རྩོམ་བྱང་དུ་གསལ་བའི་ལམ་ཡིག་བཞི་ནི་རྒྱ་ནག་གི་བཙུན་པ་ཧྥ་ཤན་[1]དང་ཞོན་ཙང་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ཡིག ། སློབ་དཔོན་ཨི་ཀྱིང་[2]གི་སྤྲིངས་ཡིག །  བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆག་ཆོས་རྗེ་དཔལ་གྱི་རྣམ་ཐར་རམ་ལམ་ཡིག་སྟེ། ཡུལ་དུས་གནས་བབས་མི་འདྲ་བར་བྱོན་ཡང་དམིགས་ཡུལ་གཅིག་ལ་སྙེག་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་འདི་དག་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་སློབ་གཉེར་ལ་བསྐྱོད་པའི་རེག་ཟིག་ནི་རྒྱ་གར་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཡུལ་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་གླེགས་བམ་ཞིག་ཡིན་པས་གུས་པས་དེ་རྣམས་བསྡུར་ནས་མཇལ་དུས་དེ་དག་གི་ཐུན་མོང་དུ་གསལ་བའི་དུས་སྟོན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་གིས་བདག་སེམས་རང་ཅག་གི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་ལ་དྲངས་པར་བྱས། དེ་བས་དེའི་ཐད་ལ་རང་གི་དྲན་འཆར་འགའ་བརྗོད་པ་གཤམ་གསལ་ལྟར།                    

དང་པོ།  གླིང་སྐོར་གྱི་སྣང་ཚུལ།

“བལ་ཡུལ་འཕགས་པ་འབུ་ཁེང་{བུ་ཁམ}གི་གཙུག་ལག་ཁང་ན་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་ཙནྡན་ཤིང་ལ་རང་བྱོན་བྱིས་པ་ལོ་བཅོ་ལྔ་{ལོ་ལྔ}ལོན་པ་གཅིག་ལ་སྐུ་མདོག་དམར་པོར་བཞུགས།་་་་་་་་་་་་འཕགས་པ་འབུ་ཁེང་{བུ་ཁམ}དེ་སྟོན་ཟླ་འབྲིང་པོའི་ཚེས་བརྒྱད་ལ་ཕྱི་རོལ་དུ་སྤྱན་དྲངས་ནས་མཆོད་པ་བྱེད་པས་ལྟད་མོ་ཆེན་པོ་འོང་། ཡུལ་མི་སྤྱིས་མཆོད་པ་བྱས་ནས་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་དང་། བྷ་རོ་དང་། ཀུན་གྱིས་རང་རང་གི་ཁང་ཁྱིམ་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་མཆོད་པ་བྱེད།”[3] ཅེས་པ་འདི་ནི་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་(1197-1264)གྱིས་བལ་ཡུལ་ནས་གཟིགས་པའི་ཆོས་སྟོན་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་མཐོང་སྣང་རེད། གུས་པས་འདི་ཉིད་ཀློག་དུས་འདི་ནི་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་སྐབས་ཀྱི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་དང་ཆ་འདྲ་བར་སྙམ་པའི་བསམ་པ་ཞིག་མ་བཅོས་ངང་གིས་སྐྱེས། དེ་ཡང་རང་ཅག་གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་རྒྱལ་བའི་སྐུ་གཟུགས་སྤྱན་དྲངས་པའི་དུས་སྟོན་ཞིག་མངའ་བ་ནི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་དབང་གིས་ཡིན་སྲིད། ཡ་མཚན་པ་ཞིག་ལ་《ཧྥ་ཤན་ལམ་ཡིག་》དང་། 《ཞོན་ཙང་ལམ་ཡིག།》སྤྱི་ལོ་671ལོར་རྒྱ་གར་དུ་བསྐྱོད་པའི་སློབ་དཔོན་ཨི་ཀྱིང་(635-713)གིས་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ནང་བའི་འདུལ་བསྟན་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་བརྩམས་ཆོས་《ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་གླིང་ནས་ཆེན་པོ་ཐང་ལ་སྤྲིངས་པ་འདུལ་བའི་རྣམ་བཤད་》བཅས་སུ་ཡང་གླིང་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་གླེང་ཡོད། དཔེར་ན་གསུམ་པ་ལས་“ཚེས་བཅོ་ལྔ་ཉིན་གྱི་ཞོགས་པར་ཀུན་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ཤིང་རྟར་སྤྱན་དྲངས་ནས་གྲོང་དང་གྲོང་བརྡལ་བསྐོར་ཞིང་། སྒྲ་སྙན་གྱི་རོལ་མོས་བར་སྣང་བཀང་། གདུགས་དང་རྒྱལ་མཚན་འཕྱར་བས་ཉི་མ་ཡང་སྒྲིབ་པར་བྱེད། དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་ནས་ཉིན་གུང་ལ་སླེབས་པ་ན་ཕྱིར་དགོན་པར་ལོག །  དེ་ནི་རང་ཅག་རྒྱ་ནག་པས་གྲོང་ལ་རྒྱུ་བའི་ཆོས་(行城法)ཟེར་བ་དེའོ། །”[4]ཞེས་གསལ་བ་ལྟ་བུ་རེད།དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཞིབ་མོ་གླེང་མཁན་ནི་བཙུན་པ་ཧྥ་ཤན་(334-420)མཆོག་རེད། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་ལམ་ཡིག་ཏུ་འདིའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་གཉིས་མཆིས་པ་ནི་ལི་ཡུལ་དང་མ་གྷ་དྷའི་ཇོ་བོ་གླིང་སྐོར་རེད།

སྨོན་ལམ་ཚོགས་ཇ་འཐུང་བ། པར་བ། མཆོད་རྟེན།

སྤྱི་ལོ་400ཙམ་ན་སློབ་དཔོན་ཁོང་ལི་ཡུལ་ཏེ་དེང་གི་ཤིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཧོ་ཐེན་(和田)ས་ཆར་ཕེབས་ཤིང་། དུས་སྐབས་དེར་ལི་ཡུལ་གཙོ་བྱས་ནུབ་བྱང་གི་མཐའ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་དར་ཡོད་པས་ཡུལ་གྱི་བདག་པོ་དང་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ལ་ཞབས་ཏོག་གཞན་བས་ཆེ་བ་རྒྱ་ནག་བཙུན་པ་ཧྥ་ཤན་དང་ཞོན་ཙང་(602-664)གཉིས་ཀྱི་ལམ་ཡིག་ཏུ་བརྗོད། ཧྥ་ཤན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་དེ་གར་མཐོང་བའི་གླིང་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིག་འདི་ལྟར་གླེང་སྟེ།

“ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚེས་གཅིག་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཚོང་འདུས་ཀྱི་གནས་ཐམས་ཅད་བརྒྱན་ཅིང་བཅོས་ལ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོའི་དྲུང་དུ་གྲུམ་ཙེ་ཆེན་པོ་དང་རས་སྲ་རྩི་ཅན་བཏང་ངོ་། ། ཡོ་བྱད་གང་ཡིན་ཐམས་ཅད་བརྒྱན་ཅིང་བཀོད་པས་མཛེས་པར་བསྒྲིག་གོ། རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོས་གཙོས་པའི་བུད་མེད་མཛེས་མ་མཐའ་དག་ས་ཆ་དེར་བསྒྲེངས་སོ། ། གོམ་བྷྱེའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཉམས་ལེན་ཅན་ཡིན་པའི་སྟབས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་རྒྱལ་པོས་ལྷག་པར་སྲི་ཞུ་བསྒྲུབ་ཡོད་ཅིང་། ཇོ་བོ་གླིང་བསྐོར་ལ་ཡང་དེ་དག་ཉིད་གཙོ་བོ་མཛད་ཅིང་འགྲོའོ། ། གྲོང་ཁྱེར་ནས་ལེ་བར་གསུམ་མམ་བཞིའི་སར་རྟེན་རྣམས་གདན་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་དུ་འཁོར་ལོ་བཞི་པའི་ཤིང་རྟ་བཤམས་པ་ནི་མཐོ་ཚད་གྱན་གསུམ་དུ་ཉེ་ལ། དབྱིབས་ནི་འཁྲིད་ཐབས་ཀྱི་སྤྱིལ་བུ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ལ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་རས་སྲ་རྩི་ཅན་གྱི་ཡོལ་བས་བརྒྱན་པ་དང་། དར་གྱིས་གཡོགས་པའི་དབུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་བཞུགས་སུ་གསོལ་ལ། ངོས་གཉིས་སུ་བྱང་སེམས་རྣམ་གཉིས། མཐའ་སྐོར་དང་རྒྱབ་ཏུ་གསེར་དངུལ་གྱིས་བཞེངས་པའི་སྐུ་བརྙན་རྣམས་གདན་དྲངས་ཤིང་། བར་གྱི་སྣང་བ་ལ་འདོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེའི་རྡོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱན་ལྡན་དུ་ཡོད་དོ། ། རྟེན་རྣམས་སྒོ་དྲུང་ནས་གོམ་པ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སར་འོངས་པའི་ཚེ། རྒྱལ་པོས་བྲོག་ཞྭ་ཉིད་བླངས་ཤིང་། གོས་གསར་བ་དག་བགོས་ལ། རྐང་པ་རྗེན་པས་ལག་པ་ན་མེ་ཏོག་དང་བདུག་སྤོས་ཐོགས་ཏེ། རྐང་ཐང་གིས་ནང་འཁོར་གྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བཞིན་གྲོང་ཁྱེར་ནས་བྱུང་སྟེ། རྟེན་རྣམས་ལ་བསུ་ཞིང་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་མེ་ཏོག་གཏོར་ཞིང་སྤོས་ཞིམ་པོས་བདུགས་ཀྱིན་མཆོད་པ་ཕུལ་ལོ། ། རྟེན་རྣམས་ནི་གདན་དྲངས་ཏེ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་སུ་མི་དྲག་གི་བཙུན་མོ་རྣམས་དང་། བུ་མོ་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་སྒོ་སྟེང་གི་ཁང་བཟང་ནས་མེ་ཏོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་ཆེར་གཏོར་བ་ན། ཤིང་རྟ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གཡོགས་པར་གྱུར་ཏོ། ། ཇོ་བོ་གླིང་བསྐོར་བྱུང་རེས་ཀྱིས་ཤིང་རྟ་སོ་སོར་བཤམས་ཡོད་ལ། དགོན་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ཉི་མ་སོ་སོ་ལ་རྟེན་རྣམས་བསྐོར་བ་བྱུང་ངོ་། ། རྟེན་གྱི་གླིང་བསྐོར་དེ་ནི་ཟླ་བ་བཞི་པའི་ཚེས་གཅིག་ནས་འགོ་བརྩམས་ཏེ་ཚེས་བཅུ་བཞི་ལ་བསྐོར་ཚར་བ་ན། རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་སོགས་དང་བཅས་པར་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུད་དོ། །”[5]ཞེས་ཡུལ་འདིའི་གླིང་སྐོར་གྱི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བར་མ་ཟད་དུས་ཡུན་རིང་བ་ཡང་གསལ་བོར་བསྟན་ཡོད།

འདི་དག་ལས་གླིང་སྐོར་གྱི་དུས་སྟོན་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་རིང་སྟེ་མ་མཐར་ཡང་མི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་ཡར་སྔོན་དུ་ཡོད་པར་མ་ཟད། དུས་རབས་མི་འདྲ་བར་ཡུལ་གྱི་ཆ་ནས་རྒྱ་གར་དང་བལ་པོ། ལི་ཡུལ་སོགས་སུ་དར་ཡོད་པ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔགས་ནུས། གཞན་དེ་དག་གི་བསྟན་པའི་སྦྱིན་བདག་རྒྱལ་པོ་དང་བཙུན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་ཅིང་། འཁོར་ཚོགས་གྲངས་མེད་པ་འདུས་ནས་དགའ་བའི་དཔལ་ལ་རོལ་བ་ཡང་ཞར་ཞོར་ནས་མཐོང་ཐུབ་བོ། ། 

