར་གྱི་རྒྱུད་འགྲེལ་བསྒྱུར་བའི་དབུ་བཙུགས་པ་རེད།

དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་གྱི་འགྱུར་བྱང་འདི་ལྟར། “བསྡུས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱས་འགྲེལ་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཅེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ།། ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་སོ་མ་ནཱ་ཐ་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་འབྲོ་དགེ་སློང་ཤེས་རབ་གྲགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ལས། དུས་ཕྱིས་ཡོན་ཏན་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སྤྲས་པ་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལུང་དང་། དཔོན་ཆེན་ཤཀྱཱ་བཟང་པོའི་གསུང་བཞིན་དུ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞང་སྟོན་མདོ་སྡེ་དཔལ་དང་། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་ཚུལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དགེ་སློང་ཚུལ་ཁྲིམས་དར་གྱིས་དོན་གྱི་ཆ་ལ་དཔྱད་ཅིང་ལེགས་པར་བསྐུལ་ཏེ་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་སྐད་ཀྱིས་བརྡ་སྤྲོད་པའི་བསྟན་བཅོས་རིག་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤོང་སྟོན་གྱིས། དཔལ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་རྒྱ་དཔེ་གཉིས་ལ་གཏུགས་ཤིང་ལེགས་པར་བཅོས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།།”[16] ཞེས་འབྱུང་།  འགྱུར་འདི་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་།  བསྒྱུར་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་གང་ཡང་ལྷན་དུ་མེད་པ་འདིས་ཤོང་སྟོན་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་མེད་པའི་ཚུལ་གསལ་ཞིང་།  ཤོང་སྟོན་གྱིས་ “དགེ་སློང་ཤོང་སྟོན་” ཞེས་བྲིས་པ་དེས་སྐབས་འདིར་ཁོང་དགུང་གྲངས་ ༢༠ བརྒལ་ཟིན་པ་བསྟན་ཡོད།

kathmandu-sakya

ཤོང་སྟོན་གྱི་འགྲུལ་བཞུད་ལམ་རིས།

lakshimikaraདེ་ནས་ཤོང་སྟོན་རྒྱ་གར་  (ཡང་ན། བལ་ཡུལ་)དུ་ཕེབས་ཤིང་པཎྜི་ཏ་ལཀྵིམཱི་ཀ་ར་བོད་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས། དེ་ཡང་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་གི་འགྱུར་བྱང་དུ། “ཡོན་ཏན་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སྤྲས་པ་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་། མིའི་དབང་པོ་དཔོན་ཆེན་ཤཱཀྱ་བཟང་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སྙན་དངགས་མཁན་ཆེན་པོ་ལཀྵིམཱི་ཀ་ར་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤོང་སྟོན་གྱིས་མང་ཡུལ་འཕགས་པའི་དྲུང་དགེ་འདུན་བཞི་སྡེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་རྒྱ་དཔེ་དང་གཏུགས་ནས་ཞུས་དག་ཚར་བར་བྱས་སོ།།”[17] ཞེས་འབྱུང་། དེ་ལྟར་ན་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་འདི་ནི་བལ་ཡུལ་བརྒྱུད་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་སུ་མང་ཡུལ་སྐྱིད་གྲོང་ཇོ་བོ་བཞུགས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཐོག་མར་བསྒྱུར་བ་དང་། ཕྱིས་སུ་ས་སྐྱ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྐྱར་ཞུས་བྱས་པར་མངོན།

སྙན་ངག་མེ་ལོང་ལ་མཚོན་ན། པཎྜི་ཏ་དང་ལྷན་དུ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་འགྱུར་བྱང་དུ་ཡང་། “སློབ་དཔོན་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་གཞུང་འདི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སྤྲས་པ་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། དཔོན་ཆེན་ཤཱཀྱ་བཟང་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སྙན་ངག་མཁན་ཆེན་པོ་ཤྲཱི་ལཀྵིམཱི་ཀ་ར་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤོང་སྟོན་གྱིས་དཔལ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།”[18] ཞེས་གསལ་ལོ།།

ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་འདི་དང་མང་ཐོས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོས་(1523-1593?)མཛད་པའི་བསྟན་རྩིས་གསལ་བའི་ཉིན་བྱེད་ནང་བཀོད་པའི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་མཛད་རིམ་ལོ་ཚིགས་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ན། འགྲོ་མགོན་དགུང་ལོ་སོ་གཅིག་བཞེས་པའི་ཤིང་གླང་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༥ ལོར་ཤོང་སྟོན་དང་ཐོག་མར་མཇལ་ཞིང་། ལོ་དེ་རང་ལ་ཤོང་སྟོན་བལ་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔའི་བྱུང་ཚུལ་བློ་གསལ་མགྲིན་རྒྱན་ལས། “རྟེན་འབྲེལ་ཡོད་པས། དོ་ནུབ་རྗེ་བཙུན་གོང་མའི་གཟིམས་ཁང་དཔེ་ཁང་དུ་ཉོལ་ལ་སོང་། སླར་འཁོར་བ་ན་ཤོག་ཅིག་ཅེས་བརྫངས་སོ།།”[19]  ཞེས་གསུངས་པས་གསལ། འཕགས་པ་དགུང་ལོ་སོ་གསུམ་བཞེས་པའི་མེ་ཡོས་ལོ་སྟེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༧  པ་ལ་སླར་རྒྱ་ཡུལ་དུ་བཏེགས་ཤིང་། དེའི་སྔོན་ས་སྐྱ་ན་བཞུགས་སྐབས་ཤོང་སྟོན་དང་མཇལ། དེ་ཡང་། “པཎྜི་ཏ་ས་དབང་བཟང་པོའི་དྲུང་དུ་སྒྲ་སྙན་ངག་སྡེབ་སྦྱོར་ཟློས་གར་མངོན་བརྗོད་ལ་བྱང་བར་མཛད་ནས་ས་སྐྱར་བྱོན། འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་དུ་ཕེབས། ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པར་གྱུར།”[20] ཞེས་གསུངས་ནས་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་བསྒྱུར་རྒྱུའི་སྐུལ་མ་མཛད་པ་གསལ། དེ་བས་ན་ཤོང་སྟོན་གྱིས་ལོ་ངོ་གཉིས་ཙམ་གྱི་རིང་འཕགས་ཡུལ་དུ་ཕར་ཚུར་བསྐྱོད་པ་དང་ལོ་ཙཱ་མཁས་པར་སློབ་པ་སོགས་ཀྱི་མཛད་རིམ་བསྐྱངས་གྲུབ་པ་ཡིན།

འགྲོ་མགོན་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཞུགས་སྐབས་ཀྱི་ལྕགས་རྟ་(ཕྱི་ལོ་ ༡༢༧༠)ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་ ༢༥ ཉིན་ཅོང་ཏོ་ཞེས་པའི་ས་གནས་(དེང་གི་པེ་ཅིང་[21])ནས་ པཎྜིཏ་ལཀྵིམཱི་ཀཱ་ར་ལ་བཏང་བའི་ཡི་གེ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟར།

“ཨོཾ་སྭ་སྟི་སིདྡྷཾ།  བླ་མ་དང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དགེ་སློང་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིང་དང་ལྡན་པས།  བློ་གྲོས་ཀྱི་ལུས་ཡོངས་སུ་དག་པ།  སྒྲ་དང་ཚད་མའི་མིག་གཉིས་དང་ལྡན་ཞིང་།  སྙན་ངག་གི་དབྱངས་སྙན་པ།  སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་ལྕེའི་དབང་པོས་རྣམ་པ་དུ་མར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་སྒྲ་དབྱངས་སྣ་ཚོགས་པ་ཀུན་ཏུ་སྒྲོགས་པས་མཁས་པའི་སྐྱེ་བོའི་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན།  བྲམ་ཟེའི་པཎྜིཏ་ལཀྵྨཱི་ཀ་རའི་སྙན་དུ་གསོལ་པ། ཁྱེད་ཀྱི་རིགས་དང་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་ཚུལ་ཤོང་སྟོན་ལོ་ཙཱ་བའི་སྤྲིངས་ཡིག་ལས་གསལ་བར་འཁུམས། དེང་སང་དཔལ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་ན། པཎྜི་ཏ་དང་ལོ་ཙཱ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་བྱེད་པས། བསྟན་པའི་བྱ་བ་རྗེས་སུ་བསྒྲུབ་ཅིང་། དོན་དུ་གཉེར་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་བློའི་ཆུ་སྐྱེས་རྣམ་པར་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཐོས་པས། སླར་ཡང་ཡིད་དགའ་བའི་ཆུ་གཏེར་རྣམ་པར་འཕེལ་བར་གྱུར། ཁོ་བོ་ཡང་འཕྲད་པར་འདོད་མོད། རེ་ཞིག་གནས་ཀྱིས་བསྐལ། དེ་ལྟ་ནའང་འདུན་པའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའི་ཡི་གེ་ཕན་ཚུན་མཐོང་བས་འཕྲད་ཅིང་གླེང་ལངས་བྱུང་བ་དང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཚུངས།  བོད་ཀྱི་ཡུལ་བསིལ་ཞིང་ཁམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཁ་ཟས་མེད་པས་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་དཀའ་ཡང་།  གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཉེ་བར་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྡུག་བསྔལ་བ་མཐོང་ཡང་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་དང་།  མཁས་པའི་སྐྱེ་བོས་མཁས་པའི་བྱ་བ་རྗེས་སུ་བསྒྲུབ་པ་ལ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཁྱད་དུ་གསོད་པ།  ཚུལ་ལུགས་ལགས་པར་མཁྱེན་གྲང་།  དེ་དེ་ལྟར་དགོངས་ནས།  ད་དུང་ཡང་བལ་པོའི་ཡུལ་ཚུན་ཆད་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས་ནས།  མཁས་པའི་བྱ་བས་གཞན་ལ་ཕན་པ་རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པར་ཞུ།  དེ་ལྟར་ཞུ་བའི་རྟེན་དུ་ས་ལེ་སྦྲམ་སྲང་གང་པ་གཅིག་མཆིས། རྟ་ལོ་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་ཉི་ཤུ་ལྔ་ལ་རྒྱ་ནག་ཅོང་ཏོར་བྲིས།།”[22]  ཞེས་འབྱུང་།

