སིངྒ་ལ་བྱེ་མ་ཅན་གྱི་དགོན་པ།

སིངྒ་ལ་བྱེ་མ་ཅན་གྱི་དགོན་པ།

ཕྲན་གྱིས་མཇལ་བའི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཕྱག་བསྟར་མ་རྣམས་ནི། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་ ༢༠༠༩ ལོར་པར་བཏབ་པའི་“མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ་”ཞེས་པའི་མཚན་ཅན་དེར་བཀོད་པའི་ “ལེགས་སྦྱར་བང་མཛོད་”ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་ངོ་མ་དང་། དེ་བཞིན་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་ ༢༠༡༣ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ “བོད་ཀྱི་དེང་རབས་རི་མོ་བ་ཐོག་མ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། [Gendun Chopel: Tibet’s First Modern Artist]” ཞེས་པར་འཁོད་པའི་བར་འཇུག་རི་མོའི་ཁྲོད་ནས་མཇལ་བའི་ “དཔལ་ལེགས་ལྡན་ནག་པོའི་གླུ་” ཞེས་པ་དང་། “དེབ་ཐེར་དཀར་པོ་”ཡི་ཤོག་ངོས་གཅིག ད་དུང་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་གི་བར་འཇུག་རི་མོའི་ཆེད་དུ་བྲིས་ཟེར་བའི་ཆུ་ཚོན་རི་མོ་ ༢༧ (དེ་དག་ཨ་མདོ་ནས་ཨ་ཅེ་པད་མ་བྱམས་ཀྱིས་བདག་ཉར་གནང་བ་)། ཡང་འཇར་མན་པ་ Gustav Roth ཡིས་བཙལ་རྙེད་བྱུང་བའི་སྐྱ་རིས་རི་མོ་ ༣༢ ། དེ་བཞིན་འབྲི་དེབ་ཅིག་དང་བཅས་པ་རྣམས་དང་། ཡང་ཡུལ་ཕྱོགས་སོ་སོའི་གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་དུ་འཁོད་པའི་ཕྱག་བྲིས་སྐོར་ཞིག་བཅས་རེད། (ད་དུང་འདིར་མ་བཀོད་མོད་མ་ཡིག་ཕྱག་བསྟར་མ་ཡོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཡོད་ན་གཤམ་མཆན་དུ་འགོད་རྒྱུ་མི་བསྙེལ་བར་མཛོད།)

༢༠༡༤ ལོར་པར་དུ་བཏབ་པའི་ གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་གི་ཨིན་འགྱུར་“Grains of Gold: Tales of a Cosmopolitan Traveler” ཞེས་པའི་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་ནང་དུ་གསེར་ཐང་གི་ལེའུ་རེ་རེའི་བརྗོད་བྱ་སྙིང་བསྡུས་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཁུངས་སོགས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་མཛད་འདུག་པ་ནི་ངེས་པར་དུ་ང་ཚོས་ཐུགས་སྣང་གནང་གལ་ཆེ་བར་མཐོང་མོད། རེ་ཞིག་དེ་དག་ཞུ་རྒྱུ་མིན། འོན་ཀྱང་གསེར་ཐང་ཇི་ལྟར་བྲིས་པ་དང་ཇི་ལྟར་བོད་ལ་བསྐུར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་དེས་ཕྲན་གྱི་དོ་སྣང་དྲངས་སོང་།   ཨིན་འགྱུར་མའི་སྔོན་གླེང་གི་ཤོག་ངོས་ ༡ ནས་ ༢ བར་ན་འདི་ལྟར།

“༡༩༤༡ ལོར་བོད་པ་ན་གཞོན་དབུལ་པོ་ཞིག་སྟེ་རང་གི་བསླབ་སྡོམ་ཕུལ་ཟིན་པའི་གྲྭ་ཟུར་ཞིག་གིས་དོ་པོ་ཞིག་གྲ་སྒྲིག་བྱས་པ་རེད། དེའི་ནང་དུ་ཁོང་གིས་རང་གི་མི་ཚེའི་ལས་ཀ་སྟེ་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་བདུན་ལྷག་རིང་བྲིས་པའི་ཤོག་ངོས་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་གི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་གི་མ་ཡིག་དང་། དེ་དང་མཉམ་དུ་དེབ་དེའི་བར་འཇུག་གི་རི་མོ་ལ་དམིགས་ནས་བྲིས་པའི་ཆུ་ཚོན་རི་མོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་བཅས་བཅུག་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུས་མེད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་ཞིག་སྟེ། ཁོང་ནི་སྐབས་དེར་སིངྒ་ལའི་ཡུལ་དུ་སྡོད་མཁན་གྱི་བོད་མི་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་སྟབས། དོ་པོ་དེ་རང་མི་ཞིག་ལ་བཅོལ་ཐུབ་མེད་པ་རེད། དེའི་ཚབ་ཏུ། ཁོང་གིས་དོ་པོ་དེ་མེལ་ལེ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་གྱི་ཕ་རོལ་ན་ཡོད་པའི་ཐག་རིང་བོད་ཀྱི་བྱང་ཤར་མཚམས་ཀྱི་རང་གི་ཕ་ཡུལ་ལ་བསྐུར་པ་རེད། གྲུ་གཟིངས་དང་། མེ་འཁོར། གཡག་བཅས་ཀྱིས་འཁྱེར་ཏེ་དོ་པོ་དེ་རྒྱ་མཚོ་དང་རི་བོ། བྱེ་ཐང་བཅས་བརྒལ་ནས་རང་གི་བསྐུར་ཡུལ་ལ་འབྱོར་དགོས་པ་རེད། ཁོང་གིས་དེབ་དེ་ལ་ རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་ཞེས་བཏགས་པ་རེད།

