article-2324084-19C382DF000005DC-818_634x591[1]

ད་ལོའི་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་སྐབས་ ༥༨ པའི་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོའི་ཁྲོད་ཀྱི་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མི་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་ཁི་ལེན་ཊོན་མཆོག་གི་ལོ་རྒྱུས་སྙིང་བསྡུས།

ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་ཁི་ལེན་ཊོན་མཆོག་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ཨ་རིའི་མངའ་སྡེ་ཆེ་ཁ་གྷོ་རུ་སྐུ་ཞབས་ཧུ་ཧྥི་ (Hugh) དང་ལྕམ་ཌོ་རོ་ཐེ་ (Dorothy) གཉིས་ཀྱི་བུ་མོར་སྐྱེས་ཤིང་། ཁོང་མོར་མིང་སྲིང་གསུམ་ཡོད་པའི་གྲས་ཀྱི་ཆེ་བ་དེ་ཡིན་འདུག ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་ཡི་ཨ་ཕའི་རིགས་རྒྱུད་དབྱིན་ཇི་ཡིན་པ་དང་། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་ཨ་རིའི་མཚོ་དམག་ཁོངས་སུ་ཞུགས་ཏེ་དམག་དོན་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་རས་གོས་ཚོང་ལས་གཉེར་ཏེ་ཡོད་འདུག ཧེ་ལ་རེ་ཡི་ཨ་མའི་རིགས་རྒྱུད་ཝིལ་ཤཱ་མི་རིགས་ལ་གཏོགས་ཤིང་། མོ་རང་ཁྱིམ་འཛིན་བུད་མེད་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཡིན་ཡང་བྱིས་པ་སློབ་སྐྱོང་གི་ཐབས་ལ་མཁས་པའི་མཛངས་མ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས།

ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭར་འགྲིམ་སྐབས་ཚན་རིག་དང་རྩེད་རིགས་སོགས་ལ་དགའ་བོ་ཡོད་པ་དང་། ལག་རྩེད་སྤོ་ལོ་སོགས་ཀྱི་འགྲན་བསྡུར་ནང་བྱ་དགའ་ཡང་མང་པོ་བླངས་ཡོད་འདུག ༡༩༦༡ ལོར་མོ་རང་ལོ་ ༡༤ སོན་སྐབས་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་མཁའ་སྐྱོད་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཁུངས་ (NASA) ལ་འཕྲིན་ཡིག་སྤྲིངས་ཏེ། ཁོང་མོ་མ་འོངས་པར་མཁའ་སྐྱོད་པ་ཞིག་བྱེད་འདོད་ཡོད་པས། ཁོང་མོའི་ཕུགས་འདུན་དེ་ཇི་ལྟར་མངོན་འགྱུར་ཐུབ་མིན་སྐོར་དྲིས་པ་བརྒྱུད། ཐོག་དང་པོར་ཁོང་མོ་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཡོངས་མཁའ་སྐྱོད་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་གཞིའི་ནང་མཉམ་ཞུགས་གནང་ཡོད་འདུག

༡༩༦༥ ལོར་ཝིལ་སི་ལེ་ (Wellesley) སློབ་ཆེན་དུ་ཞུགས་ནས་ཆབ་སྲིད་ཚན་རིག་སྐོར་ལ་སློབ་གཉེར་བྱས་ཤིང་། ༡༩༦༩ ལོར་མཐོ་རིམ་འཛིན་གྲྭའི་རྒན་བདག་དང་སློབ་གྲྭའི་དུས་དེབ་གསར་ཤོག་གི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་བཅས་གནང་ཡོད་པ་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་ཡཱལ་ (Yale) ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་གླིང་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༣ ལོར་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་སྡེ་ཁག་ནས་འབུམ་རམས་ཐོན་ཡོད་འདུག