ཡི་གེ་འདིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༧༠ ལོར་ཤོང་སྟོན་དང་པཎྜི་ཏ་ཟུང་ས་སྐྱར་ཕེབས་གྲུབ་ནས་ལོ་ཙཱའི་ལས་བྱེད་བཞིན་པ་དེ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་ཡོད།  ད་དུང་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་བསིལ་བ་དང་ཁ་ཟས་གྱ་ནོམ་པ་མེད་པ་དེ་པཎྜི་ཏ་བཞུགས་འདོད་མེད་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་གསོལ་འདེབས་ཆེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཛད་པ་བགྲངས་ནས་བོད་དུའམ་ཡང་ན་བལ་ཡུལ་དུ་བཞུགས་ནས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་མཛད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་མཛད་འདུག

གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་ཡིག་ཆ་ཁག་གཞི་འཛིན་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཤོང་སྟོན་གྱིས་ལོ་ཙཱའི་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་སྐོར་གྱི་ལོ་ཚིགས་ཐད་གཤམ་གསལ་གྱི་རི་མོ་འདི་འབབ་པ་ཡིན།

  • ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༥ ལོར་ཤོང་སྟོན་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ལ་མཇལ་རྗེས་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས།
  • ༡༢༦༧ ཙམ་ལ་ཤོང་སྟོན་སླར་ས་སྐྱར་འབྱོར་ཏེ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་འགྲེལ་པ་དང་བཅས་ལ་འགྱུར་བཅོས་བྱས།
  •   ༡༢༦༨ ཙམ་ལ་ཤོང་སྟོན་བལ་ཡུལ་དང་ཡང་ན་བལ་ཡུལ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས།
  •  ༡༢༦༩ ཙམ་ལ་པཎྜི་ཏ་ལཀྵིམཱི་ཀཱ་ར་དང་ལྷན་མང་ཡུལ་སྐྱིད་གྲོང་དུ་འབྱོར་ནས་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་བསྒྱུར།
  • ༡༢༧༠ ལོར་ལོ་པཎ་སྟོན་འཁོར་ས་སྐྱ་ན་བཞུགས་ཏེ་སྔར་བསྒྱུར་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་བསྐྱར་ཞུས་མཛད་ཅིང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་དང་ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་སོགས་གསར་དུ་བསྒྱུར་འདུག

དེ་ལྟ་ན་ཡང་། འགོས་ལོའི་དེབ་སྔོན་དུ་ “བལ་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་པཎཌི་ཏ་མ་ཧེནྡྲ་བྷ་དྲ་ལོ་ལྔར་བསྟེན་ནས་རིག་པའི་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་བསླབས།” ཞེས་ཤོང་སྟོན་གྱིས་ས་དབང་བཟང་པོ་ལོ་ལྔའི་ཡུན་ལ་བསྟེན་པའི་གནས་ཚུལ་བཀོད་ཅིང་།  འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་ལན་དང་པོ་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་གནས་ཚུལ་བཤད་སྐབས་ཀྱང་འདི་ལྟར། “སོ་གཅིག་པ་ཤིང་མོ་གླང་ (༡༢༦༥) ལ་བོད་དུ་བཏེགས། སླར་ས་མོ་སྦྲུལ་ (༡༢༦༩) ལ་གོང་དུ་བྱོན། ལོ་བདུན་བཞུགས་ནས་སླར་ཞེ་གཉིས་པ་མེ་ཕོ་བྱི་བ་ (༡༢༧༦) ལ་གདན་སར་ཕེབས།[23]  ཞེས་བོད་དུ་ལོ་ལྔ་བཞུགས་པའི་གནས་ཚུལ་བཀོད་ཡོད། འདི་ནི་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་བའི་བསྟན་རྩིས་སུ། “ས་སྦྲུལ། འཕགས་པ་སླར་ཡང་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས།” ཞེས་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་པ་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར།[24]

འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱས་པས་ཤོང་སྟོན་གྱིས་རྒྱུད་འགྲེལ་བསྒྱུར་པའི་དུས་ཡུན་ཆེས་ཐུང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཟད་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༧༠ ལོར་ལོ་ཙཱ་བ་དང་ལཀྵིམཱི་ཀཱ་ར་ས་སྐྱར་འབྱོར་ཡོད་བརྟེན།  ཤོང་སྟོན་གྱིས་པཎྜི་ཏ་གདན་དྲངས་པའི་དུས་ཡུན་དེ་ཡང་ཆེས་ཐུང་བར་གྱུར་ཏེ་དངོས་ཡོད་བཤད་དཀའ་བ་ཞིག་ཆགས་འདུག དེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། དེབ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཚིགས་འདི་དག་འཁྲུགས་ཡོད་པའི་ཁུངས་གཞན་ཞིག་ནི་ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ལས་གསལ་བར་གྱུར། དེ་ཡང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར་འཆད་སྐབས།  “དེ་ནས་སོ་གཅིག་པ་ཤིང་མོ་གླང་གི་ལོ་ལ་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱར་ཕེབས།”[25] ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་དེབ་སྔོན་དང་མཐུན། དེ་ནས། “དགུང་ལོ་སོ་གསུམ་པ་མེ་མོ་ཡོས་ལ་གོང་ལ་ཕེབས།”[26] ཞེས་འཕགས་པ་བོད་ནས་དགུང་ལོ་སོ་གཅིག་པ་ནས་སོ་གསུམ་བའི་བར་བོད་དུ་བཞུགས་ནས་སོ་གསུམ་པ་ལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་དེབ་སྔོན་དང་མ་མཐུན།  འདི་ཉིད་ཁུངས་དག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། འགྲོ་མགོན་བོད་ནས་ཆས་ཏེ་འདམ་དུ་བྱོན་སྐབས་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་ནམ་མཁའ་འབུམ་ཞུ་བ་དང་མཇལ་ཅིང་།  དགེ་བཤེས་ནམ་མཁའ་འབུམ་གྱིས་སྐབས་དེའི་དུས་ཚོད་མཛད་པ་ཞིབ་གསལ་བྲིས་པ་དེ་ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་སུ་ཁ་ཚང་བར་བཀོད་འདུག  དེར་ལོ་ཚིགས་སྐོར་འདི་ལྟར། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་དགུང་ལོ་“སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་ལ་དབུས་གཙང་དུ་བྱོན། ལུག་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་པ། ས་སྐྱ་པའི་རྩིས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱི་ལོ་མ་འཕོས་པར་འདོད་པའི་མེ་མོ་ཡོས་བུའི་ལོའི་སྨིན་དྲུག་ཟླ་བའི་ཚེས་ལྔའི་ཉིན་པར་འདམ་དུ་བྱོན། ཉེར་དྲུག་གི་ཉིན་པར་འདམ་ནས་གཤེགས། དེ་རྩ་ན་བདག་ནམ་མཁའ་འབུམ་ཡོས་ལོ་བ་ཡིན། དྲུག་ཅུ་རེ་གཅིག་གི་ཆ།”[27]ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ་ལོ་ཚིགས་འདི་ལས་གཞན་དུ་འདར་མེད་པ་བཀོད་འདུག་སྟབས། སྐབས་འདིར་འགོས་ལོའི་ལོ་ཚིགས་ལ་འཁྲུགས་ཡོད་པ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་འདུག

བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་(1290-1364)ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དུ།  “ཤོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཀྱང་བལ་པོར་བྱོན། པཎྜི་ཏ་ལཀྵིམཱི་ཀཱ་ར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་སྙན་དངགས་མེ་ལོང་དང་།  དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང་། ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་དང་། བསྟོད་པ་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་བསྒྱུར་རོ།”[28]ཞེས་ཞེས་པཎྜི་ཏ་བལ་ཡུལ་ནས་སྤྱན་དྲངས་ཚུལ་བཀོད་པ་འདིར་ད་དུང་དཔྱད་འཚལ།

གསུམ་པ། ཤོང་སྟོན་གྱིས་བསྒྱུར་ཞེས་བཀོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་གི་མཚན་ཐོ།

བུ་སྟོན་གྱིས་ “ཤོང་སྟོན་”གྱི་འགྱུར་གྱི་ཁོངས་སུ་བཏབ་པའི་དཔེ་ཆའི་མཚན་ཐོ་ ༡༠ ཡོད་པ་དང་།  དེ་དག་གི་མཚན་བྱང་དང་འགྱུར་བྱང་སྐོར་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡིན།