དོ་པོ་དེ་རང་གི་བསྐུར་ཡུལ་ལ་འབྱོར་མོད་ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་དེ་མ་བཀླགས་པར་ལུས་པ་རེད། ༡༩༤༦ ལོར་རྩོམ་པ་པོ་བོད་དུ་ལོག་ཕེབས་པ་དང་། དེ་འཕྲལ་ལོ་ངོ་གསུམ་གྱི་རིང་བཙོན་ལ་བཅུག་པ་རེད། ༡༩༥༡ ལོར་ཁོང་གྲོངས་པ་རེད། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱ་གར་ལ་བྲོས་ཕེབས་པ་དང་དེ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ༡༩༦༧ ལོ་ནས་བཟུང་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གི་རིང་། བོད་ལ་རྒྱ་ནག་དང་འདྲ་བར་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་གཏོར་བཅོམ་ཕོག་པ་རེད། མཐར་ ༡༩༩༠ ལོར་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལ་རྒྱ་ནག་གི་བཀག་རྒྱ་ལས་ཅུང་གུ་ཡངས་ཐོབ་པའི་སྐབས་སུ་གསེར་གྱི་ཐང་མ་ཁ་ཚང་བ་ཐོག་མར་པར་སྐྲུན་བྱས་ཤིང་དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་འདི་བརྩམས་ནས་ལོ་ངོ་ལྔ་བཅུའི་རྗེས་སུ་རེད། པར་སྐྲུན་བྱས་སྐབས་སུ་པར་འཇུག་རི་མོ་རྣམས་མེད་པའི་ཐོག་ནས་པར་སྐྲུན་བྱས་པ་རེད་ལ། རི་མོ་ཉིས་བརྒྱ་སྐོར་ལས་ ༢༧ མ་གཏོགས་གཞན་རྣམས་ནི་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་སུ་བརླག་པ་རེད། བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ད་ལྟའི་ཆར་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ནང་གི་བོད་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་ཕལ་ཆེར་རླབས་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་རེད། དེ་ཐེངས་དང་པོར་འདིར་བསྒྱུར་ཡོད།”[1] ཞེས་བྲིས་ཏེ་གསེར་ཐང་གི་བྱུང་རིམ་བཀོད་འདུག

ཡང་། འགྱུར་གྱི་གསལ་བཤད་ཀྱི་སྐབས་སུ་(གླེང་བརྗོད་དེའི་ཤོག་ངོས་ ༢༥)འདི་ལྟར། “དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་གསེར་གྱི་ཐང་མའི་མ་ཡིག་དེ་བོད་ཡིག་གི་དབུ་མེད་འཁྱུག་ཡིག་ཏུ་བྲིས་ཤིང་། མ་ཡིག་དེ་སིངྒ་ལ་ནས་ཕལ་ཆེར་ ༡༩༤༡ ལོར་བོད་དུ་བསྐུར་པ་རེད།” [Gendun Chopel wrote Grains of Gold in cursive Tibetan script, sending the manuscript from Sri Lanka back to Tibet, probably in 1941.]” ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ཞིང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ནི་སིངྒ་ལར་ཟླ་ངོ་བཅོ་བརྒྱད་རིང་བཞུགས་པའང་བཤད་དོ།། ཡང་། ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་གྱིས་གསེར་ཐང་གི་མཇུག་རྩོམ་ལ་མཆན་ཞིག་བཀོད་ནས་མཇུག་རྩོམ་དེ་ནི་མ་དཔེ་ངོ་བཤུས་གཞན་ནས་བླངས་ཚུལ་བཀོད་པ་དེ་ལ། Grains of Gold ཡི་ཤོག་ངོས་ ༤༥༢ སྟེང་མཆན་ཨང་ ༢༠ པ་བཀོད་པ་དེ་ན་འདི་ལྟར། “འདིས་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཡིས་མ་མཐའ་ལའང་མ་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་པ་བསྟན་འདུག་ལ། གཅིག་ནི་སིངྒ་ལ་ནས་བསྐུར་པ་དེ་དང་། གཞན་དེ་ནི་མ་མཐའ་ལའང་དེའི་ཕྱིས་ཀྱི་ངོ་བཤུས་ཤིག་གོ། སིངྒ་ལ་ནས་བསྐུར་བའི་མ་ཡིག་གི་མཇུག་རྩོམ་དེ་འདིར་བཀོད་འདུག”[2] ཅེས་བཀོད་འདུག