༡༩༧༡ ལོར་ཁོང་མོ་ཐོག་དང་པོར་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིན་ཊོན་དུ་ཡོང་ནས་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་ཝལ་ཊིར་མོན་ཌ་ལི་ (Walter Mondale) ལགས་ཀྱི་ཡུལ་གྱར་ལས་དོན་ཚོགས་ཆུང་ནང་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༢ ལོའི་དབྱར་ཁར་ཁོང་མོས་ཨ་རིའི་ནུབ་རྒྱུད་མངའ་སྡེ་ཁག་ཁག་གི་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མི་སྐུ་ཞབས་རྗོར་རྗི་མག་གྷོ་བི་རན་ (George McGovern) ལགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ལས་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ཡོད་འདུག དེ་སྔོན་ཁོང་མོ་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཡང་། ༡༩༦༨ ལོར་ཁོང་མོས་མི་ནག་གི་རང་དབང་བརྩོན་ལེན་པ་སྐུ་ཞབས་མར་ཊེན་ལུ་ཐིར་ཁེན་ (Martin Luther King) གྱི་གསུང་བཤད་ལ་ཉན་རྗེས། ཁོང་མོ་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་ནང་ཞུགས་ཡོད་འདུག

ལོ་རབས་བདུན་བཅུའི་ཨ་རིའི་ཆབ་སྲིད་རྙོག་གླེང་ (Watergate Scandal) སྐབས་སུ། ཁོང་མོས་གྲོས་ཚོགས་འོག་མའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་དུ་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་སྟོན་པའི་འགན་ཁུར་ཡོད་པ་དང་། དེའི་རྗེས་ཨར་ཁན་ས་ (Arkansas) ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་ཆེན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པ་བའི་ཚོགས་མིར་གྱུར་ཅིང་། སྐབས་དེར་ཁོང་མོའི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་ཡཱལ་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་གླིང་གི་འཛིན་གྲོགས་སྐུ་ཞབས་བྷེལ་ཁི་ལེན་ཊོན་ (Bill Clinton) མཆོག་གིས་ཨར་ཁན་ས་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་ཆེན་དུ་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཁོང་གཉིས་བར་མཇའ་འབྲེལ་བྱུང་སྟེ་ ༡༩༧༥ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ཁོང་གཉིས་གཉེན་བསྒྲིགས་བྱས་ཏེ། ༡༩༨༠ ལོའི་ཟླ་ ༢ པའི་ནང་བུ་མོ་ཆལ་སེ་ (Chelsea) སྐྱེས་ཤིང་། ཆལ་སེ་སྔར་རྗེས་སུ་སུ་ཊན་ཧྥོར་ཌི་དང་ཁི་ལུམ་བྷེ་ཡ། ཨོ་ཁི་སི་ཧྥོར་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་སོགས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་ཁྲིམས་ལུགས་ཐོག་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་འབུམ་རམས་པའི་ཐོབ་ཐང་བླངས་རྗེས། ༢༠༡༡ ལོར་ཨ་རིའི་ན་བྷེ་སེ་ (NBC News) རླུང་འཕྲིན་ཁང་གི་གསར་འགོད་པ་བྱས་ཤིང་། ད་ཆར་རྒྱལ་སྤྱིའི་འཕྲོད་བསྟེན་བདེ་དོན་དང་གཉན་ནད་རེག་དུག་ཞིབ་འཇུགས། དེ་བཞིན། སྐྱེད་མའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་བཅས་ཀྱི་ལས་ཀ་གཉེར་བཞིན་ཡོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལོར་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་གིས་ཨ་རིའི་སྐབས་ ༣༩ བའི་སྲིད་འཛིན་ཁར་ཊིར་ (Carter) ལགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། ཁོང་མོའི་བཟའ་ཟླ་བྷེལ་ཁི་ལེན་ཊོན་མཆོག་ཨ་རིའི་ལྷོ་རྒྱུད་མངའ་སྡེ་ཨར་ཁན་སའི་སྤྱི་ཁྱབ་ཁྲིམས་རྩོད་པར་བདམས་པ་དང་། ༡༩༨༠ ནས་ ༡༩༨༦ ལོའི་བར་སྔ་རྗེས་སུ་ཐེངས་གཉིས་ལ་ཁོང་ཨར་ཁན་ས་གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་དང་། ༡༩༩༣ ནས་ ༢༠༠༡ ལོའི་བར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་གནང་ཡོད་པ་རེད།