  1. སློབ་དཔོན་སེང་གེ་བཟང་པོས་མཛད་པའི་རྣམ་དབྱེའི་ལེའུར་བྱས་བ་ཤོང་སྟོན་གྱི་འགྱུར།[29]  (འདིའི་ཤོང་སྟོན་ནི་ཤོང་བློ་གྲོས་བརྟན་པ་ཡིན་པ་འགྱུར་བྱང་དུ་གསལ།)
  2. སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་པཎྜི་ཏ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་མཛད་པ་སྙན་ངག་གི་མེ་ལོང་ཤོང་སྟོན་གྱི་འགྱུར།
  3. སློབ་དཔོན་སྙན་ངག་མཁན་དགེ་བའི་དབང་པོས་མཛད་པའི་སྐྱེས་རབས་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་ཤོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར།
  4. དཔལ་དགའ་བའི་ལྷས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྲིན་གྱི་བཞོན་པའི་སྐྱེས་རབས་ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་ཤོང་རྡོ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར།[30]
  5. འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བསྟོད་པ་བརྒྱ་པ་སྙན་ངག་མཁན་ཤྲཱི་བཛྲ་དེ་བས་མཛད་པ་རྣམས་ཤོང་རྡོར་རྒྱལ་གྱི་འགྱུར།[31]
  6. འཇམ་དཔལ་རྣོན་པོ་ལ་བསྟོད་པ།  (སྡེ་དགེའི་པར་མར་འགྱུར་བྱང་མ་འཁོད། ལྷ་ས་བཀའ་འགྱུར་ནའང་མི་འདུག)
  7. ངག་གི་དབང་ཕྱུག་ལ་བུ་མོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྟོད་པ།  (འདི་ལའང་འགྱུར་བྱང་མ་འཁོད།)
  8. འཇམ་དཔལ་ལ་ཁྱེའུ་བཅུ་དྲུག་གིས་བསྟོད་པ།  (འདི་ལའང་འགྱུར་བྱང་མ་འཁོད།)
  9. ཐིག་ལེ་བུམ་པས་མཛད་པའི་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་གཙོ་འཁོར་ལྔ་པའི་བསྟོད་པ།  (འདི་ལའང་འགྱུར་བྱང་མ་འཁོད།)
  10. རྩོད་པའི་རིགས་པ་དགེ་བའི་བློ་གྲོས་དང་ཤོང་གི་འགྱུར།  (སྡེ་དགེ་པར་མར་འདིའི་འགྱུར་བྱང་དུ་ ལོ་ཙཱ་བའི་གྲས་སུ་ དགེ་བའི་བློ་གྲོས་དང་ ཕྱིས་སུ་དགེ་སློང་དར་མ་གྲགས་ཞེས་འཁོད་པ་ལས་ཤོང་སྟོན་མ་འཁོད།)

བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ (www.tbrc.org)གྱི་དཀར་ཆག་ཁོངས་སུ་གོང་གསལ་གྱི་ཐོ་ལས་གཞན་ཡང་འདི་ལྟར།

  1.  བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟོད་པ། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་སྙན་ངག་མཁན་ཆེན་པོ་ལཀྵྨཱི་ཀ་རས་སྦྱར་བའོ། པཎྜི་དེ་ཉིད་དང་ ། ལོ་ཙཱ་བ་ཤོང་སྟོན་གྱིས་དཔལ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བ།
  2. ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའི་བསྡུས་པའི་དོན་གྱིས་འགྲེལ་པ།[32] (འདི་ནི་ཤོང་སྟོན་གྱིས་འཆད་པ་གནང་བ་ལས་བསྒྱུར་མེད་པ་དེ་འགྱུར་བྱང་ལ་གཟིགས་དང་གསལ།)
  3.  འཕགས་པ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་འགྲེལ་པ་བདུད་རྩིའི་ཐིགས་པ་སྒྲོན་མ་གསལ་བ་ཞི་བ་མོ་རྣམ་པར་འཐག་པ་ཞེས་བྱ་བ།[33] (འདི་ནི་འགྱུར་བྱང་གསལ་བ་ལྟར། དགེ་སློང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་བཀོད་སྟབས།  ཤོང་གི་འགྱུར་ཡིན་མིན་བརྟག་འཚལ།)
  4. སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་ཕྲེང་བའི་བསྟོད་པ།[34] (འདི་ནི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར་ཡིན་ཞེས་གསལ་བོར་བཀོད་འདུག)
  5. ལུང་སྟོན་པ་ཙནྡྲ་པའི་མདོ།[35] (འདི་ཡང་ཤོང་སྟོན་གྱི་འགྱུར་ཡིན་པ་འགྱུར་བྱང་དུ་གསལ་བོར་འཁོད་འདུག)

“གངས་ལྗོངས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བ་དུ་མའི་འགྱུར་བྱང་བློ་གསལ་དགའ་སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།”[36]ཞེས་པའི་འགྱུར་བྱང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཀྱི་དེབ་དེ་ན་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འགྱུར་དུ་བཤད་པའི་དཔེ་མཚན་ ༨ འཁོད་འདུག་གོ།

གོང་གསལ་དཔེ་ཐོའི་ཁོངས་སུ་ཤོང་སྟོན་གྱིས་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་པཎྜི་ཏ་ལ་ཀྵྨཱི་ཀ་ར་དང་ལྷན་དུ་བསྒྱུར་ཅེས་པའི་གསལ་ཁ་བཏོན་བའི་བསྟན་བཅོས་ནི།

  1. སྙན་ངག་མེ་ལོང་། (སྡེ་དགེ་པར་མར་ཤོག་ལྡེབ་ ༢༢ )
  2. སློབ་དཔོན་སྙན་ངག་མཁན་དགེ་བའི་དབང་པོས་མཛད་པའི་སྐྱེས་རབས་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་། (སྡེ་དགེ་པར་མར་ཤོག་ལྡེབ་ ༦༩༠ )
  3. ཀླུ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར། (སྡེ་དགེ་པར་མར་ཤོག་ལྡེབ་ ༢༧ )
  4. འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་བསྟོད་པ་བརྒྱ་པ། (སྡེ་དགེ་པར་མར་ཤོག་ལྡེབ་ ༡༡ )
  5. བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟོད་པ། (སྡེ་དགེ་པར་མར་ཤོག་ལྡེབ་ ༡ )

བཅས་དཔེ་ཆ་ལྔའི་མཚན་ཐོ་བྱུང་།  དེ་དག་བསྡོམས་པས་དཔེ་རིང་ཤོག་ལྡེབ་ ༧༥༡ ཙམ་འདུག  འདི་དག་བསྒྱུར་བའི་དུས་སྐབས་ནི། ༡༢༦༩ ཙམ་ནས་བརྩི་དགོས་ཤིང་། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་བོད་དུ་ཐེངས་རྗེས་མར་ཕེབས་པའི་ལོ་སྟེ་ ༡༢༧༦ ལོར་མཇུག་གྲུབ་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། ལོ་ ༧ ཙམ་གྱི་རིང་ལ་གྲུབ་ཡོད།  འཕགས་པ་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་མཇུག་གྲུབ་པའི་དབང་དུ་གཏོང་དགོས་དོན་ནི། འཕགས་པའི་རྣམ་ཐར་དག་ན་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ཐེངས་གཉིས་པར་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་སུ་པཎྜི་ཏ་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར་དང་ཤོང་སྟོན་ལ་མཇལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་མ་འཁོད་པ་དེ་ཡིན་ནོ།།

བཞི་པ། ༡༢༧༦ ལོའི་སྔ་རྗེས་ཀྱི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན།

སྐབས་འདིའི་མཛད་པ་འཆད་སྐབས་སུ། ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད་དང་། དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ། ༡༢༧༦ ལོའི་རྗེས་ལ་ཤོང་སྟོན་གྱིས་མཛད་པ་ཇི་བསྐྱངས་ཀྱི་སྐོར་ཕྲན་ལ་མ་ཐོབ་མོད།  དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ཧ་ཅང་མང་བས་ད་དུང་མུ་མཐུད་ནས་བཙལ་འཚོལ་ཞུ་དགོས་པར་མངོན།