 

གོང་གསལ་གྱི་སྐད་ཆ་འདི་དག་གིས་ནི་ ད་ལྟ་ང་ཚོར་མཇལ་དུ་ཡོད་པའི་གསེར་གྱི་ཐང་མའི་མ་ཡིག་ནི་ སིངྒ་ལ་ནས་བྲིས་ཏེ་ཨ་མདོར་བསྐུར་པ་དེ་ཡིན་པའི་ཚུལ་བསྟན་འདུག་མོད། གསེར་ཐང་རང་གི་མཇུག་རྩོམ་ལས་གཞན་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་བཀོད་མི་འདུག   “བོད་ཀྱི་དེང་རབས་རི་མོ་བ་ཐོག་མ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།”ཞེས་པའི་དེབ་དེ་ནའང་གསེར་ཐང་གི་སྐོར་ཤོག་ངོས་ ༣༢ ནས་ ༣༩ བར་དུ་འཁོད་མོད་དེར་ཡང་མ་ཡིག་གི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་གོང་བཀོད་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་ནི་རྩོམ་པ་པོ་ཌོ་ནཱ་ཌི་ལོ་ཕེ་ཛི་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རེད།

 

གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་ ༡༩༩༠ ལོའི་པར་མའི་མཇུག་བྱང་དུ་ “དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ནས་སིངྒལ་བྱེ་ཅན་གྱི་དགོན་པར་ཡོད་དུས་སུ་ཕུལ།” ཞེས་གསལ་ཞིང་། ད་དུང་ “ཁྱོན་བསྡོམས་དཔེ་འབྲིང་ལྡེབ་བཞི་བརྒྱ་ལས་ལྷག་ཙམ་ཡོད་སྙམ། དཔེ་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྲུབ་ཟིན།” ཞེས་གསེར་ཐང་གི་ཤོག་གྲངས་བསྟན་ཅིང་། “ལར་ཉིད་ནས་གླེགས་བམ་འདི་ལ་མགོ་འདྲེན་ཞིག་གནང་ན་ངེད་ལ་དེ་ལས་བཀའ་དྲིན་བསྐྱང་རྒྱུ་མེད།” ཅེས་དང་། “གང་ལྟར་ཡང་ངེད་ཀྱི་དཔེ་ཆུང་འདི་ད་ནས་ཁྱེད་ལ་བཅོལ་བ་ཡིན་པས་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་མ་ཤི་བ་ཞིག་གི་མགོན་སྐྱབས་ཅིས་ཀྱང་མཛད་རྒྱུའི་བཀའ་དྲིན་སྐྱོང་བར་ཞུ།” ཅེས་དེབ་འདི་སྐྱོབ་དགོས་ལུགས་ཀྱི་རེ་སྐུལ་དང་། མཐར་ “ཕྱོགས་དེར་རང་བསྟན་སྔ་འགྱུར་གྱི་བཀའ་སྲོལ་བྱེ་ཚན་སྟེང་གི་མར་བཞིན་དུ་གནས་པ་ལ་ཉིད་ལྟ་བུ་རེ་དཔལ་མགོན་དུ་བཞུགས་པས་ཅི་ལྟར་བས་ཀྱང་ཞེ་ཕུགས་དྲོ་བ་ལགས། མཇུག་རྩོམ་ཡང་གྲུབ་ཟིན་པ་འདི་ན་འབུལ་བ་ལགས། གལ་ཏེ་ཕྲན་བུ་དམིགས་མེད་གྲུབ་པ་འདྲ་བྱུང་ན་དཔེ་ཚན་ཇི་ཙམ་ཕྱག་སོན་བྱུང་བའི་མཇུག་ཏུ་འདི་སྦྱར་ནས་ངེད་ཀྱི་གདུང་ཡུས་རྣམས་གསལ་བ་ཞིག་མཛད་དགོས་ཞུ།” ཞེས་དེབ་འདི་བསྐུར་ཡུལ་དེ་ “སྔ་འགྱུར་གྱི་བཀའ་སྲོལ་”འཛིན་མཁན་གྱི་ “དཔལ་མགོན་”ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་འདུག

 

