དེང་སང་། སྐད་གྲགས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་མཱར་ཁོ་ཕོ་ལོས་(Marco Polo 1254 – 1324)བྲིས་པའི་ལྗགས་རྩོམ་གྱི་སྐོར་ལ་དོགས་པ་བྱེད་མཁན་ཡོད། ལར་ནས་མཱར་ཁོ་ཕོ་ལོས་ཁོང་གི་ཟིན་ཐོའི་ནང་དུ་སོག་པོ་དང་། རྒྱ་ནག བོད་སོགས་སུ་བསྐྱོད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་མང་པོ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་དེ་དག་དར་གོས་ཚོང་ལམ་དུ་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་བའི་ཚོང་པ་དང་། ཆོས་པ་སྐོར་ཞིག་གིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་བྲིས་པ་ཙམ་སྟེ། ཁོང་གིས་དངོས་སུ་མཐོང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་མིན་ཟེར། ད་དུང་ལྗགས་རྩོམ་དེ་དག་ཁོང་གིས་བྲིས་པ་མིན་སྐོར་བརྗོད་མཁན་ཡང་ཡོད།

    གང་ལྟར། མཱར་ཁོ་ཕོ་ལོས་གསུངས་པར་སྐད་པའི《ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར》ཞེས་པའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོའི་སྐོར་ལ་གནས་ཚུལ་རགས་རམ་ཙམ་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། བོད་མི་ཚོར་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི། ལུང་པ་འདིའི་ཤ་དར་ཁྲག་དར་གྱི་གཞོན་ནུ་ཚོ་ཆགས་སྲེད་སྤྱད་མ་མྱོང་བའི་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་འགྲོགས་སྲོལ་མེད་ཅིང་།  ནམ་ཡང་གཞོན་ནུ་ཞིག་གི་མཉམ་དུ་ཉལ་མྱོང་མེད་པའི་ན་ཆུང་མ་རྣམས་གང་གི་གྲལ་དུའང་མི་བརྩི། ཁོ་ཚོས་བཤད་ན། ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་ལྷ་ཡིས་མགོན་སྐྱོབ་གནང་གི་མེད་སྟབས། གཞོན་ནུ་ཚོས་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་གཡོལ་བའམ་ཡང་ན་འཛེམ་དོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། གཞོན་ནུ་ཚོས་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མས་གྲོགས་དན་བྱེད་མཁན་གྱི་ན་ཆུང་མ་དག་ལ་བརྩེ་བ་སྤྲོད་པ་དང་དགའ་བོ་བྱེད་པ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་། ཁོ་ཚོར་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནས་འོངས་པའི་ཕྱི་མི་འགྲུལ་པ་དག་ཡུལ་ཕྱོགས་འདི་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ་བའི་ཚེ། འགྲུལ་པ་རྣམས་གྲོང་ཚོའམ་ཡང་ན་སྡེ་བའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གུར་ཕུབ་ནས་སྡོད་དགོས་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་གྲོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྣེ་ལེན་མི་བྱེད་ཅིང་། ཁོ་ཚོས་སྣེ་ལེན་ལ་དགའ་བོ་མི་བྱེད། ཡིན་ནའང་། གྲོང་ཚོའི་ནང་གི་བུད་མེད་རྒན་པ་གཙོས་པའི་མོ་ཧྲེང་རྣམས་ཀྱིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་རན་པའི་རང་གི་བུ་མོ་ན་ཆུང་ཚོ་གྲོང་ཚོའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་འཁྲིད་ཡོང་ཞིང་། སྐབས་རེར་ན་ཆུང་མ་ཉི་ཤུ་དང་། མཚམས་རེར་ན་ཆུང་མ་བཞི་བཅུ་ལྷག་ཡོད་པའི་དུས་ཀྱང་ཡོད། ཅི་སྟེ་ན་ཆུང་བུ་མོ་ཚོ་ཁྲིད་ཡོང་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་མི་འགྲུལ་པ་ཚོར་རང་ཉིད་ཀྱི་བུ་མོ་གདམ་གསེས་བྱེད་པར་ཞུ་བ་བྱེད་ཅིང་། འགྲུལ་པ་ཚོས་ཀྱང་གང་འདོད་ལྟར་ན་ཆུང་མ་རེ་གདམ་གསེས་བྱེད་པ་རེད། དེ་བས་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་དགའ་ཞིང་སྤྲོ་བ་འཕེལ་བ་དང་། གཞན་པ་དག་སེམས་སྡུག་ངང་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག འོན་ཀྱང་། འགྲུལ་པ་དག་གིས་ན་ཆུང་བུ་མོ་དེ་དག་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་བམ་ཡང་ན་ལུང་པ་གཞན་དུ་ཁྲིད་མི་ཆོག་པ་རེད།