༡༢༧༦ ལོར་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ས་སྐྱར་ཕེབས་པ་དང་། དེ་ནས་ ༡༢༨༠ ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ལོ་ངོ་བཞི་ཙམ་གྱི་རིང་དཔལ་ས་སྐྱ་རུ་མཁས་པ་དང་སྦྱིན་བདག་གི་མཛད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱངས་ཤིང་།  འདི་སྐོར་ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད་དུ་འཁོད་པ་དང་བསྡུར་ནས་ཞུས་ན། “དགུང་ལོ་ཞེ་གཅིག་པ་བྱི་བའི་ལོ་ལ་(༡༢༧༦ལོར་)གདན་ས་ཆེན་པོར་ཕེབས་ཏེ།  དེའི་མོད་ལ་དབུས་གཙང་གི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དམ་པའི་ཆོས་དོན་དུ་གཉེར་བ་དུ་མ་དང་།  ས་ལ་དབང་བའི་མི་ཆེན་མང་པོ་ཡང་འདུས་ཤིང་།  གཞན་ཡང་འཕགས་པའི་ཡུལ་དང་ཁ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཀྱང་འདིའི་སྙན་པའི་གྲགས་པ་ཐོས་ནས་པཎྜི་ཏ་དུ་མ་བྱུང་སྟེ།  ་་་་”[37] ཞེས་གསུངས་མོད་ཤོང་སྟོན་དང་པཎྜི་ཏ་ལཀྵྨཱི་ཀ་རའི་སྐོར་མ་འཁོད།  དེ་ནས་ “མེ་མོ་གླང་གི་ལོ་ (༡༢༧༧ ལོར་) དཔྱིད་ཟླ་ར་བ་ལ་རྒྱལ་པོ་ཇིམ་གྱིམ་ཞེས་བྱ་བས་སྦྱིན་བདག་བྱས་ནས་གཙང་ཆུ་མིག་རིང་མོར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྐོར་བའི་ཚེ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདིས་དགེའདུན་ཁྲི་ཕྲག་བདུན་ལྷག་ལ་ཞལ་ཟས་གྱ་ནོམ་པས་བསྙེན་བཀུར་ནས་་་་་་”[38]ཞེས་སོགས་འཁོད་མོད་ཤོང་ལོའི་སྐོར་མ་གསལ་ཞིང་། མཚམས་འདིར་འཕགས་པ་“་སྐྱིད་གྲོང་དུ་ཇོ་བོའི་དྲུང་དུ་བྱོན་པའི་”སྐོར་གསལ་མོད་འདིར་ཡང་ལོ་པཎ་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་མི་གསལ། ཡང་དེའི་མཇུག་དེ་མ་ཐག་ཏུ། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ལ་མཇལ་ནས་མངོན་ཤེས་སྐོར་འཆད་སྐབས་འདི་ལྟར།  “ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་གོ་ཏཾ་བྷ་དྲ་ལ་མཚན་མོ་རྨི་ལམ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདིའི་མངོན་པར་ཤེས་པས་མཁྱེན་ནས། ནང་པར་པཎྜི་ཏ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གསུངས་པས། པཎྜི་ཏ་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་བར་གྱུར་ནས། མ་ཧཱ་གུ་རུ་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཨ་ཚེ་ཞེས་ཟེར་ཞིང་ཤིན་ཏུ་དད་པར་གྱུར་ཅེས་ཀྱང་གྲགས་སོ།།”[39] ཞེས་པཎྜི་ཏ་ཞིག་ལ་མཇལ་སྐོར་གསུངས་མོད། སྐབས་འདིའི་ལོ་པཎ་གྱི་གནས་ཚུལ་མ་འཁོད་དོ།  དེ་ནས་ “(ཟླ་བ་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཉིན་)དགུང་ལོ་ཞེ་དྲུག་པ་ལྕགས་ཕོ་འབྲུག་གི་ལོ་ལ་(༡༢༨༠ ལོར་)ལྷ་ཁང་བླ་བྲང་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་བསྟན་པར་གྱུར་ཏོ།།”[40] ཞེས་གསུངས་སོ།།

ཡང་ཆུ་མིག་ཆོས་འཁོར་གྱི་སྐབས་འདིའི་མཛད་པ་འཆད་སྐབས། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་སློབ་མ་དགེ་སློང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས། “དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ། བོད་དུ་འགྱུར་བ་རྣམས་ལ་དུས་ཕྱིས་ཡི་གེ་དང་། བརྡ་དང་། ཐ་སྙད་དང་། གོ་རིམས་ལོག་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཡི་གེ་དང་། བརྡ་དང་། ཐ་སྙད་དང་། ལེགས་པར་བཅོས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་དག་པར་བྱས་ནས་གོ་རིམས་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པར་བསྒྲིགས་ཤིང་།  དེ་དག་ཐམས་ཅད་དབུས་གཙང་གི་ཡིག་མཁན་མཁས་པ་ཐམས་ཅད་བསགས་ནས་རྒྱ་ཡུལ་ནས་བྱུང་བའི་ཤོག་སྔོན་གྱ་ནོམ་པ་ལ་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་གྱིས་བཞེངས་ཤིང་།  དེ་དག་སོ་སོ་ལའང་གསེར་གྱི་གླེགས་ཤིང་།  ཉི་འོག་གི་གོས་གྱ་ནོམ་པའི་ན་བཟའ་ལ་སོགས་པས་སྤྲས་པ་མཛད་དེ། བཀའ་བསྡུ་བ་གསུམ་པ་ལྟ་བུ་མཛད་པ་ཡིན་ནོ།།”[41] ཞེས་བཀའ་བསྟན་གྱི་གསུང་རབ་བསྡུ་བའི་མཛད་པ་གནང་སྐབས་ཀྱང་ཤོང་སྟོན་ལོ་ཙཱ་བའི་གནས་ཚུལ་མ་འཁོད་དོ།།

ཡང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པས་ཤོང་སྟོན་ལ་གཟིགས་ཕྱོགས་གང་ཡོད་པ་སྟོན་སླད་ཤོང་སྟོན་ལ་ཡི་གེ་ཞིག་བསྐུར་གནང་བ་ནི་འདི་དྲངས་ན།

“ཨོཾ་སྭ་སྟི་སིདྡྷ།  བླ་མ་འཕགས་པས།  ཤོང་སྟོན་ལོ་ཙཱ་བའི་སྙན་དུ་གསོལ་བ། མཁས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡི།། ཤེས་བྱས་ཤེས་རབ་ལྷུན་སྡུག་པར།། གྱུར་པས་མཁས་གཞན་ཟིལ་གནོན་ཞིང་།།  བློ་གསལ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་གཡོ་བར།། བྱེད་པས་སྔོན་གྱི་དམ་པ་དང་།། མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་གང་གྱུར་པ།།  སྡོམ་བརྩོན་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བ་ཁྱོད།། ཡུན་རིང་གནས་ཤིང་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག། འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་ཡིད་ལ་འཇམ་པའི་དཔལ།། ཞུགས་ཤིང་ངག་ལ་རྡོ་རྗེ་དབྱངས་ཅན་མ།། ཉེ་བར་ཞུགས་ནས་བློ་དང་ངག་གི་དཔལ།།  ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་འབྱོར་པས་འབྱོར་གྱུར་ཅིག།  མ་ལུས་ཕྱོགས་བཅུའི་རྒྱལ་བའི་ཞིང་ཀུན་སྨན་དང་འབྲས་བཅུད་ཕུན་ཚོགས་ཤིང་།། སྐྱེ་དགུའི་ཚོགས་རྣམས་འཚེ་བ་མེད་ལ་བདེ་བ་ཀུན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ།། བདེ་བའི་འབྱུང་གནས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པའང་ཕྱོགས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་རབ་རྒྱས་ཏེ།།  འགྲོ་བའི་ཆོས་ཚུལ་དྲི་མེད་སྤྱད་ནས་ཀུན་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཉིད་གྱུར་ཅིག། ཤོང་སྟོན་ལའོ།།”[42]

འདར་སྟོད་དགྲ་འདུལ་དབང་པོས་ཀྱང་འཕྲིན་ཡིག་འདིའི་འདྲ་ལྟ་བུ་ཞིག་བཀོད་པ་དེ་ནི་འཕྲིན་ཡིག་འདི་མིན་ཞིང་།  དེ་ལ་བྱི་མོ་བྱས་ཏེ་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱིས་ཤོང་སྟོན་ལ་བཏང་བའི་ཡི་གེ་རང་དུ་ཆ་འཇོག་གིས་སྤེལ་འདུག་པ་དེའི་ཁུངས་ནི་འདིར་དྲངས་ཟིན་པའི་“དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་ངོ་མཚར་རྟོགས་བརྗོད་”སོགས་ཡིན་མཆི་མོད།  འོན་ཀྱང་འདར་སྟོད་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གཉིས་ཀས་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་སྤྲིངས་ཡིག་ཡིན་ཤག་ཏུ་དྲངས་པའི་ལུང་ཚིག་ཇི་བཞིན་ས་སྐྱ་བཀའ་འབུམ་དུ་མ་འཁོད་ཅིང་། ས་སྐྱ་གདུང་རབས་སུ་ཤོང་སྟོན་ལ་ཡི་གེ་གཅིག་ལས་གཞན་བསྐུར་བའི་གནས་ཚུལ་མ་འཁོད་པས་དཔྱད་འཚལ།

གང་ལྟར་ཡང་ཡི་གེའི་ནང་དུ་གསལ་ཁ་ཐོན་པ་ཇི་བཞིན། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པས་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་དང་པཎྜི་ཏ་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར་ལ་དེ་ཙམ་གྱི་ཆེ་མཐོང་མཛད་པ་མ་ཟད།  ཁོང་གི་ཁུ་བོ་དང་གཅེས་པའི་དགེ་རྒན་ས་པཎ་ཆེན་པོའི་ཞལ་ཆེམས་ལག་བསྟར་མཛད་མཁན་གྱི་ལོ་པཎ་རྣམ་གཉིས་ལ་མཇལ་འདོད་ཡོད་པ་འཕྲིན་ཡིག་ཏུའང་གསལ་སྟབས། ཁོང་ཚོ་ལྷན་འཛོམས་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།  འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་མཇལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ད་ལྟ་ཕྲན་ལ་མ་ཐོབ་ཅིང་།  ས་སྐྱ་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དཔེར་ན་ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད་དང་། ཡང་འགྲོ་མགོན་གྱི་སློབ་མ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྣམ་ཐར་སོགས་ནས་ཀྱང་མ་རྙེད་དོ།།