འདི་ལ་ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་གྱིས་མཆན་ཞིག་བཀོད་པ་ནི། “དཔེ་ཆ་འདིའི་འབྲི་བཤུས་གཞན་ཞིག་ཨ་མདོར་སྐྱེས་ཆེན་ཞིག་ལ་སྤྱན་བསྟར་དུ་ཕུལ་བ་ལགས་ཤིང་། དུམ་བུ་འདི་ཡང་མ་དཔེ་ངོ་བཤུས་གཞན་ན་མཆིས་པས་འདིར་བཀོད་པའོ།། __སྒྲིག་པ་པོས།”[3] ཞེས་པ་དེ་རེད། འོན་ཀྱང་ “དུམ་བུ་འདི་ཡང་” ཞེས་པའི་དུམ་བུ་དེའི་མཚམས་གང་ནས་གང་གི་བར་ཡིན་པ་དང་། “མ་དཔེ་ངོ་བཤུས་གཞན་”ཞེས་པའི་གཞན་དེ་ལྷ་སའི་མ་ཡིག་ལས་བཤུས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཡང་ན་ཨ་མདོར་བསྐུར་བའི་མ་ཡིག་དེ་ལས་བཤུས་པ་ཡིན་པའི་གསལ་ཁ་ཚིག་གི་རང་སྟེང་ནས་མི་ཐོན་ནོ།།   འོན་ཀྱང་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་མ་ཡིག་དབུ་མེད་བྲིས་མ་དེ་ལ་བརྟགས་ཚེ། “དུམ་བུ་འདི་ཡང་ངོ་བཤུས་གཞན་ན་མཆིས་པས་འདིར་བཀོད་པའོ་”ཞེས་པའི་དུམ་བུ་དེ་ནི། གསེར་ཐང་གི་ “ལྷོ་ལམ་བྱེ་མ་ཅན་གྱི་ཐང་དུ་ངལ་བའི་རྐང་འགྲོས་རབ་བཀོད་ཅིང་།”ཞེས་པ་ནས་མཇུག་རྫོགས་ཀྱི་བར་དེར་གོ་བ་འདྲའོ།། དུམ་བུ་དེ་ཉིད་ནི་དངོས་གནས་ཨ་མདོར་བསྐུར་བའི་རྣམ་པ་ཡོད་མོད་དངོས་སུ་བསྐུར་རྒྱུ་བྱུང་མ་བྱུང་གི་ཁ་ཚོན་ཡང་ད་དུང་ཆོད་མེད་དོ།།

 

དེ་ལྟ་ནའང་། གལ་སྲིད་གསེར་ཐང་འདི་སིངྒ་ལ་ནས་ཨ་མདོར་བསྐུར་བ་དེ་ལྟར་ཡིན་ཚེ་བསྐུར་ཡུལ་གྱི་བླ་མ་དེ་ནི་དགུ་རོང་རྒྱལ་སྲས་ཡིན་མཆི་ཞིང་། དགེ་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གློག་བརྙན་བཟོ་མཁན་སུད་སི་བ་སྐུ་ཞབས་ལཱུག་ལགས་ཀྱིས་ ༡༩༩༩ ལོའི་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་དགུ་རོང་རྒྱལ་སྲས་(1911-2002)ལགས་ལ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་སྐོར་བཅར་འདྲི་ཞུས་སྐབས། “ཁོང་རྒྱ་གར་ལ་བཞུགས་དུས་ངེད་གཉིས་བར་ལ་ཡིག་འབྲེལ་ཁ་ཤས་བྱུང་། རྒྱ་གར་གྱི་ལམ་ཡིག་བོད་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་གཉིས་ཀ་ཡོད་པའི་དཔེ་ཆ་མགོ་བཙེམས་ཁ་ཤས་ཀྱང་ང་ལ་བསྐུར་མྱོང་། དེ་ནས་ཡེ་ཤེས་སྒྲོན་མེ་དང་བྱ་ལེན་མའི་ཟློས་གར་སོགས་གསུང་རྩོམ་འགའ་རེ་ཡང་ང་ལ་བསྐུར་མྱོང་། གཞན་དཔེ་ཆ་ཁ་ཤས་ཀྱང་བསྐུར་མྱོང་།”[4] ཞེས་དང་། ཡང་ “དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་དུས་ངེད་གཉིས་བར་ལ་ཡིག་འབྲེལ་ཐེངས་གསུམ་བྱུང་། དེ་ནས་ཁོང་ལྷ་སར་སླེབས་ནས་ངེད་གཉིས་བར་ལ་ཡིག་འབྲེལ་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་།” ཡང་། “ཁོང་གིས་བསྐུར་བའི་དཔེ་ཆ་ཁ་ཤས་ང་ཡོད་སར་ཡོད་པ་རེད་མོད། ད་དེ་ཚང་མ་མེད་སོང་བ་རེད།” ཞེས་གསལ་འདུག དེ་ལྟར་ན་དགུ་རོང་རྒྱལ་སྲས་ལ་འབྱོར་བའི་ “དཔེ་ཆ་མགོ་བཙེམས་ཁ་ཤས་”དེ་གསེར་ཐང་གི་མ་ཡིག་ཡིན་ན་མ་ཡིག་དེ་ “ད་དེ་ཚང་མ་མེད་སོང་བ་རེད་”ཅེས་གསུངས་སྟབས་ད་ཆ་རྙེད་དུ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་ཟིན།

 