 ཕྱི་ནས་འོང་བའི་འགྲུལ་པ་ཚོས་ན་ཆུང་མ་ཚོའི་འདོད་པ་བསྐངས་རྗེས་ལམ་དུ་ཆས་སྐབས། ཁོ་ཚོས་ན་ཆུང་མ་ཚོར་མཛུབ་དཀྲིས་དང་། རྣ་ལུང་སོགས་སྤྲོད་དགོས་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནས་ན་ཆུང་མ་ཚོས་འགྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲད་པའི་རྒྱན་ཆ་སོགས་བཏགས་ནས་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་སྟེ་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པ་རེད། སུ་ལ་རྒྱན་ཆ་མང་ན་དེ་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱེད་པར་མ་ཟད། རྒྱན་ཆ་མང་པའི་ན་ཆུང་མ་དེས་ཀྱང་གྲོང་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོར་རང་ལ་རྒྱན་ཆ་དང་དགའ་རོགས་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་རྩལ་དུ་སྟོན་པ་དང་། ཁོ་ཚོའི་ཕ་མ་དག་གི་སེམས་དགའ་ཞིང་། གྲོང་པའི་གཞོན་ནུ་ཚོས་ཀྱང་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་དང་མཉམ་དུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ལ། ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་ལྷ་ཡིས་མགོན་སྐྱབས་གནང་གི་ཡོད་པའི་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་བྱེད་པ་རེད། མདོར་ན་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་གིས་རང་སོ་སོའི་ཁྱོ་གར་རང་ཉིད་ཆགས་སྲེད་སྤྱད་མ་མྱོང་བའི་བུ་མོ་ཞིག་མིན་ཚུལ་སྟོན་ནའང་། རྒྱན་ཆ་མང་པོ་མ་རག་པའི་ན་ཆུང་མ་རྣམས་ལ་མཐོང་ཆུང་དང་འཛེམས་དོགས་བྱེད་དོ། གང་ལྟར་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས། ཁོ་ཚོས་ཕྱི་མི་ཚོས་སྤྲད་པའི་རྒྱན་ཆ་སོགས་འདོགས་པ་དང་། སུ་ཞིག་ཕྱི་མི་ཞིག་དང་འགྲོགས་པར་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་སྦྲུམ་མར་གྱུར་ཡོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་ནའང་། ཕྲུ་གུ་དེའི་ཕ་ནི་འགྲུལ་པ་ཆེ་གེ་མོ་དེ་མིན་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱོ་ག་ཡིན་ལ། ཕྲུ་གུ་དེར་ཁྱིམ་ཚང་གི་རྒྱུ་ནོར་ཡོད་ཚད་ཀྱང་དབང་བ་རེད། འོན་ཀྱང་། ཁོ་ཚོ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཚར་རྗེས། ཁྱིམ་ཚང་གི་བདག་མོར་གྱུར་པའི་བོད་ཀྱི་ན་ཆུང་མ་དེ་དག་ལ་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་རེག་མི་ཆོག་པ་རེད།

གསལ་བཤད། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་མཱར་ཁོ་ཕོ་ལོས་བརྩམས་པར་གྲགས་པའི《ངོ་མཚར་དེབ་ཐེར》ཞེས་པའི་ཧྥ་འགྱུར་མ་ཞིག་ཏུ་བོད་ཀྱི་ན་ཆུང་མ་ཚོའི་གནས་ཚུལ་སྐོར་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་མཐོང་བས། ཁོ་བོས་འཕྲལ་དུ་བོད་ཡིག་ཏུ་དོན་བསྒྱུར་བགྱིས་པ་ཡིན་མོད། གནས་ཚུལ་འདི་བདེན་པ་ཡིན་མིན་མ་ཤེས་པས་རྣམ་པ་ཚོར་དཔྱད་གཞིར་ཕུལ་བ་ལགས། གུས་བཅས། སྙན་བཟང་གཡུང་དྲུང་ཚེ་རིང་གིས་ཧྥ་རན་སིའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་ཞིག་ཏུ་བྲིས། ༢༠༡༥/༧/༢༦ ཉིན