སྐབས་འདིར་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་བོད་ལ་ཕེབས་ཐེངས་གཉིས་ཀ་ལ་མཇལ་ཞེས་འཁོད་པའི་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་གཞན་ཞིག་ནི་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་རིན་ཆེན་དཔལ་(1229/1230-1309)ཡིན།  གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་འགྲོ་མགོན་བོད་ལ་ཕེབས་ཐེངས་གཉིས་ཀ་ལ་མཇལ་དུ་ཕེབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རྣམ་ཐར་དག་ན་གསལ།  སི་ཏུ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་གནང་བའི་ “སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀརྨ་ཀཾ་ཚང་བརྒྱུད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རབ་འབྱམས་ནོར་བུ་ཟླ་བ་ཆུ་ཤེལ་གྱི་ཕྲེང་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ལས།  ཨོ་རྒྱན་པའི་རྣམ་ཐར་གྱི་སྐབས་ “བླ་མ་འཕགས་པ་རྒྱ་ཡུལ་ནས་འཁོར་བ་དང་། ས་སྐྱར་ཞལ་འཛོམ་མཛད། ཆུ་མིག་རིང་མོར་ཁྲོམ་ལ་དགུག་པའི་སྦྱོར་བ་མཛད།”[43] ཅེས་ཨུ་རྒྱན་པ་བླ་མ་འཕགས་པ་དང་མཇལ་བའི་སྐོར་གསུངས་ཤིང་དང་།  དེའི་མཇུག་ཏུ། “གྲུབ་ཆེན་གྱིས་ང་གསུམ་བཞེས་པ་ཆུ་རྟ་ལོར་དབུས་ཀྱི་འགྲོ་དོན་ལ་བྱོན།” ཞེས་ལོ་ཚིགས་བཏབ་འདུག་ཅིང་། ལོ་དེ་ནི་ ཕྱི་ལོ་ ༡༢༨༢ པ་སྟེ་འགྲོ་མགོན་ལྕགས་འབྲུག་ལོར་འདས་པའི་ལོ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ལ་འཁེལ་འདུག  དེའི་རྗེས་སུ་འདི་ལྟར། “དེ་ལྟར་དབུས་གཙང་གི་གདུལ་བྱ་རྣམས་སྨིན་པར་མཛད་ནས། ལ་སྟོད་སྤུད་ཏྲར་ཕེབས། ་་་ ་་་ བདེ་ཆེན་སྟེང་དུ་ཤོང་ལོ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་སྦྱོར་སོགས་ཀྱི་ཁྲིད་གནང་།”[44] ཞེས་གསལ། དེ་ལྟར་ན། འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་འདས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཁ་ཤས་རིང་ད་ལྟ་ཤོང་སྟོན་བོད་དུ་བཞུགས་ཡོད་པ་ནི།  ཁོང་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་ལ་མཇལ་བ་འདིས་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་འདུག “སྤུད་ཏྲའམ། སྦུད་ཏྲ། སྦུ་བཀྲ”ཞེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་འགའ་འཁོད་ཅིང་། ས་གནས་འདི་ནི་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་གདན་ས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་དེར་ཕོ་བྲང་བཞེངས་པ་དང་མྱ་ངན་འདས་པ་སོགས་རྣམ་ཐར་དུ་འཁོད་འདུག

ད་དུང་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་མདུན་ནས་གསུང་ཆོས་ཞུས་ཡོད་པའི་སྐོར་ཚིག་ཕྲེང་འགའ་ཞིག་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་དངོས་སློབ་བསོད་ནམས་འོད་ཟེར་གྱིས་བརྩམས་པའི་རྣམ་ཐར་དུ་གསལ་བ་འདི་ལྟར།  “ཡང་དཔལ་བདེ་ཆེན་སྟེང་དུ་བཞུགས་པའི་ཚེ། ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ཞབས་དྲུང་དུ་བྱོན་ནས། ལྷན་གཅིག་སྐྱེས་སྦྱོར་གྱི་ཁྲིད་མྱོང་འཁྲིད་དུ་བསྐྱངས། གཞན་ཁྲིད་ཆེན་རྫོགས་པར་གནང་། ཉིན་ཞིག་གི་ཚེ། གྲུབ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་ནས། ཤོང་སྟོན་ཁོ་ནི་འགྲོ་བར་འདུག་གོ་གསུངས། དྲུང་ན་བཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཇི་ལྟར་ལགས་ཞུས་པས། ཁོང་བསལ་སྟེང་ཆུང་གི་བྲག་ཟུར་ལ། མཆེད་གྲོགས་ལ་སྐྱེས་བྱ་བསམས་ནས། འབྲི་སྙུག་འབྲེག་གི་འདུག་གསུངས་པས། དེ་ནས་དར་གཅིག་ནས་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། སྐུ་འདབས་ཀྱི་སྣ་སྐེ་རགས་ལ་བཟེར་ནས་འབྲི་སྙུག་ཁྲེས་པོ་གཅིག་ཁྱེར་ནས་བྱུང་སྐད།”[45] ཅེས་བཀོད་འདུག འདི་དང་ཚིག་རིས་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་ནི་ཁོང་གི་དངོས་སློབ་ཟླ་བ་སེང་གེས་བརྩམས་པའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཡང་གསལ་ལ། དེ་ནི་འདི་ལྟར།  “ཡང་བདེ་ཆེན་སྟེང་དུ་བཞུགས་པའི་ཚེ། ལོཙྪ་བ་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་དེ་དྲུང་དུ་བྱོན་ནས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་སྦྱོར་མྱོང་ཁྲིད་ཞུས། གཞན་ཡང་ཁྲིད་ཆེན་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་གནང་།  ཉིན་གཅིག་གི་ཚེ་གྲུབ་ཐོབ་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་ནས།  ཤོང་སྟོན་ཁོང་ནི་འགྲོ་བར་འདུག་གོ་གསུང་།  དྲུང་སྐོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཅི་ལགས་ཞེས་ཞུས་པས། ཁོང་གསལ་བ་སྟེང་ཆུང་ནང་གི་བྲག་ཟུར་གཅིག་ལ་མཆེད་གྲོགས་ལ་སྐྱེས་བྱེད་བསམས་ནས་འདྲི་གཉུག་འདྲེག་ཅིང་འདུག་གསུངས་པས། དེ་ནས་དར་གཅིག་ལ་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་སྐུ་འདབས་སྐེ་རགས་ལ་གཟེར་ནས་འབྲི་གཉུག་ཁྲེས་གཅིག་ཁྱེར་ཏེ་བྱུང་སྐད།”[46]ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།། གོང་དུ་ཞུས་ཟིན་པ་ལྟར། ཤོང་སྟོན་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་དང་མཇལ་བའི་སྐབས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༨༢ ཡས་མས་ཙམ་ལ་འཁེལ་ཞིང་།  ཤོང་སྟོན་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་ལས་གྱེས་ཏེ་འབྲི་སྙུག་གི་ཁྲེས་པོ་དེ་འཁྱེར་ནས་མཆེད་གྲོགས་གང་ཞིག་གི་མདུན་དུ་བཅར་བ་ཡིན་པའི་ཁུངས་མ་རྙེད།

ཡིག་ཆ་སྔོན་མ་རྣམས་སུ་གསལ་ཁ་མེད་ཅིང་གནད་ཆེ་བའི་ཚིག་ཕྲེང་ཐོར་རེ་བ་ཞིག་འབྲུག་པ་ཀུན་མཁྱེན་པད་མ་དཀར་པོའི་(1527-1592)ཆོས་འབྱུང་དུ་མངོན་པར་གྱུར།  དེར་གོ་ལུང་པ་མདོ་སྡེ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་སྟེ་ཤོང་སྟོན་གྱི་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ཀྱི་བླ་མ་དེ་ནི། གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་གཅེན་པོ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དང་། དེ་ནས་ཤོང་སྟོན་གྱི་རྣམ་ཐར་བྱིངས་འདིར་བཀོད་པའི་ཡིག་ཆ་གཞན་རྣམས་དང་མཚུངས་པ་གང་ཞིག་ལ། མཇུག་ཏུ་འདི་ལྟར་བྲིས་འདུག “(ཤོང་སྟོན་)འདི་སྐུ་མཆེད་གཉིས་ཀས་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་སྤྱན་སྔར་གདམས་པ་མང་དུ་གསན་ཏེ།  ཁྲིད་ཆེན་བརྒྱད་བསྙེན་སྒྲུབ་སོགས་ལ་ཟིན་བྲིས་མཛད། གཅེན་བལ་པོར་བྱོན་ནས་གཤེགས།”[47] ཞེས་གསུངས། དེས་ན། ཤོང་སྟོན་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པ་ལ་བདེ་ཆེན་སྟེང་ཞེས་པའི་ས་ཆ་དེར་མཇལ་རྗེས་འབྲི་སྙུག་ཁྲེས་པ་གཅིག་དེ་བསྣམས་ནས་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཤིང་། དེར་དགོངས་པ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནམ།