ཞོར་དུ་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ནི། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཡིག་འབྲེལ་བྱས་པའི་ཨ་མདོའི་བླ་ཆེན་དང་གྲོགས་པོ་སོགས་བྱུང་བའི་ནང་གི་གཅིག་ནི་ འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་(1898-1946)ཚང་ཡིན། ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ཚང་(1910-1985)གི་རང་རྣམ་དུ་མེ་ཁྱི་ལོ་སྟེ་ ༡༩༤༦ ལོའི་སྐབས་འཆད་སྐབས། “རྡོ་བྲག་མཁན་པོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཀྱང་ཞུ་ཡིག་རྒྱས་པ་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་མེ་ཏོག་དང་ལྗོན་པའི་ལོ་འདབ་སྐམ་པོ་སོགས་རིག་གནས་ལ་མཁོ་བའི་འདྲ་དཔེ་མང་དག་བསྐུར་བ་ལ་ཞིབ་བལྟས་བྱས།”[5] ཞེས་གསུངས་འདུག འདིར་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ཡི་གེ་བསྐུར་ཡུལ་དེ་ཡང་འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་ཚང་ཡིན་པ་ནི་ “དེ་རེབ་ཁོའི་ཞུ་ཡིག་ནང་དུ་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་དག་ཞིང་ལ་ཕེབས་པའང་གོ་འདུག སྔར་ཚིག་རྩུབ་ཅན་གྱི་ཡི་གེ་བསྐུར་བ་དེར་སྙིང་ཐག་པ་ནས་འགྱོད་སེམས་ཀྱི་སྒོས་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སྐྱབས་འཇུག་གནད་སྨིན་ཞུས་ཡོད་པ་ལ་བདག་ཅག་གིས་རྣམ་དཔྱོད་ཅན་ཡིན་པའི་རྟགས་བསྟན་འདུག་སྙམ་དུ་བསམས།” ཞེས་འབྱུང་བས་ཤེས་སོ།།

 

དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ནི་ཁོང་གིས་མཛད་པའི་ལེགས་སྦྱར་བང་མཛོད་དུ་གསལ། ལོ་རྒྱུས་དེ་ཡང་ཨ་ལགས་ཞབས་དྲུང་ཚང་གི་སྙན་ངག་སྤྱི་དོན་དུ་ལུང་དྲངས་ཡོད། ད་ལྟ་ཕྲན་ལ་ཡོད་པའི་པར་མ་དེ་ནི་ ༡༩༨༢ ལོའི་པར་མ་དེ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྙན་ངག་སྤྱི་དོན་བརྩམས་པའི་ལོ་ནི་ ༡༩༥༧ མེ་བྱ་ལོ་ཡིན་པ་རྣམ་ཐར་དུ་གསལ།[6] སྙན་ངག་སྤྱི་དོན་དུ་ “གོང་སྨོས་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་ངག་སྒྲོས་ལས་བཤུས།”[7]ཞེས་པ་ཙམ་འབྱུང་མོད། ཁོང་གིས་སྙན་ངག་སྤྱི་དོན་འཁྲིད་པའི་སྒྲ་ཕབ་ཀྱི་ཡི་གེ་ན་འདི་ལྟར། “མཚམས་འདི་ནས་སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ་མཛད་པ་པོ་སློབ་དཔོན་དཎྜིའི་ལོ་རྒྱུས་ཉུང་ངུ་ཞིག   ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་ངག་སྒྲོས། སྔོན་ཨ་ལགས་རྟ་མགྲིན་ཚང་གི་དགེ་རྒན་ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་དགེ་འདུན་ཞེས་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་སྟབས་ཀྱིས། དེ་ལ་བསྐུར་བའི་ཡི་གེ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པ་ངས་དངོས་སུ་མཐོང་བ་ཡིན།”[8] ཞེས་གསུངས་འདུག

 

དེ་ལྟར་ན། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་རིང་ཨ་མདོའི་བླ་ཆེན་དང་གྲོགས་པོ་ཚོར་ཡིག་འབྲེལ་བྱེད་བཞིན་པ་དངོས་བདེན་ཡིན་མོད། གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་ཨ་མདོར་བསྐུར་ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཙན་པོ་དེ་ནི་ ༡༩༩༠ ལོར་པར་བཏབ་པའི་ གསེར་ཐང་གི་མཇུག་རྩོམ་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་མ་རྙེད་དོ།།

 