གཉིས་པ།  གླིང་སྐོར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས།

ཆོས་སྟོན་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཁུངས་ནི་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་(1762-1823)དང་རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་རྟ་མགྲིན་གཉིས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་དང་འདུལ་བའི་གཞུང་ལ་གཏུགས་པར་གསུངས་ཏེ།《འཕགས་པ་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་གྱི་མདོ་》རུ་“གཞན་ཡང་ཡུལ་འདིར་ངའི་གཟུགས་བརྙན་ཆེན་པོ་ཤིང་རྟས་འདྲེན་པ་བྱས་ཏེ། མཁར་དགེ་བ་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་དུ་བཞག་ནས་མཆོད་གནས་ཆེན་པོར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །”[6]ཞེས་དང་། 《འདུལ་བའི་མདོ་》རུ་“བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐུ་གཟུགས་བྱ་བ་ཆོས་དང་ལྡན་ནོ། ། དེ་རྒྱལ་མཚན་དག་གིས་བསྐོར་རོ། ། ལན་ཀན་གྱིས་བསྐོར་རོ། ། དེ་དག་ལ་བ་དན་གདགས་སོ། ། རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་བྱའོ། ། རྐང་རྒྱན་དང་རྣ་རྒྱན་མ་གཏོགས་པའི་རྒྱན་གདགས་སོ། ། སྤོས་ཀྱི་ལུས་སྦྱིན་པར་བྱའོ། ། ཁྱོགས་ཀྱིས་བསྐུར་རོ། ། ཤིང་རྟས་ཀྱང་ངོ་། ། དེ་ལ་གདུགས་དང་། རྒྱལ་མཚན་དང་། བ་དན་དག་བསྒྲེང་ངོ་། ། དབུ་ལ་མེ་ཏོག་རྣ་རྒྱན་གདགས་སོ། ། མཆོད་ཡོན་དང་། ཞབས་ལ་གསོལ་བ་དག་ཀྱང་ངོ་། ། དད་རྫས་ནི་གནས་པ་དང་གཞོན་ནུ་དང་རྒན་པོ་དག་གིས་བླང་ངོ་། ། གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུང་ངོ་། ། ལམ་པོ་ཆེར་ཕྲེང་བའི་ཟ་མ་ཏོག་བྱའོ། ། ཕྲེང་བའི་ཟ་མ་ཏོག་ཏུ་དྲིའི་ཟ་མ་ཏོག་གཞུག་གོ ། ཕྲེང་བ་གདགས་སོ། ། མཆོད་པ་རྫོགས་ཤིང་རོལ་མོ་བརྟུལ་བ་དག་ན་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཕྱིར་དོང་བའི་ཚེ་རྒྱན་བརྟུལ་ལོ། ། མཚན་མོའོ། ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གནས་སུ་དུས་སྟོན་བྱ་བ་ཆོས་དང་མཐུན་ནོ། །”[7]ཞེས་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ནས་སྟོན་པ་ཞལ་བཞུགས་དུས་ནས་བཟུང་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྐུ་གཟུགས་ཁྱོགས་དང་ཤིང་རྟ་སོགས་ཀྱིས་བཏེགས་ནས་མཆོད་པའི་བྱེ་བྲག་དུ་མ་དང་བཅས་དགོན་སྡེའམ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མཐའ་སྐོར་དུ་སྐོར་བ་བྱེད་པའི་སྲོལ་དར་ཡོད་ཅེས་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་གསུངས་ཀྱང་། ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་སུ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་སྐུ་རིང་ལ་རྒྱལ་བའི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་སྲོལ་མེད་པར་བརྗོད་པས་ཁོང་གི་ལྟ་ཚུལ་འདི་ལ་དོགས་པ་ཟ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

སེར་ཕྲེང་སྒྲིག་པ། པར་བ། མཆོད་རྟེན།

《སུང་ཆེན་མོའི་རབ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་》ཞེས་པའི་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་དུ་གླིང་སྐོར་མཛད་སྲོལ་ནི་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་རྒྱལ་བློན་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་མ་མཇལ་བའི་འགྱོད་གདུང་ལ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་འཁྲུངས་པའམ་རྒྱལ་སྲས་ཁོང་ཉིད་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བསྐྱོད་པའི་སྐུ་གཟུགས་བཞེངས་པ་ལས་བྱུང་བར་བཤད་ཀྱང་།[8]གུས་པའི་བསམ་པར་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལས་ཀྱང་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་བ་ཞིག་ཨེ་ཡིན་སྙམ་སྟེ།《གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་》དུ་“ཧོར་ཟླ་དང་པོའི་ཉ་ལ་དབྱངས་ཅན་མའི་དུས་སྟོན་བྱེད། གྲོང་སོ་སོར་ལྷ་མོའི་སྐུ་གསོབ་རེ་བྱས་ནས་སྒྲ་སྙན་དང་བཅས་འཁྱོགས་ལ་བཀུར་ཞིང་སྲང་ཀུན་ཏུ་བསྐོར་ཏེ་གངྒའི་ནང་དུ་སྤྱན་འདྲེན།”[9]ཞེས་པ་འདི་ཡང་གླིང་སྐོར་གཞན་ཞིག་ཡིན་ནམ་སྙམ། བརྒྱ་ལ་ཁྱེད་ཀྱིས་ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མ་ནང་བའི་ལྷ་མིན་ནམ་ཞེ་ན་མཁས་དབང་དགེ་ཆོས་(1903-1951)ཀྱིས་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་སྐྱབས་རེད་ཅེས་གསུངས་ཡོད་པ་དེ་དྲན་པར་གྱིས་ཤིག ། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་གྱི་གློག་བརྙན་སོགས་སུ་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་དང་ཚོགས་བདག་གླང་སྣ། སྤྲེའུ་ཧ་ནུ་མནྡ་སོགས་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་ཤིང་རྟའམ་ཁྱོགས་སུ་འཁུར་ནས་དུས་སྟོན་བྱེད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ངོ་། ། 

《ཆག་ལོའི་ལམ་ཡིག་》ཏུ་“གྲོང་ཁྱེར་པ་རའི་རྒྱལ་པོ་དེ་སྲང་མདོར་བྱོན་པ་ཡོད་ཟེར་ནས། རྔ་བྲོ་བ་དང་གར་མཁན་དང་། རྒྱན་དང་། ཕྱེ་མ་ཕུར་མ་དང་། བསིལ་ཡབ་གཡོབ་པ་དང་། དུང་དང་འབུད་དཀྲོལ་ལ་སོགས་པ་བྱེད། ཁང་པའི་སྟེང་ཐམས་ཅད་དང་། སྲང་གི་མདོ་ཐམས་ཅད་དར་གྱིས་པར་པུར་ཁེངས་པར་བྱས། རྒྱལ་པོ་ར་མ་སིངྒ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གླང་པོ་ཆེ་གཅིག་གི་སྟེང་ན་རིན་པོ་ཆེའི་ཁྲི་དང་རྒྱབ་ཡོལ་རྒྱན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ལ་འཁོད་ནས་བྱོན།”[10]ཞེས་པ་འདི་རྒྱལ་པོའི་གླིང་སྐོར་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཆོག་པར་སྙམ་ཞིང་། སྔོན་དུས་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཟི་བྱིན་དང་དབང་ཤུགས་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་བའི་གླིང་སྐོར་འདི་ཉིད་ཕྱིས་སུ་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ལུགས་སུ་དར་ནས་རང་རང་གི་སྟོན་པའམ་སྐྱབས་གཙོ་བོ་ཁྱོགས་སམ་ཤིང་རྟར་སྤྱན་དྲངས་ནས་དུས་སྟོན་མཛད་པ་ཞིག་ཨེ་ཡིན་སྙམ།