བདེ་ཆེན་སྟེང་ཞེས་པའི་ས་གནས་སྟོན་པའི་ས་ཁྲ།

བདེ་ཆེན་སྟེང་ཞེས་པའི་ས་གནས་སྟོན་པའི་ས་ཁྲ།

བདེ་ཆེན་སྟེང་ཞེས་པའི་ས་ཆ་འདི་ནི་འབྲུག་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བ་དཔག་བསམ་དབང་པོའི་(1593-1641)དངོས་སློབ་སྟག་རྩེ་སྐུ་སྐྱེ་མི་ཕམ་ཕུན་ཚོགས་ཤེས་རབ་ཀྱི་གསུང་འབུམ་དུ། “བལ་བོད་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་གཉའ་ནམ་ལུང་པའི་མཐིལ་དཔལ་བདེ་ཆེན་སྟེང་གི་སྒྲུབ་གནས་སུ་གསུངས་པ།”ཞེས་པའི་མགུར་གྱི་དབུར། “ལྗོངས་བལ་བོད་གཉིས་ཀྱི་རུ་མཚམས་པ།། ཡུལ་སྐྱིད་པོ་གཉའ་ནམ་ལུང་པའི་མཐིལ།། དཔལ་བདེ་ཆེན་སྟེང་གི་སྒྲུབ་གནས་འདིར།། ང་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གུ་ཡངས་པོ།། བློ་བདེ་བའི་དབྱངས་རྟ་འདི་ལྟར་ལེན།།”[48]  ཞེས་འཁོད་འདུག་ཅིང་། དེ་བཞིན་ཐུབ་བསྟན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ “རྒྱལ་བ་རྒོད་ཚང་པའི་རྣམ་ཐར་སྙིང་བསྡུས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བུ་ཆེན་བྱོན་ཚུལ་”ཞེས་པའི་ལེའུར། གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་མཛད་པ་འཆད་སྐབས། “དེ་ནས་གཉའ་ནང་བདེ་ཆེན་སྟེང་དང་དགའ་ལྡན་གླིང་དུ་ལོ་དགུ། བྷུཏ་དྲ་དང་ཧམ་བྲག་གཉིས་སུ་ཐོག་རེ།”[49] ཞེས་འཁོད་འདུག  དེ་ལྟར་ན་ས་ཆ་འདི་ནི་གཉའ་ནང་གི་མཐིལ་དུ་ཡོད་པའི་དབེན་གནས་ཤིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནས་ཤོང་སྟོན་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པ་རེད།

ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཁས་པའི་གོ་འཕང་བརྙེས་པའི་རྗེས་སུ་སློབ་བུ་སྐྱོང་བའི་མཛད་པ་ཡང་དེ་ཙམ་རྒྱས་མེད་པར་མངོན་ཞིང་།  དེ་ཡང་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེ་གློ་བུར་དུ་ཡལ་བའི་རྐྱེན་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ་དཔྱད་དགོས་པ་འདུག  ལྟ་ཚུལ་འདིའི་ཁུངས་སྐྱེལ་གཞན་གཅིག་ནི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་སོགས་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་ཤོང་སྟོན་གྱིས་བསྒྱུར་བའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་གི་བཤད་ལུང་གི་བརྒྱུད་པ་དེ་འདེད་དགོས།  དེའི་དཔེ་མཚོན་དུ་རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསན་ཡིག་ “ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཐོབ་ཡིག་གང་གཱའི་ཆུ་རྒྱུན་”ལས་ལུང་འགའ་དྲངས་ན། ཀ་ལཱ་པའི་བླ་མ་བརྒྱུད་པ་འཆད་སྐབས་འདི་ལྟར། “པཎ་ཆེན་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར། འཇིག་རྟེན་མིག་གཅིག་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། ཤོང་ལོ་བློ་གྲོས་བརྟན་པ། ལོ་ཆེན་མཆོག་ལྡན་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས་དཔུང་རྒྱན་མཛེས་པའི་ཏོག  དཔང་ལོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་གྲོས་བརྟན་པ།”[50] ཞེས་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར་ནས་ཤོང་སྟོན་དང་། ཤོང་སྟོན་ནས་གཅུང་བློ་བརྟན་ལ་བརྒྱུད་པར་གསུངས་ཤིང་།   དེ་མཚུངས་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་སྐབས་བརྒྱུད་པ་འཆད་སྐབས་ཀྱང་། “འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྙན་ངག་མཁན་ཀུན་གྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་སློབ་དཔོན་དཎྜིའི་ཞབས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྙན་དངགས་མེ་ལོང་ལམ་རྣམ་དབྱེ་སྒྲ་རྒྱན་དོན་རྒྱན་དང་བཅས་པའི་དཀའ་གནད་ཀྱི་བཤད་པ་རྩོམ་རྒྱུགས་དང་བཅས་ཤིན་ཏུ་ཞིབ་པར་ནོས་པའི་བརྒྱུད་པ་ནི། ངག་གི་དབང་ཕྱུག་ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མ། པཎ་ཆེན་ཀཱིརྟི་བྷཱུ་ཏི། པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་དབྱུག་པ་ཅན། པཎ་ཆེན་པཱུརྞ་ཙནྡྲ། དཔལ་ལྡན་འཆི་མེད་སེང་གེ  སློབ་དཔོན་རབ་འབྱོར་ཟླ་བ། པཎ་ཆེན་ཕུན་ཚོགས་བྱེད་པ། ཤོང་སྟོན་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། གཅུང་བློ་གྲོས་བརྟན་པ། ལོ་ཆེན་མཆོག་ལྡན་ལེགས་པའི་བློ་གྲོས། འཇིག་རྟེན་མིག་གཅིག་དཔང་ལོ་ཆེན་པོ།”[51]ཞེས་གསལ་ལ།  ཡང་། རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་གི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་སྐབས་སུ། “སྙན་ངག་མཁན་ཀུན་གྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དགེ་བའི་དབང་པོས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་ཡལ་འདབ་བརྒྱ་དང་བདུན། དེའི་ཁ་སྐོང་ལེའུ་གཅིག་སྲས་ཟླ་བའི་དབང་པོས་མཛད་པ་དང་བཅས་པའི་ཡལ་འདབ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་པའི་ལུང་རྐྱང་གི་བརྒྱུད་པ་ནི། ཆོས་རྒྱལ་དགེ་བའི་དབང་པོ། སྲས་ཟླ་བའི་དབང་པོ། པཎཌི་ཏ་ལཀྵྨཱི་ཀཱ་ར། ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། གཅུང་བློ་གྲོས་བརྟན་པ། དཔོན་པོ་ཆོས་སྐྱོང་དཔལ། དཔང་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་གྲོས་བརྟན་པ།”[52] སོགས་འབྱུང་།  བསྟན་བཅོས་འདི་དག་ཚང་མ་ཤོང་སྟོན་ནས་གཅུང་བློ་གྲོས་བརྟན་པ་ལ་བརྒྱུད་པ་དང་། དེ་ནས་ལོ་མཆོག་པ་ལ་བརྒྱུད་འདུག  ལོ་མཆོག་པ་འདི་ནི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་མདུན་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། མཚན་ཡང་དེ་ལྟར་གནང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཞིང་།  བསྟན་བཅོས་འདི་དག་གི་བརྒྱུད་པ་བཤད་སྐབས་ཤོང་སྟོན་གྱི་སློབ་མ་ལ་ཁོང་གི་གཅུང་པོ་ཙམ་ཞིག་བྱུང་བ་དེས་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྐུ་ཚེ་ལ་གློ་བུར་གྱི་འགྱུར་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པའི་ཚོད་བགམ་ཞིག་མི་བྱེད་ཀ་མེད་དུ་གྱུར།

མཐའ་སྡོམ་གྱི་ཚུལ་དུ་སླར་ཡང་ཞུ་རྒྱུར།  རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཤོང་སྟོན་གྱི་སྐུ་ཚེ་འཆད་པའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་པ་བཞི་ཡི་ལུང་ཚིག་ཇི་བཞིན་བཀོད་ཅིང་།  ལུང་ཚིག་དེ་དག་ལ་མཆེད་ཁུངས་མེད་པར་དེང་སང་གི་དེབ་ཐེར་དག་གིས་བསྐྱར་འགོད་བྱས་པའི་རིམ་པ་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།  དེ་ནས་ཤོང་སྟོན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་མཛད་པ་རྣམས་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་བོད་དུ་ཕེབས་ཐེངས་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་དང་གུང་བསྒྲིགས་ཏེ་དབྱེ་ཞིབ་དང་།  ཤོང་སྟོན་གྱིས་བསྒྱུར་བ་དང་ཡང་ན་ཤོང་སྟོན་གྱི་འཆད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བས་བསྒྱུར་བའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་གི་མཚན་ཐོ་དང་།  དེ་དག་ནས་གང་ཞིག་སྔ་བ་དང་གང་ཞིག་ཕྱི་བ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར།  ད་དུང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ ༡༢༧༦ ལོར་ས་སྐྱར་ཕེབས་ནས་ ༡༢༨༠ ལོར་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་ལོ་ངོ་བཞི་ཙམ་གྱི་རིང་ཤོང་སྟོན་དང་པཎྜི་ཏ་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར་ལ་མཇལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་མ་འཁོད་པ།  ཕྱི་ལོ་ ༡༢༨༢ ལོ་སྟེ་འགྲོ་མགོན་ལྕགས་འབྲུག་ལོར་འདས་པའི་ལོ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ཙམ་ལ་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་བལ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་སྐུ་གཤེགས་པའི་གནས་ཚུལ་བཅས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཡོད་དོ།།  རེ་ཞིག་རྫོགས་སོ།། བཀྲ་ཤིས།