༡༩༩༠ ལོའི་པར་མའི་གླེང་བརྗོད་དུ་ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་(1919-1994)གྱིས་འདི་ལྟར། “…<<རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མས་>>གཙོ་བོ་བྱས་པའི་གསུང་རྩོམ་རྣམས་ནི་མཁས་དབང་མཆོག་སྐུ་གཤེགས་ཁར་ “ངའི་ཕ་གཞིས་འདི་ཁྱེད་ཀྱི་ཉར་དགོས་”ཞེས་མ་དཔེ་ཕྱག་བསྟར་མ་ཐམས་ཅད་ཕྲན་ལ་འཇོག་པ་གནང་བྱུང་བ་ཁོ་བོས་ཀྱང་གཅེས་སྤྲས་བྱས་ཏེ་ཉར་ཚགས་ཡོད་མུས་ ༡༩༦༢ ལོར་ཀྲུང་གོ་ཚན་རིག་ཁང་རྒྱལ་ཁབ་མི་རིགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ཁང་བོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་དགོས་མཁོར་གཞིགས་ཏེ་མཁས་དབང་འདིའི་གསུང་རྩོམ་ <<གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་>>མ་དཔེ་ཡོངས་རྫོགས་གཡར་ནས་དཔེ་བཤུས་མཛད་དེ་མ་དཔེ་སྐྱོན་མེད་ང་རང་ལ་ཕྱིར་བསྩལ་ཡང་ “རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་”སྐབས་ང་རང་ཚན་སེ་ཧྲེའི་ཚན་ཧྲེ་ཡོན་ཡིན་པས་ཡིག་ཆ་ཇི་ཡོད་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཚན་སེ་ཧྲེའི་ལས་ཁུངས་སུ་བསྡུ་བཞེས་གནང་སྟེ་རྗེས་སུ་ལག་སོན་མ་བྱུང་། འོན་ཀྱང་ངོ་བཤུས་རྣམས་ཀྲུང་དབྱང་ལོ་རྒྱུས་བརྟག་དཔྱད་ཚོགས་པའི་ཙུའུ་ཀྲང་ཁྲིན་ཅིན་ཀྲུང་ལ་གར་ཡོད་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་ཡིག་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྲུང་གོ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་གི་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ལ་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། ང་རང་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་འགྲོ་ཐེངས་རེ་རེ་བཞིན་བརྩད་གཅོད་ཞུས་པའི་སྙིང་པོར་ སྔ་ལོ་ ༡༩༨༨ ནང་པེ་ཅིང་དུ་བོད་རིག་པའི་ལྟེ་གནས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་གནང་བར་ང་རང་བཅར་སྐབས་ཀྲུང་གོ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་ཁང་མི་རིགས་ཞིབ་འཇུག་ཁང་ལ་ངོ་བཤུས་གསོལ་རས་ཞུ་བར་བསྐྱོད་སྐབས་སྔོན་བསྩལ་གྱི་འཕྲོས་ཇི་ཡོད་ལྷུག་པོར་བསྩལ་བྱུང་།” ཞེས་བརྒྱུད་རིམ་གསལ་པོར་བཀོད་འདུག   ཧོར་ཁང་ལ་བྱུང་བའི་མ་ཡིག་ངོ་མ་དེ་རིག་གསར་སྐབས་སུ་བརླག་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་གྱིས་སྒྲིག་པའི་ “མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསར་རྙེད་གསུང་རྩོམ་”ཞེས་པའི་གླེང་བརྗོད་དུའང་ཁ་གསལ་འདུག

ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་གྱིས་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་པ་ནི་གསེར་ཐང་གི་མ་ཡིག་དེ་དགེ་ཆོས་དང་ལྷན་དུ་ལྷ་སར་འབྱོར་པ་དང་། ལྷ་ས་ནས་ཁོང་ལ་གནང་བ། ཁོང་གིས་གཅེར་ཉར་གྱིས་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་ལ་མ་ཡིག་ངོ་མ་དེ་ “བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཚན་སེ་ཧྲེའི་ལས་ཁུངས་”ཀྱིས་འཁྱེར་པ་ཕྱིས་སུ་ལག་སོན་མ་བྱུང་བ་དང་། ༡༩༩༠ ལོའི་པར་མའི་མ་ཡིག་ནི་མ་ཡིག་གི་བུ་ཡིག་ཅིག་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དེ་རེད། མ་ཡིག་ལས་བཅད་པའི་བུ་ཡིག་འདི་ནི་ཡི་གེ་བ་མང་པོས་བཤུ་འབྲི་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ངོ་བཤུས་ད་ལྟ་རེབ་གོང་དུ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་ཕ་ཡུལ་ན་ཡོད་འདུག་ཅིང་། ནིའུ་ཡོག་གི་ལ་རྩེ་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་དེ་ཉིད་བཤུས་པའི་ངོ་བཤུས་ཤིག་བཞུགས་འདུག

 