གསུམ་པ།  གླིང་སྐོར་གྱི་འཕོ་འགྱུར།

རྒྱ་ནག་བཙུན་པ་གསུམ་གྱི་ལམ་ཡིག་ཏུ་སྟོན་པ་དང་《ཆག་ལོའི་རྣམ་ཐར་》དུ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་སྤྱན་དྲངས་ནས་དུས་སྟོན་ལ་རོལ་བར་གསུངས་ཀྱང་། རང་ཅག་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་གླིང་སྐོར་སྐབས་སུ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོའི་སྐུ་བརྙན་ཤིང་རྟར་སྤྱན་དྲངས་ནས་མཆོད་པས་དེ་དག་ལ་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ཤོར་ཡོད་པ་རེད། འདི་ལྟའི་འཕོ་འགྱུར་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ངམ་ཞེ་ན་ད་ཕན་ཕྲན་གྱིས་མཇལ་བའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ཁག་ལ་གཞིགས་ན་རྗེ་བཙུན་ཙོང་ཁ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་(1357-1419)ཡིས་སྤྱི་ལོ་1409ལོར་ཆོས་འཁོར་ལྷ་སར་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་གསར་དུ་འཛུགས་དུས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད་སྙམ།

འབྲུག་རྒྱལ་དབང་ཆོས་རྗེས་མཛད་པའི་《རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་རྣམ་ཐར་》ལས། “སྐྱེ་དགུ་རྣམས་མ་འོངས་པ་ན་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པའི་ཚེ་འདུས་པ་དང་པོར་སྐྱེ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་སྨོན་ལམ་གྲོལ་ཉིན་བྱམས་པའི་སྣང་བརྙན་མཆོད་ཚོགས་དུ་མ་དང་བཅས་ཏེ་ཕྱི་སྐོར་ལ་གདན་འདྲེན་པའི་ཕྱག་ལེན་ཡང་འཛུགས་པར་མཛད་དོ། །”[11]ཞེས་དང་། རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《ཆོས་སྡེ་ཆོས་དབྱིངས་འོད་གསལ་གྱི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་གྱི་བཅའ་ཡིག་》ཏུ་“སྔོན་དུས་རྒྱ་གར་དང་། ལི་ཡུལ། བལ་བོད་རྣམས་སུ་སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་གདན་འདྲེན་གྱིན་ཡོད་ནའང་། འཇམ་མགོན་བླ་མ་ཉིད་ཀྱིས་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཚུགས་པའི་སྐབས་སུ་རྗེས་འཇུག་སྐྱ་སེར་བགྲང་ཡས་རྣམ་འདྲེན་ལྔ་པའི་བསྟན་པ་དང་མཇལ་ཏེ་སྨིན་ཅིང་གྲོལ་བའི་ས་བོན་རྒྱུད་ལ་བསྐྲུན་པའི་རྒྱུར་དགོངས་ནས། སྟོན་པའི་སྐུ་གཟུགས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་བྱམས་པའི་སྐུ་བརྙན་འཇོག་སྟེ་གླིང་བསྐོར་དུ་གདན་འདྲེན་མཛད་པ་ལས། ཕྱག་སྲོལ་དེའི་རྒྱུན་དེའི་མཐའ་དཔུང་ཀུན་ཏུ་དར་ཞིང་རྒྱས་པ་ནི་ད་ལྟའི་བྱམས་པ་གླིང་བསྐོར་འདི་ཉིད་ཡིན་སྐད།”[12]ཅེས་དང་། གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས་“ཁྱད་པར་དུ་འདི་ལྟ་བུའི་དུས་སྟོན་དང་འབྲེལ་བར་བྱམས་པའི་སྐུ་བརྙན་གདན་དྲངས་ནས་བྱམས་མགོན་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་བསྒྲིགས་ཏེ་དགའ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱག་དང་མཆོད་པ་སོགས་བྱས་ན་ངེས་པར་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ཁྱད་པར་ཅན་འགྲིག་”[13]ཅེས་སོགས་གསུངས་པ་ལ་བསམས་ན་རང་ཅག་གིས་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་སྐབས་ལ་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་བྱེད་པའི་དགོས་པ་ནི་མ་འོངས་པར་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པའི་རྗེས་འཇུག་པ་རྣམས་རྣམ་འདྲེན་ལྔ་པ་རྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་ཞབས་དྲུང་དུ་སྐྱེ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་ལ་སྟོན་པའི་རྒྱལ་ཚབ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་མགོན་གྱི་སྐུ་གཟུགས་ཤིང་རྟར་དྲངས་ནས་གླིང་སྐོར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། ། 