[1] ཐེངས་འདིར་ བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ (http://www.tbrc.org) དང་། ནང་བསྟན་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ། (http://www.rigzod.org) དེ་བཞིན་ཀོ་ལུམ་བྷི་ཡ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ ལོ་ཪཱན་ ཧར་ཊི་ལེ། ཨིན་ཌི་ཡཱ་ན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་སྤེར་ལིང་བཅས་ནས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཕབ་བཤུ་དང་གཡོར་བ། ལམ་སྟོན་བཅས་གནང་བ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ།
[2] ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྡུས། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ལོ།  ཤོག་གྲངས་ ༦༠༤
[3] བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་ ༡༩༧༣ ལོར་པར་བཏབ་པ། ཤོག་གྲངས་ ༨༨
[4] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས།  ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༠༠༣
[5] གངས་ལྗོངས་མཁས་གྲུབ་རིམ་བྱོན་གྱི་མིང་མཛོད།  ཀོ་ཞུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་དང་རྒྱལ་བ་བློ་བཟང་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ཀྱིས་བརྩམས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་པར་ཁང་། ༡༩༩༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༧༡༧
[6] བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  ༡༩༩༠ ལོ།  ཤོག་གྲངས་ ༡༤༥ ནས་ ༡༥༣ བར།
[7] བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས།  བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན།  ཀྲུང་དབྱངས་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།  ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༤༤ ནས་ ༢༤༩ བར།
[8] དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་འགྲེལ་ཆེན་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྣང་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།  མཁས་གྲུབ་རྗེའི་གསུང་འབུམ། ཞོལ་པར་མ། པོད་ཁ་པ། ཤོག་གྲངས་ ༥༩ བ། ༦ ནས་གསལ།
[9] དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།  འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༤ ལོ། སྨད་ཆ། ཤོག་གྲངས་ ༩༡༨-༩༡༩
[10] ཇོ་ནང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ།. “དུས་འཁོར་རྒྱུད་འགྲེལ་ངོ་མཚར་རྟོགས་བརྗོད།.” http://www.rigzod.org
[11] ཀུན་སྤངས་ཆོས་གྲགས་དཔལ། སེམས་འགྲེལ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར། http://www.rigzod.org/
[12]  ལ་སྟོད་ལྷོ་པའི་ཁྲི་སྐོར། གཙོ་བོ་ད་ལྟའི་དིང་རི་རྫོང་ཁོངས་སོགས་ཡིན་ཞེས་རྒན་ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་ལགས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་དུ་བཀྲལ་འདུག་ཅིང་། ལ་སྟོད་ལྷོའི་ཕ་དྲུག་ན་རྫིང་དགེ་མིང་ཐུབ་བསྟན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྩམས་ཤིང་ ༢༠༠༤ ལོར་པར་བཏབ་པའི་ “རྒྱལ་གྱི་ཤྲཱིའམ་རྩིབས་རིའི་གནས་བཤད་དད་གསུམ་འདྲེན་པའི་ཞིང་ས་ཞེས་བྱ་བ་”ཞེས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༧༩ པར། ལ་སྟོད་ལྷོ་བྱང་གི་ཁྱད་པར་ནི་ “རྒྱ་མཚོ་ལ་”ལྟེ་བར་བྱས་པའི་ལྷོ་བྱང་ལ་བརྩི་བར་བཤད་ཅིང་། དེ་བས་ལ་སྟོད་བྱང་དུ་ལྷ་རྩེ་དང་ལ་སྟོད་ལྷོར་དིང་རི་འཁེལ་ཡོད་པར་བཤད་ལ།  དིང་རིའི་ཁུལ་དུ་ “དིང་རི་དཀར་བཅུ་གསུམ་”དང་། “བོང་ཤོད་ལུང་དགུ་”སོགས་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་། “ལུང་དགུ་ནི་ རྒྱ་ལུང་  གནའ་ལུང་   མདོ་ར་ལུང་  ཆོས་ལུང་  སྤང་ལུང་  སྟོད་ལུང་  ཨོ་ལུང་ རྒོས་ལུང་ གྲ་མ་ལུང་ བཅས་ལ་བོང་ཤོད་ལུང་དགུ་གྲགས་སོ་”ཞེས་ ཤོག་གྲངས ༡༧༡ པར་གསལ། གང་ལྟར་ཀྱང་། ས་ཆ་འདི་ནི་དེང་གི་རྩིབས་རིའི་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པར་སྣང་ངོ་།།
[13]  ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་བློ་གསལ་མགྲིན་རྒྱན་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། འདར་སྟོད་དགྲ་འདུལ་དབང་པོ།  གངས་ཅན་རིག་མཛོད།   ༤ བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༧ ལོ།  ཤོག་གྲངས་ ༢༩༧ པར་གསལ།
[14] ཁོང་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དེ་པཎ་ཌི་ཏ་ས་དབང་བཟང་པོ་དང་ལྷན་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་། འདིའི་སྐོར་བོད་རིག་པ་བ་ David Jackson ལགས་ཀྱིས་ “On the Date of the Tibetan Translation of A´svaghos.a’s Buddhacarita སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བོད་འགྱུར་གྱི་ལོ་ཚིགས་སྐོར་”ཞེས་པ་བརྩམས་གནང་འདུག http://www.orient.uw.edu.pl/buddologia/publikacje_pliki/Studia_Indologiczne/SI%204_1997.PDF
[15]    ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་བློ་གསལ་མགྲིན་རྒྱན་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། འདར་སྟོད་དགྲ་འདུལ་དབང་པོ།  གངས་ཅན་རིག་མཛོད།   ༤ བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༧ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༩༧ པར་གསལ།
[16]    སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར།   རྒྱུད།   ཐ  ༢༩༦ ན་ ༡
[17]     སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར།   སྐྱེས་རབས།   ཁེ།  ཤོག་གྲངས།   ༣༢༠ བ ༤
[18]    སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར། སྒྲ་མདོ་ སེ ཤོག་གྲངས་ ༣༤༡ ན ༥ པར་གསལ།
[19]    ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་བློ་གསལ་མགྲིན་རྒྱན་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། འདར་སྟོད་དགྲ་འདུལ་དབང་པོ།  གངས་ཅན་རིག་མཛོད།   ཨང་ ༤  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༧ ལོ། ཤོག་གྲངས།  ༢༩༧ པར་གསལ།
[20] ཐ་སྙད་རིག་གནས་ལྔ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་བློ་གསལ་མགྲིན་རྒྱན་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། འདར་སྟོད་དགྲ་འདུལ་དབང་པོ། གངས་ཅན་རིག་མཛོད།   ཨང་ ༤  བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༧ ལོ། ཤོག་གྲངས།  ༢༩༧ པར་གསལ།
[21] ས་འདི་དེང་གི་པེ་ཅིང་ཡིན་པར་ཁྲིན་ཆིན་དབྱིན་གྱིས་བཤད་འདུག  “ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཏི་ཤྲི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་མཛད་རྣམ།” ཁྲིན་ཆིན་དབྱིན་གྱིས་བརྩམས། སྐལ་བཟང་དར་རྒྱས་ཀྱི་བསྒྱུར། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས་ ༣༨༧
[22]   ས་སྐྱ་བཀའ་འབུམ།   བ   ༢༦༥ – ༢༦༦ པར་གསལ།
[23]    དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།  སྨད་ཆ། འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༤ ལོ།   ༩༡༩ པར་གསལ་ཞིང་བར་ལོ་ཚིགས་རྣམས་ཕྲན་གྱིས་བཀོད་པ་ཡིན།
[24] བསྟན་རྩིས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༩༠
[25] ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ། ཤོག་གྲངས་༡༠༢ ན་ ༦
[26]  ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ། ཤོག་གྲངས་ ༡༠༣ ན་ ༤
[27] ཤོས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ། ཤོག་གྲངས ༡༠༤ ན་ ༥
[28]   བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་།   བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༠༥-༢༠༦
[29]སྡེ་དགེ་  སྒྲ་མདོ། རེ།  ཤོག་གྲངས་ ༦༤ བ ༡ ལ་གསལ།  “ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་པ་དང་ལྡན་པ་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས། བྷོ་ཊ་པཎྜི་ཏས་བསྐུལ་བ་བཞིན་དུ་བལ་པོའི་པཎྜི་ཏ། དཔལ་ས་དབང་བཟང་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤོང་བློ་བརྟན་གྱིས་བལ་པོའི་མཐིལ་དུ་བསྒྱུར་བའོ།། འདི་ཡིས་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ལ། གསལ་བའི་ཚིག་དང་དགོས་པའི་དོན།། བདེ་བའི་ལྕེ་དང་སྙན་པའི་ངག།  བདེ་བླག་ཉིད་དུ་སྟེར་བར་ཤོག། བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག། འདི་ལ་རྟགས་མ་ཕྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་བཅོས་ལའང་མི་ལེགས་པ་འགའ་རེ་ཡོད་ཅིང་། འགྱུར་མ་དག་པ་ཡང་འགའ་རེ་སྣང་ཡང་། ལས་དང་པོ་ལ་ཕན་ཆེ་བར་སྣང་བས་བྲིས་པའོ།། འགྲོ་བ་མང་པོ་ལ་ཕན་པར་གྱུར་ཅིག”