གསེར་ཐང་གི་མ་ཡིག་ དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་དང་ལྷན་དུ་ལྷ་སར་སླེབས་པའི་ཁུངས་གཞན་མི་དགོས་མོད། གཞན་ཞིག་ནི་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་ ༡༩༨༦ ལོར་གསེར་ཐང་གི་ལེའུ་གཅིག་ཝ་ར་ན་སིའི་མཐོ་སློབ་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་སྐབས་ཀྱི་གླེང་བརྗོད་དུ་ “སྔ་ལོ་ཕྱི་ཟླ་གཉིས་པའི་ནང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་སྐུ་ཚེའི་མཇུག་གི་སློབ་མའི་གྲས་སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་མཆོག་འདི་གར་ཕེབས་བཞུགས་སྐབས་གླེང་མོལ་གྱི་ཞོར་དུ་ཁོང་སར་བོད་ནས་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་གསར་རྙེད་ཅིག་འབྱོར་རེ་ཡོད་པས་འབྱོར་ཚེ་འདི་གའི་སློབ་གྲྭ་ནས་དཔར་འགྲེམས་གནང་ན་འབྲེལ་ཡོད་ཤིན་ཏུ་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བསྐུལ་གནང་བྱུང་བར། སྐབས་དེར་ཁོ་བོའི་བསམ་པར་བདག་གི་ཡབ་རྗེ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་ཞལ་སྔ་ནས། “དགེ་ཆོས་ཀྱི་བསྙེལ་ཐོ་ལྟ་བུར་བྲིས་པའི་གནས་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་དང༌། བར་བར་དུ་དཀའ་གནད་ཀྱི་དྭོགས་གཅོད་དང༌། འདྲ་རིས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དུ་མ་ཡོད་པའི་ཉིན་དེབ་འདྲ་བའི་དཔེ་དེབ་རིང་མ་ཐུང་མཐུག་པོ་ཞིག་འདུག་པ། ངའི་སར་བསྟན་རྒྱུ་འཁྱེར་ཡོང་སྟེ་རྒྱུན་རིང་ཙམ་བཞག་སོང་ཡང་ཉིན་གཅིག་ནོར་གླིང་ཤག་ཏུ་གློ་བུར་ཕེབས་ཏེ་དེབ་དེ་དགོས་ཞེས་ཕར་བསྣམས་སོང་བར་དེ་ནས་ཉི་མ་གཉིས་རྗེས་ཁོང་འཛིན་བཟུང་བྱས་འདུག སྐབས་དེར་ངས་ཕྱག་དཔེ་དེ་ཕར་མ་ཕུལ་ནའང་ཡོང་བ་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་བསྩལ་བ་ལྷམ་མེར་དྲན་ཏེ་ཕལ་ཆེར་དཔེ་དེབ་དེ་རང་ཨེ་ཡིན་སྙམ་པའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་རུང༌། རྗེས་མར་ལག་སོན་སྐབས་ཕྱག་དཔེ་དེ་རང་གི་ཆ་ཤས་ཕལ་ཆེར་ཡིན་བཟོ་འདུག་རུང༌། གསུང་རྩོམ་དེ་སྡེ་ཚན་དྲུག་དང༌། ཤོག་ལྡེབས་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཞིག་ཡོད་འདུག་སྟེ། ད་ལྟ་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་འདི་སྡེ་ཚན་དང་པོ་རྐྱང་པ་ལས་མི་འདུག”[9] ཞེས་གསུངས་འདུག་པ་འདི་རེད། འདིར་གསལ་བའི་ “ཉིན་དེབ་འདྲ་བའི་དཔེ་དེབ་རིང་མ་ཐུང་མཐུག་པོ་ཞིག་འདུག་པ་”དེ་ནི་གསེར་ཐང་གི་མ་ཡིག་ཡིན་ཤག་བྱས་ཚེ། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་གཟིགས་ཡོད་པ་གསལ་ཞིང་། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྣམ་དུ་འདི་འཁོད་ཡོད་ཤག་གིས་སྐབས་དེའི་རྣམ་ཐར་ལ་བལྟས་སྐབས་ཅི་ཡང་མ་རྙེད་དོ།།

 

དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་མཆོག་གིས་ཀྱང་འདི་ལྟར། “རང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ལ་སླེབས་པ་ ༡༩༥༤ ལོར་ང་རང་གི་དགེ་རྒན་རྒྱུད་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དགེ་བཤེས་ལུང་རྟོགས་ལགས་ནས་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ་དང་། རྒྱ་གར་གནས་ཡིག་ གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་བཅས་རྩོམ་དཔེར་བསྣམས་ཕེབས་པ་ཉིན་ཤས་རིང་བལྟ་ཀློག་བྱས་པ་ཡིན།་་་་”[10]ཞེས་གསུངས་འདུག

 