བྱམས་སྐུ་གདན་འདྲེན་པ། པར་བ། མཆོད་རྟེན།

བཞི་པ། གླིང་སྐོར་གྱི་དངོས་གཞི།

གུས་པའི་ཕ་ཡུལ་རེབ་གོང་ལ་མཚོན་ན་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་སྐབས་སུ་རོང་བོ་དགོན་ཆེན་དང་དེའི་དགོན་ལག་གསུམ་ལ་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་མཛད་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཉིན་མོ་གཅིག་ལ་འཁེལ་མེད་དེ། ལུགས་རྙིང་གི་ལོ་གསར་ཚེས་དྲུག་ཉིན་སེང་གཤོང་ཡ་མགོ་དགོན་དང་། ཚེས་དགུ་ཉིན་སེང་གཤོང་མ་མགོ་དགོན། ཚེས་བཅུ་ཉིན་སྒོ་དམར་དགོན། ཚེས་བཅུ་དྲུག་ཉིན་རོང་བོ་དགོན་ཆེན་གྱི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་རེད།《ཧྥ་ཤན་ལམ་ཡིག་》ཏུ་“དགོན་པ་ཐམས་ཅད་ནས་ཉི་མ་སོ་སོ་ལ་རྟེན་རྣམས་བསྐོར་བ་བྱུང་ངོ་།།”[14]ཞེས་པ་ཡང་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ཟེར་བ་ལོས་ཡིན། གཤམ་ནས་ཁོ་བོ་སྐྱེས་ཡུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་སྒོ་དམར་དགའ་ལྡན་ཕུན་ཚོགས་གླིང་གི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་གྱི་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་ཀུན་ལ་ངོ་སྤྲོད་པར་བྱ། དེ་ལས་ཁྱེད་ཅག་གིས་དུས་སྟོན་འདིའི་གཟི་བྱིན་དང་འགྱུར་བ་རྣམས་གསལ་བོ་མཐོང་ཐུབ་པའི་ཡིད་ཆེས་ང་ལ་ཡོད། (ཚན་ཆུང་བཞི་པའི་པར་རྣམས་རྩོམ་ཧྲིལ་པོའི་བར་ལ་བཅུག་ཡོད་པས་དགོངས་འགལ་མེད་པར་ཞུ།)

ལོ་གསར་ཚེས་བཅུ་ཉིན་གྱི་ཞོགས་པར་དགོན་པའི་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དང་བྱམས་ཁང་མདུན་གྱི་རྡོ་གཅལ་ཐང་ནས་སྡེ་འདིའི་ཕོ་མོ་རྒན་གཞོན་ལ་དབྱེ་བ་མེད་པར་དུས་གཅིག་ཏུ་འཛོམས་ཏེ་སྨོན་ལམ་སྦྱིན་བདག་ཚང་གིས་དྲངས་པའི་ཚོགས་ཇ་མངར་མོ་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད་རྗེས་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་ནས་སྐྱེས་པ་རྣམས་བདུག་སྤོས་དང་སྐྱེས་མ་རྣམས་མཆོད་འབྲུ་འཁྱེར་ནས་ཕྱིར་དགོན་པར་འདུས། དེ་ནས་ཉིན་གུང་དུས་ཚོད་བཅུ་གཉིས་ཙམ་ལ་ཚོགས་བརྡ་བཏང་བ་ན་གདུགས་དང་རྒྱལ་མཚན། རྨ་བྱའི་སྒྲོ་གུར་དང་སྤོས་ཕོར་བསྣམས་པའི་རབ་བྱུང་བ་རྣམས་རིམ་བཞིན་འདུ་ཁང་གི་ཕྱི་རུ་སེར་ཕྲེང་བསྒྲིགས་ནས་བསྐོར་བ་དང་ལྷན། དུང་ཆེན་དང་རྒྱ་གླིང་། དུང་དཀར་དང་སིལ་སྙན། རྔ་འབུག་བཅས་ཀྱི་རོལ་མོ་བྱེ་བྲག་དུ་མའང་འབུད་པའམ། འཁྲོལ་བའམ། རྡུང་བར་བྱེད། སྔོན་འགྲོའི་སྟ་གོན་ལེགས་པར་གྲུབ་རྗེས་བྱམས་ཁང་གི་ཁྱམས་རར་སྔོན་ནས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཤིང་རྟའི་ཁང་བཟང་དུ་ཕྱག་གཉིས་ཆོས་འཆད་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་མཛད་ནས་བུམ་པ་སྤྱི་བླུགས་དང་འཁོར་ལོ་ཡོད་པའི་སྡོང་བུ་བསྣམས་ཤིང་། སྐུ་དྲང་བོར་བསྲིངས་པའི་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་ཀེར་བཞེངས་ཅན་གྱི་ཤིང་སྐུ་ཞིག་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དང་།  དེའི་མདུན་དུ་བླ་མ་གཡེར་གཤོང་ཆོས་པ་རིན་པོ་ཆེ་བྱམས་སྐུ་ལ་རྒྱབ་མ་བསྟན་པར་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་གིས་བཞུགས་པ་ན་གླིང་སྐོར་གྱི་མགོ་བརྩམས། ཆོས་དགེ་སེར་པོ་བསྣབས་པའི་ཆོག་དབྱངས་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཕྱག་གཡས་སུ་བདུག་སྤོས་འཛིན་པ་དང་ངག་ལ་ཆོས་དབྱངས་གྱེར་ནས་ལམ་འདྲེན་མཛད་ཅིང་། ཤིང་རྟའི་སྣེ་གཉིས་ལ་ཁ་བཏགས་དང་ཐག་པས་བཅིངས་པ་ལ་ལོ་ཆུང་ཚོས་འཇུ། གཞོན་པ་ཚོས་ཤིང་རྟའི་གཡས་གཡོན་ནས་སྐྱོར། རྒྱབ་ཏུ་སེར་མོ་བ་ཞིག་གིས་གདུགས་སེར་པོ་ཞིག་འཛིན། ཤིང་རྟར་འཐུད་པའི་ཁ་བཏགས་ཀྱི་སྣེ་གཙོ་བོ་ཉིན་འདིའི་སྨོན་ལམ་སྦྱིན་བདག་གིས་འཛིན། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཡུལ་མི་རྣམས་ལ་མཇལ་ཁ་གནང་། འཚང་ཁ་ཡང་རབ་ཏུ་ཆེ། 