[30] ཀླུ་ཀུན་དུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཟློས་གར་དཔལ་དགའ་བའི་ལྷས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།།   ཡོན་ཏན་ཕུལ་དུ་གྱུར་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་སྤྲས་པའི་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་། དཔོན་ཆེན་ཤ་ཀྱ་བཟང་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ལ་ཀྵྨཱི་ཀ་ར་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤོང་སྟོན་གྱིས་དཔལ་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བསྒྱུར་བའོ།།
[31] སྡེ་དགེ རྒྱུད། ནུ  ཤོག་གྲངས་ ༡༠༧ ན་ ༡ “ཡོན་ཏན་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་། མིའི་དབང་པོ་དཔོན་ཆེན་ཤཀྱ་བཟང་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སྙན་ངག་མཁན་པོ་མཧཱ་པཎྜི་ཏ་ལཀྵྨཱི་ཀ་ར་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཤོང་སྟོན་གྱིས་བསྒྱུར་བའོ།།”
[32]  “མཇུག་བྱང་། ཀྱཻ་རྡོ་རྗེ་བསྡུས་པ་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་པར། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ངེས་པ་མདོར་བསྟན་པའི་མདོར་བསྡུས་ཆེན་པོའི། དེ་ལྟར་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་རྫོགས་སོ། །དཔལ་ཀྱེའི་རྡོ་རྗེའི་བསྡུས་པའི་དོན་གྱིས་འགྲེལ་པ་རྫོགས་སོ། །རྗེ་བཙུན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོས་མཛད་པའོ། །རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་དཱ་ན་ཤི་ལ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་འབྲོ་སེང་དཀར་ཤཱཀྱ་འོད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ། སླད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སུ་བྷཱུ་ཏི་ཤྲཱི་ཤཱནྟི་དང་། །ལོ་ཙཱ་བ་ཅོག་གྲུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཟང་པོས་ཞུས་སོ། །ཡང་སླད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་རྒྱལ་པོའི་སྲས། །དཔལ་འཇིག་མེད་ལྷའི་ཞལ་སྔར་ལོ་ཙཱ་བ་སྙེལ་ཅོར་དགེ་སློང་པྲཛྙཱ་ཀཱིརྟིས་ཡུལ་དབུས་འགྱུར་གྱི་དཔེས་གཏན་ལ་ཕབ་པ། །སླར་ཡང་དཔལ་ལྡན་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ལེགས་པར་གཤད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་ལས། བརྡ་སྤྲོད་པའི་ཚུལ་རིག་པའི་དཔང་ལོ་ཙཱ་བ་དཔལ་ལྡན་བློ་གྲོས་བརྟན་པས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འགྲེལ་པ་བསྐོར་གསུམ་གྱི་ཚུལ་ལ་ཤིན་ཏུ་དད་ཅིང་བློའི་སྣང་བ་རྒྱས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ར་ལུང་པ་ཆོས་གྲགས་དཔལ་བཟང་པོས། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཞི་བ་འཚོའི་ཞབས་དཔོན་སློབ་ཀྱིས་མཛད་པའི། དབུ་མའི་གཞུང་ལུགས་ཆེན་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་རྩ་འགྲིལ་གྱི་གླེགས་བམ་བྲིས་ཏེ་ཡོན་དུ་གནང་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྐུལ་བའི་དོར་ལེགས་པར་བཅོས་ཏེ་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ནས་གཏན་ནས་ཕབ་པའི་ཡི་གེ་པ་ནི་མཛང་སྟོན་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་བྱའོ༎”
[33] མཇུག་བྱང་། འཕགས་པ་མཚན་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའི་འགྲེལ་པ་བདུད་རྩིའི་ཐིགས་པ་སྒྲོན་མ་གསལ་བ་ཞི་བ་མོ་རྣམ་པར་འཐག་པ་ཞེས་བྱ་བ། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་ཞབས་ཀྱི་རྡུལ་ལ་རེག་པའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཨ་ནུ་པ་མ་རཀྵི་ཏས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། དཔལ་བྱང་རི་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཁ་ཆེའི་མཁས་པ་སུ་ག་ཏ་ཤྲཱི་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དྷརྨ་ཀིརྟི་དང་དགེ་སློང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ༎
[34] ཞེས་པ་འདི་ནི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་སྟག་སྡེ་བ་སེང་གེ་རྒྱལ་མཚན་(TBRC: Birth: 1212 Death: 1294)གྱི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་ཕྱི་དང་ནང་གི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ། དེ་སུས་ན་འགྲན་ཟླ་དང་བྲལ་བའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཞལ་སྔ་ནས་བསྒྱུར་རོ༎”
[35] “མཇུག་བྱང་། ལུང་དུ་སྟོན་པ་ཙནྡྲ་པའི་མདོའི་ལེའུ་དྲུག་པ་རྫོགས་སོ། །བརྡ་སྤྲོད་པ་ཙནྡྲ་པའི་མདོ་ཞེས་བྱ་བ། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཙནྡྲ་གོ་མི་ཞབས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ༎ སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ལེགས་པར་བསྒྱུར་བ་ལས། སླར་ཡང་དཔལ་ལྡན་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ༎”
[36] གངས་ལྗོངས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བ་དུ་མའི་འགྱུར་བྱང་བློ་གསལ་དགའ་སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།། ཀན་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རྩོམ་སྒྱུར་ཅུའུ།  ཤོག་གྲངས། ༢༩༥-༢༩༦
[37] ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ། ཤོག་གྲངས་ ༡༢༩ བ་ ༤
[38] ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ།  ཤོག་གྲངས་ ༡༣༠ ན ༢
[39] ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣༣
[40] ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་ངོ་མཚར་བང་མཛོད།  འཇམ་མགོན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བསོད་ནམས།༼༡༥༩༧-༡༦༦༢༽ སྡེ་དགེ་པར་མ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣༩ བ ༦
[41] བླ་མ་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ། ཤོག་གྲངས་ ༢༠ ན་ ༤ http://tbrc.org/#library_work_ViewByVolume-W2CZ7935%7CI1KG3444%7C1%7C1%7C96
[42] ས་སྐྱ་བཀའ་འབུམ།   བ   ༢༦༦ ན  ༡  པོར་གསལ།
[43] སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀརྨ་ཀཾ་ཚང་བརྒྱུད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རབ་འབྱམས་ནོར་བུ་ཟླ་བ་ཆུ་ཤེལ་གྱི་ཕྲེང་བ་བཞུགས་སོ། སྟོད་ཆ། ཀརྨ་ཞྭ་ནག་པོད་ཕྲེང་དགུ་བ།  སི་ཏུ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོགས། ཀ་སྦུག་ཤྲཱིདིཝཱཀར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ཤོག་གྲངས་ ༢༦༧
[44] སྒྲུབ་བརྒྱུད་ཀརྨ་ཀཾ་ཚང་བརྒྱུད་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རབ་འབྱམས་ནོར་བུ་ཟླ་བ་ཆུ་ཤེལ་གྱི་ཕྲེང་བ་བཞུགས་སོ། སྟོད་ཆ། ཀརྨ་ཞྭ་ནག་པོད་ཕྲེང་དགུ་བ།  སི་ཏུ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སོགས། ཀ་སྦུག་ཤྲཱིདིཝཱཀར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ཤོག་གྲངས་ ༢༦༩
[45] གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་རྣམ་ཐར། གྲུབ་ཆེན་པའི་དངོས་སློབ་བསོད་ནམས་འོད་ཟེར་གྱིས་བརྩམས། གངས་ཅན་རིག་མཛོད། ༣༢ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༧ ཤོག་གྲངས་ ༢༢༡
[46] གྲུབ་ཆེན་ཨོ་རྒྱན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན།  ཟླ་བ་སེང་གེ།  ༼http://tbrc.org/#library_work_ViewByVolume-W23940%7C3575%7C1%7C1%7C250༽ཤོག་གྲངས་ ༨༠ ན་ ༤
[47] ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པད་མ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ། ཀུན་མཁྱེན་པད་མ་དཀར་པོ། ཞུ་སྒྲིག་པ། མཁན་བཤད་སྒྲུབ་བསྟན་འཛིན། ཕ་རན་སི་དཔལ་འབྲུག་པའི་ཆོས་ཚོགས་ནས་ཆོས་སྦྱིན་དུ་སྤེལ། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས་ ༣༡༨
[48] བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་གསུང་འབུམ་ལས་དྲངས། འབྲེལ་ཐག http://tbrc.org/link?RID=O18167|O181672GC91962GC92162GC92172GC92182GC92232GC92272GC92312GC9235$W18167
[49] རྒྱལ་གྱི་ཤྲཱིའམ་རྩིབས་རིའི་གནས་བཤད་དད་གསུམ་འདྲེན་པའི་ཞིང་ས་ཞེས་བྱ་བ། ཐུབ་བསྟན་ཤེས་རབ།  ༢༠༠༤ ཤོག་གྲངས་ ༢༤༩
[50] གསུང་འབུམ། པོད་ ཀ་  “ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཐོབ་ཡིག་གང་གཱའི་ཆུ་རྒྱུན།” ཤོག་གྲངས་ ༡༣ ན་ ༢ པར་གསལ།
[51] གསུང་འབུམ། པོད་ ཀ་  “ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཐོབ་ཡིག་གང་གཱའི་ཆུ་རྒྱུན།” ཤོག་གྲངས་ ༡༤ བ་ ༢ པར་གསལ།
[52] གསུང་འབུམ། པོད་ ཀ་  “ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཐོབ་ཡིག་གང་གཱའི་ཆུ་རྒྱུན།” ཤོག་གྲངས་ ༡༥ ན་ ༦ པར་གསལ།