དེ་ལྟར་ན་གསེར་ཐང་བརྩམས་གྲུབ་ནས་མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རྗེས་སུ་གངས་ཅན་པ་རྣམས་ལ་ཀློག་རྒྱུའི་སྐལ་བ་བྱུང་བ་ནི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་བསོད་ནམས་རེད་ལ། གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱང་རེད། ཀྱག་ཀྱོག་གི་ལམ་ཕྲན་དེ་ནས་གསེར་ཐང་རྩ་ཡལ་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ལ་བརྟག་སྐབས་སྙིང་འདར་བ་ཞིག་ཀྱང་འདུག་གོ།   རྒྱུ་མཚན་དེས་ན་གསེར་ཐང་གི་མ་ཡིག་ངོ་མ་ད་ལྟ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བརྩད་ཆོད་པ་ཞིག་དགོས་ངེས་ཀྱང་། ད་བར་དེ་ལྟར་བརྩད་ཆོད་རིགས་མི་སྣང་ལ།   ད་ཡོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེ་ནི་ཧོར་ཁང་གི་ཕྱག་ན་ཡོད་པའི་མ་ཡིག་དེ་ལ་བཅད་པའི་བུ་ཡིག་ཅིག་ཡིན་ངེས་ཤིང་། ཨ་མདོར་བསྐུར་བ་ནི་གསེར་ཐང་ཡིན་མིན་གྱི་གཏིང་མཐའ་མ་ཆོད་ཅིང་། གསེར་ཐང་མིན་སྲིད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་རང་གིས་མ་ཡིག་གཅིག་ལ་བུ་ཡིག་གཞན་ཞིག་ཕབ་བཤུ་བྱེད་པའི་རྩོལ་བ་བསྟེན་རྒྱུ་ནི་དཀའ་ཙམ་མིན་འགྲོ་དྲན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་དེ་ ༡༩༤༡ ལོར་བྲིས་ཤིང་ཨ་མདོར་བསྐུར་ཟེར་བ་དང་།   དེ་ཉིད་སླར་ཡང་ ༡༩༩༠ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་ཟེར་བ་ནི་ཁུངས་མི་འཁྱོལ་བའི་གཏམ་ཞིག་ཏུ་ངེས་སོ།།

 

 

[1] “In 1941, a young destitute Tibetan, a former monk who had given up his vows, prepared a package. In it, he placed his life’s work, a manuscripts of more than five hundred pages writing over the previous seven years, together with hundreds of watercolors that he had painted, intended as illustrations for the book he had composed. A stranger in a strange land, he was only Tibetan living in Sri Lanka and so could not entrust the package to a compatriot. Instead, he sent it off to his homeland in the far northeastern corner of Tibet, over three thousand miles away. Carried by ship, train and yak, the package crossed seas, mountains and deserts to arrive at its destination. He called the book Grains of Gold: Tales of a Cosmopolitan Traveler.

The package reached its destination but his words remained unread. In 1946, the author returned to Tibet and was promptly thrown into prison for three years. He died in 1951. In 1959, the Dalai Lama fled to India, never to return. For a decade beginning in 1967, Tibet, like China, was ravaged by the Cultural Revolution. Finally, in 1990, during a brief relaxation of Chinese restrictions on Tibetan literature, Grains of Gold was published in its entirety for the first time, fifty years after its composition. It was published without its illustrations; during the Cultural Revolution, all but twenty-seven of some two hundred watercolors had been lost. It is recognized today as perhaps the greatest work of Tibetan letters of the twentieth century. It is translated here for the first time. ”

[2] “This suggests that the editor was working from at least two manuscripts, one sent from Sri Lanka and at least one later copy. The colophon from the manuscript sent from Sri Lanka is provided here.”

[3] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་གཉིས་པ། ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།   ༡༩༩༠ ཤོག་གྲངས་ ༡༨༨

[4] http://www.khabdha.org/wordpress/wp-content/uploads/2012/02/GurungGyalsayTib.pdf

[5] རང་རྣམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི། གསུང་འབུམ། གླེགས་བམ་དང་པོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ ཤོག་གྲངས་ ༢༡༦

[6] རང་རྣམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི། གསུང་འབུམ། གླེགས་བམ་དང་པོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ ཤོག་གྲངས་ ༢༦༡

[7] སྙན་ངག་སྤྱི་དོན། ཀན་སུའི་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༢ ཤོག་གྲངས་ ༡༡

[8] མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་མཆོག་གིས་སྙན་ངག་སྤྱི་དོན་དཔེ་ཁྲིད་གནང་བ་སྒྲར་ཕབ་པ་ཆེ་ལོང་ཙམ་ཡི་གེར་བཀོད་པ་མེས་པོའི་ཞལ་ལུང་། འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པས་ལེགས་སྒྲིག་བྱས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༡ ཤོག་གྲངས་ ༢༠

[9] http://samdhongrinpoche.com/%E0%BC%88-%E0%BD%98%E0%BD%91%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%A6%E0%BE%A8%E0%BD%91%E0%BC%8B%E0%BD%94%E0%BC%8B%E0%BD%91%E0%BD%82%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A0%E0%BD%91%E0%BD%B4%E0%BD%93%E0%BC%8B%E0%BD%86%E0%BD%BC/

[10] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་དྲན་གསོ་ཁང་འཛུགས་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་གྲོས་འགོ། གསུང་འབུམ། པོད་བརྒྱད་པ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༤ ཤོག་གྲངས་ ༧༡ ཡང་དེ་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་དེབ་དེའི་ཤོག་ངོས་ ༡༥༥ སྟེང་གསལ།