གླིང་སྐོར་གྱི་རྣམ་པ། པར་བ། མི་གསལ།

དེ་ནས་རིམ་བཞིན་དགོན་པའི་ཤར་སྒོ་ནས་བུད་རྗེས་སེར་ཕྲེང་བ་རྣམས་ཀྱིས་མདུན་ནས་བསུས། ཆོག་དབྱངས་པ་དག་གིས་ཤིང་རྟ་དང་ལྷན་ཕྱོགས་བཞིར་བྱམས་པའི་སྐུ་ལ་ཁྲུས་གསོལ་དང་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ། འབྱུང་པོ་རྣམས་ལ་གཏོར་མ་ཆ་གསུམ་གཏོང་བ། དགེ་མཚན་རྒྱས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཤིས་པ་བརྗོད་པའི་ཚིགས་བཅད་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་མ་གསུང་བ་བཅས་རྨད་བྱུང་མཛད་པ་ནི་དུས་སྟོན་འདིའི་སྙིང་བོ་དང་། ཤིང་རྟའི་རྗེས་སུ་སྐྱེ་འགྲོ་ཕོ་མོ་ཡོངས་གཤར་བ་ལ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངག་ནས་དམིགས་རྩེ་མ་དང་། བྱམས་པའི་སྨོན་ལམ། བླ་མ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་སོགས་དབྱངས་སུ་གྱེར་ཞིང་། སྐྱེས་མ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་གི་དབྱངས་རྟ་ངག་ལ་བཀུག་པར་བྱེད།  དེ་ལྟར་དགོན་པའི་ཕྱི་སྐོར་ལ་ལན་གཅིག་བསྐོར་རྗེས་ཕྱིར་དགོན་པར་གདན་དྲངས་པ་ན་ཆོས་སྟོན་གྱི་མཇུག་ཀྱང་རྫོགས་སོ། །                 

ལྔ་པ། གླིང་སྐོར་གྱི་ཁྲུས་གསོལ།

《ཧྥ་ཤན་ལམ་ཡིག་》གི་མ་དཔེ་དངོས་སུ་གླིང་སྐོར་ལ་行像ཞེས་བྲིས་པ་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་བཟང་རྟ་མགྲིན་གྱིས་ས་བོད་ཡིག་ལ་གླིང་སྐོར་ཞེས་བསྒྱུར་འདུག། གོང་དུ་དྲངས་པའི་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་དུ་རང་ཅག་ལ་ཡང་སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་གླིང་སྐོར་མཛད་པའི་སྲོལ་ལུགས་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པར་གསུངས་ཀྱང་།《ཆག་ལོའི་རྣམ་ཐར་》དུ་གླིང་སྐོར་ཞེས་པའི་མིང་བརྡ་ཆེད་དུ་སྤྱོད་མེད་པས་ཆག་ལོའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་ལ་གླིང་སྐོར་མཛད་སྲོལ་ཡོད་མེད་ད་དུང་བརྟག་དགོས་པ་ཞིག་རེད།

དེ་ལྟ་ནའང་《ཆག་ལོའི་རྣམ་ཐར་》དང་སློབ་དཔོན་ཨི་ཀྱིང་གི་དེབ་ཏུ་གསལ་བ་གཉིས་ལ་མཚུངས་རྟགས་འགོད་ཆོག་པ་ཞིག་ནི། ཨི་ཀྱིང་དེབ་ཏུ་“སྦྱིན་བདག་གིས་ཉིན་གཉིས་པར་རོལ་མོ་འཁྲོལ་བ་དང་། སྤོས་དང་མེ་ཏོག་གིས་རང་ཁྱིམ་མཛེས་པར་སྤྲས་རྗེས་དགོན་པ་ནས་རྒྱལ་བའི་སྐུ་བརྙན་གདན་དྲངས། སྐྱ་སེར་ཀུན་ཤིང་རྟའི་རྗེས་སུ་བགྲངས་ནས་རྒྱལ་མཚན་སོགས་བསྒྲེངས། རྒྱལ་བའི་སྐུ་བརྙན་ཁྱིམ་དུ་དྲངས་ནས་དར་གྱིས་སྤྲས་པའི་ཁང་བཟང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ། གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྐུ་བརྙན་འོད་ལམ་མེར་མཆིས། སྤོས་འདམ་བྱུགས་ནས་གཞོང་གཙང་མ་ཞིག་ཏུ་བཞག་པ་ན་ཀུན་གྱིས་སྤོས་ཆུ་བླུགས་ནས་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་རྗེས་རས་གཙང་མ་ཞིག་གིས་ལེགས་པར་ཕྱིས། དེ་ནས་མཆོད་ཁང་དུ་གདན་དྲངས། སྤོས་དང་མཆོད་མེ་མང་པོ་སྒྲོན་རྗེས་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་བའི་མགོ་བརྩམས།་་་་་་་་་་་་”[15]ཞེས་དང་། 《ཆག་ལོའི་རྣམ་ཐར་》དུ་ཡང་འཕགས་པ་བུ་ཁམ་“ཀུན་གྱིས་རང་རང་གི་ཁང་ཁྱིམ་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་མཆོད་པ་བྱེད། ཞོ་དང་འོ་མ་དང་སྦྲང་དང་། སྦྲང་རྩི་དང་། ཀ་ར་དང་ལྔ་ལ་ཕྱིའི་བདུད་རྩི་ལྔ་ཟེར་ཏེ། དེ་དག་གིས་སྤྱི་བོ་ནས་བླུགས་ཏེ་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་ནས་ཁྲུས་ཆུ་ཞུས་པས་ཁྲུས་ཆུ་དང་བཟའ་བ་གཉིས་ཀ་འོང་།”[16]ཞེས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་རང་ཁྱིམ་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཤིང་དེ་ལ་ཁྲུས་གསོལ་བྱེད་པ་སོགས་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད།

འདིར་གསལ་བའི་རྒྱལ་བའི་སྐུ་གཟུགས་ལ་སྤྱི་བོ་ནས་སྤོས་ཆུ་བླུགས་ནས་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པ་དང་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་དུ་ཆོག་དབྱངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲུས་ཆོག་མཛད་པའི་ཆོ་ག་ཡང་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་ཐ་དད་དུ་འདུག་ཀྱང་དོན་གྱི་སྙིང་བོ་ནི་འབད་ས་གཅིག་ཡིན་པར་སྙམ།

གཞན་སྟོན་པའི་སྐུ་གཟུགས་ལ་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པའི་སྲོལ་འདི་སྔོན་དུས་རྒྱ་གར་དུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱུགས་ཆེ་ལ། སློབ་དཔོན་ཨི་ཀྱིང་གི་གསུང་རྩོམ་དུ་“རྒྱ་གར་གྱི་དགོན་སྡེ་སོ་སོར་ཉིན་རེའི་ཉིན་གུང་ངམ་རྒྱལ་བའི་སྐུ་གཟུགས་ལ་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པའི་དུས་ལ་སླེབས་པ་ན་དགོན་གཞུང་གི་གཉེར་བས་གཎྜི་བརྡུངས་ནས་ཚོགས་བརྡ་གཏོང་། དགོན་གྱི་ལྷས་སུ་རྒྱན་གྱིས་ལེགས་པར་སྤྲས་པའི་གདུགས་ཕུབ་པ་དང་ལྷ་ཁང་གི་གཞོག་ངོས་སུ་སྤོས་ཆུ་གཙང་མའི་བུམ་པ་བསྒྲིགས་ཡོད། གསེར་དང་། དངུལ་དང་། ཟངས་དང་། རྡོ་ལས་བཞེངས་པའི་རྒྱལ་བའི་སྐུ་བརྙན་རྣམས་གསེར་ཟངས་དང་། རྡོ་དང་ཤིང་གི་གཞོང་བར་བཞུགས་སུ་གསོལ་རྗེས། གླུ་མ་རྣམས་ཀྱིས་དུས་མཉམ་དུ་རོལ་མོ་འཁྲོལ་བ་དང་། རབ་བྱུང་བས་རྒྱལ་བའི་སྐུ་བརྙན་ལ་སྤོས་འདམ་བྱུགས་པ་དང་སྤོས་ཆུ་བླུགས་རྗེས་རས་གཙང་མ་ཞིག་གིས་ཕྱིས་པ་ན་ལྷ་ཁང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ། མཐའ་འཁོར་དུ་མེ་ཏོག་གིས་མཛེས་པར་རྒྱན། འདི་ནི་གཉེར་བས་དབུ་མཛད་པའི་རབ་བྱུང་བ་ཀུན་གྱིས་རྒྱལ་བའི་སྐུ་གཟུགས་ལ་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པའི་ཆོ་གའོ།། གཞན་ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་རབ་བྱུང་བ་སོ་སོས་ཀྱང་རང་ཤག་ཏུ་ཉིན་རེར་ཆགས་མེད་དུ་རྒྱལ་བའི་སྐུ་བརྙན་ལ་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་ཅིང་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པས་དབྱར་དགུན་ལ་ཁྱད་མེད་པར་དྲི་གསུང་གིས་ཁྱབ་ཡོད་”[17]ཅེས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལས་རང་ཅག་གིས་ཛམ་བྷ་ལར་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པའི་གཟུགས་བརྙན་མི་མཐོང་ངམ། དེ་བཞིན་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པའི་སྲོལ་འདི་ཕྱི་རོལ་བ་ལ་ཡོད་པ་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གི་ལིང་ག་ལ་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་པའི་སྣང་བརྙན་ལས་ཀྱང་ཤེས་འོང་།དེ་ཡང་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལ་ཁྲུས་གསོལ་མཛད་སྲོལ་རྒྱ་ཆེར་དར་ཡོད་པའང་མདོར་དེད་ན་རྒྱ་གར་གྱི་གནམ་གཤིས་དང་དེས་བསྐྱེད་པའི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་འདོད་དེ།《གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་》དུ་“དེ་ཡང་ཐོག་མར་མགོ་ནས་རྐང་པའི་བར་སྣུམ་ནག་གིས་བྱུགས་ཏེ་ཡང་ཡང་འཕུར་བས་ཇི་ཞིག་ན་ཐམས་ཅད་ལུས་ཀྱི་ནང་དུ་ཐིམ། དེ་ནས་འདག་ཆལ་དང་བཅས་ལུས་བཀྲུ་ཞིང་། བུམ་པ་ཆུས་གང་བ་སྤྱི་བོ་ནས་ཐུར་དུ་བླུགས་ཏེ། ལན་སུམ་ཅུ་བཞི་བཅུའི་བར་དུ་བྱེད།”[18]ཅེས་གསུངས་པ་ལས་ཀྱང་ངེས་ཤེས་གཞན་ཞིག་སྦྱིན་འོང་བར་མ་ཟད། དེ་ཉིད་དུ་“དགེ་སློང་གི་སྤྱོད་ལམ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྒྱ་གར་པའི་ཡུལ་ཆོས་ལ་ཕྱི་མོར་མཛད་”[19]པར་གསུངས་པས་པུས་མོ་གཡས་པའི་ལྷ་ངའི་ས་ལ་བཙུགས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་།ཞབས་སྤྱི་བོར་བཞག་སྟེ་བསྟི་སྟངས་མཛད་པ་སོགས་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པ་གདོན་མི་ཟ། དེ་བས་གླིང་སྐོར་གྱི་ཁྲུས་གསོལ་ཡང་རྒྱ་གར་བའི་ཡུལ་ཆོས་ཕྱིས་སུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་སྙམ་མོ། །

གླིང་སྐོར་གྱི་མི་ཚོགས། པར་བ། སྒོ་བུ།

རྒྱ་གར་ཞིང་གི་ལམ་ཡིག་འདི་དག་ལ་གཞིགས་ནས་ནང་བསྟན་གྱི་གླིང་སྐོར་ལ་མཇལ་ན་ངེས་ཤེས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོབ་པ་ནི་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གང་ཡང་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་བསྟུན་ནས་འཕེལ་བ་བསྙོན་དུ་མེད་པས་འདིར་བརྗོད་པའི་གླིང་སྐོར་དང་དེའི་ཁྲུས་གསོལ་གྱི་ཕྱག་ལེན་སོགས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ཡུལ་སྲོལ་རིག་གནས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་།ཕྱིས་སུ་བྲམ་ཟེ་ཆོས་ལུགས་དང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སོགས་སུ་ཁྱབ།དེ་ནས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ལི་ཡུལ་དང་བོད་སོགས་སུ་དར་བས་ཡུལ་དུས་གནས་བབས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ལ་སྲོག་གསར་པ་སྤྲད་ནས་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟེ་རང་ཅག་གི་མཇལ་སྐལ་དུ་སྨིན་པའི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་གྱིས་སྔོན་གྱི་ཆོས་སྟོན་འདིའི་རྒྱུན་སྐྱོང་བར་སྙམ་པ་ནི་མཐའ་སྡོམ་མོ།།རེ་ཞིག་རྫོགས་སོ།།བཀྲ་ཤིས་པར་གྱུར་ཤིག།

          སྤྱི་ལོ་2018ལོའི་ཟླ་12པའི་ཚེས་29ནས་31ཉིན་བར་བྲིས། 

          སྤྱི་ལོ་2019ལོའི་ཟླ་1པོའི་ཚེས་16ཉིན་ལ་བཅོས།


[1]ཧྥ་ཤན། (法显) ཅིན་ཤར་(东晋)མའི་སྐབས་སུ་བྱོན། ཧྥ་ཤན་ལམ་ཡིག་བོད་འགྱུར་མའི་ཁ་བྱང་དང་འགྱུར་ཡིག་གི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ་སོགས་སུ་བཙུན་པ་ཁོང་ནི་ཧན་གུར་དུས་ཀྱི་ཡིན་པར་བཤད་པ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ནོར་འདུག། 

[2]ཨི་ཀྱིང་།(义净)  རྩོམ་འདིར་གསལ་བའི་བོད་མིང་ཧྥ་ཤན་ལམ་ཡིག་གི་བོད་འགྱུར་མ་ལྟར་བྲིས་ཤིང་། ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་ 《南海寄归内法传 (ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོ་གླིང་ནས་ཆེན་པོ་ཐང་ལ་སྤྲིངས་པ་འདུལ་བའི་རྣམ་བཤད་)》ནི་ལམ་ཡིག་མིན་ཡང་བརྗོད་བདེ་བའི་སླད་དུ་རྩོམ་བྱང་ལ་དེ་ལྟར་བྲིས་པ་ཡིན། 

[3]《བླ་མ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་བའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བླ་མའི་གསུང་དྲི་མ་མེད་པ་བསྒྲིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །》 ཆག་དགེ་བསྙེན་ཆོས་དཔལ་དར་བྱང་གིས་མཛད། 《ལམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》སུ་བསྡུས། སྤྱི་ལོ་2018ལོའི་ཟླ་8པར་ཀྲུང་གོའི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར། ཤོག་གྲངས་10ན་གསལ། 

[4]《南海寄归内法传》义净法师(唐)著 华涛释译 东方出版社2018年10月P138 “明朝㧾出。旋绕村城,各并虔心,礼诸制底。棚车舆像,鼓乐张天,幡盖萦罗,飘扬蔽日,名为三摩近离,译为和集。凡大斋日,悉皆如是,即是神州行城法也。隅中始还如寺,日午方为大斋。”

[5]《ཆེན་པོ་ཧཱན་གུར་གྱི་བཙུན་པ་ཕཱ་ཧྱིན་གྱིས་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་འགྲིམས་པའི་རྣམ་ཐར་རྒྱལ་བསྟན་འབྱུང་ཁུངས་ཀུན་གསལ་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །》 བློ་བཟང་རྟ་མགྲིན་གྱིས་སོག་ཡིག་ལས་བསྒྱུར། བློ་བཟང་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་གྱི་པོད་ཀ་པར་བཞུགས།  ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། བརྩམས་ཆོས་ཨང་། W13536 ཤོག་གྲངས་4ན་གསལ།

[6]《འཕགས་པ་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།》 ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས།  ཤོག་གྲངས་13ན་གསལ།

[7]《ཆོས་སྡེ་ཆོས་དབྱིངས་འོད་གསལ་གླིང་གི་བྱམས་པ་གླིང་སྐོར་གྱི་བཅའ་ཡིག》རྗེ་བཙུན་བློ་བཟང་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་པོད་པ་པར་བཞུགས། ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། བརྩམས་ཆོས་ཨང་། W13536 ཤོག་གྲངས་2ན་གསལ།

[8]《佛国记》法显法师(东晋)著 常勇译著 弘化社2007年 P17 赞宁的《大宋僧史略》上说:“行像者,自佛泥洹,王臣多恨不亲睹佛,由是立佛降生像,或作太子巡城像。”这是佛教“行像”的起源,并且“行像”不断演变。

[9]《མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ། །》 སྤྱི་ལོ་2010ལོའི་ཟླ་10པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར། སྟོད་ཆའི་ཤོག་གྲངས་79ན་གསལ། 

[10]《ཆག་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འཇུ་བ་ཆོས་དར་གྱིས་མཛད་པ་ངོ་མཚར་ཅན་ཡོད།》 ཆག་དགེ་བསྙེན་ཆོས་དཔལ་དར་བྱང་གིས་མཛད།《བོད་ཀྱི་གདུང་རབས་དང་རྣམ་ཐར་ཐུང་ངུ་ཁག་དྲུག་》ཏུ་བསྡུས།    སྤྱི་ལོ་2014ལོར་བོད་ལྗོངས་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར། ཤོག་གྲངས་46ནས་47བར་གསལ། 

[11]《འཇམ་མགོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར།》 རྒྱལ་དབང་ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བརྩམས། སྤྱི་ལོ་2009ལོའི་ཟླ་1པོར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།

[12] མཆན་བདུན་པའི་ཤོག་གྲངས་2ན་གསལ།

[13]《བྱམས་པ་གླིང་བསྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས།》 གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེའི་གསུང་འབུམ་ཐ་པར་བཞུགས། ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས། བརྩམས་ཆོས་ཨང་། 22185 ཤོག་གྲངས་26ན་གསལ།

[14]མཆན་ལྔ་པའི་ཤོག་གྲངས་4ན་གསལ།

[15]《南海寄归内法传》 义净法师(唐)著 华涛释译 东方出版社2018年10月 P83 “第二日过午后,则击鼓乐,设香花,延请尊仪。棚车辇舆,幡旗映日,法俗云奔,引至家庭,张施帷盖,金铜尊像,莹饰皎然,涂以香泥,置净盘内。咸持香水,虔诚沐浴,拭以香㲲,捧入堂中,盛设香灯,方为陈赞。”

[16] མཆན་བཅུ་པའི་ཤོག་གྲངས་7ནས་8བར་གསལ། 

[17]《南海寄归内法传》 义净法师(唐)著 华涛释译 东方出版社2018年10月 P200-201 “但西国诸寺,灌沐尊义,每于隅中之时,授事便鸣揵稚。寺庭张施宝盖,殿侧罗列香瓶。取金银铜石之像,置以铜金石木盘内。令诸妓女,奏起音乐;涂以磨香,灌以香水。以净白㲲而揩拭之,然后安置殿中,布诸花彩,此乃寺众之仪,令羯磨陀那作矣。然于房房之内,自浴尊仪,日日皆为,但是草木之花,咸将奉献,无论冬夏,芬馥恒然。”

[18]མཆན་དགུ་པའི་ཤོག་གྲངས་41ན་གསལ།

[19]མཆན་དགུ་པའི་ཤོག་གྲངས་45ན་གསལ།