ཨ་རིའི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་བྷེལ་ཁི་ལེན་ཊོན་མཆོག་ནི་ཨར་ཁན་ས་གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ལོ་ན་གཞོན་ཤོས་དང་ཨ་རིའི་སྔོན་བྱོན་སྲིད་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གྲས་ནས་ཕོ་གསར་རྫིག་ཤོས་ཨང་ ༡༤ བར་བགྲང་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། ༡༩༩༨ ལོར་ཕོ་བྲང་དཀར་པོའི་ཁྲིམས་བཟོའི་ལས་སྒྲུབ་ཁང་གི་ལས་མི་མོ་ནེ་ཁ་ (Monica) ཟེར་བའི་བུ་མོ་ཞིག་དང་ལུས་འབྲེལ་བྱུང་བའི་རྙོག་གླེང་ལ་བརྟེན། ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་བཟའ་ཟླ་ཁི་ལེན་ཊོན་དང་གཉེན་འཐོར་བྱ་རྒྱུར་བསམ་གཞིག་བྱས་ཀྱང་། གླེང་རྙོག་དེར་བདེན་དཔང་ཁུངས་དག་མ་བྱུང་སྟབས་ཞི་འཇགས་ཕྱིན། ༡༩༩༧ ལོར་ཁོང་གིས་ཁི་ལེན་ཊོན་ཐེབས་རྩ་ཞེས་པ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ། ད་ཆར་ཁོང་གིས་འཛམ་གླིང་འཕྲོད་བསྟེན་དང་བུད་མེད་ཀྱི་ལས་གནས་མཐོར་འདེགས། བྱིས་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་སློབ་གསོ་ལྟ་སྐྱོང་། གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ལོར་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་རྒྱ་སྲས་མེ་ཏོག་ཁྲིམས་ལུགས་ཞེས་པའི་སྡེ་ཁག་ཏུ་ཞུགས་ཏེ་སྐབས་དེའི་སྲིད་འཛིན་ཁར་ཊིར་མཆོག་གིས་གཙོ་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཞབས་ཞུའི་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོར་གྱུར་བ་དང་། ༡༩༧༩ ནས་ ༡༩༩༢ ལོའི་བར་སྔ་རྗེས་སུ། ཨར་ཁན་ས་ཤེས་ཡོན་དར་སྤེལ་ཚོགས་ཆུང་དང་། ཨར་ཁན་སའི་བྱིས་པ་དང་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཞུ་གཏུགས་རམ་འདེགས་མཉམ་ལས་ཁང་། ཨར་ཁན་ས་བྱིས་པའི་སྨན་ཁང་དང་ཨར་ཁན་ས་ཁྲིམས་ལུགས་ཞབས་ཞུ་ཁང་བཅས་སུ་ཕྱག་ལས་གནང་བའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་གཞིགས་ཏེ། ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༡ ལོའི་བར་ “རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་ལུགས་གསར་དེབ” ཁང་གིས་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་ཨ་རིའི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་གྲགས་ཅན་བརྒྱ་ཡི་གྲས་སུ་མཚན་འདོན་གནང་ཡོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ལོར་ཁོང་མོའི་ཁྱོ་ག་སྐབས་ ༤༢ བའི་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་དུ་བདམས་རྗེས། ཁོང་མོ་རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲོད་བསྟེན་བཅོས་བསྒྱུར་ལས་དོན་ཚོགས་ཆུང་གི་མཚན་གནས་སུ་བསྐོ་བཞག་བྱས་ཀྱང་། ལས་དོན་དེ་ལ་མངོན་གསལ་གྲུབ་འབྲས་མ་ཐོན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ ༡༩༩༤ ལོར་ལས་མཚམས་འཇོག་དགོས་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་དེར་ཁོང་བཟའ་མི་གཉིས་ཀྱིས་ཆུ་དཀར་པོའི་ས་ཁང་འཛུགས་སྐྲུན་ལས་གཞིའི་ནང་མ་དངུལ་བཞག་ཀྱང་། ལས་གཞི་ལེགས་འགྲུབ་མ་བྱུང་སྟབས་ཨ་རིའི་སྤྱི་མཐུན་སྲིད་གཞུང་ནས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་ ༧༣ སྐྱིན་ཚབ་ཏུ་འཇལ་དགོས་བྱུང་ཡོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ནས་ ༢༠༠༩ བར་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་འཐུས་མར་བདམས་ཤིང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༧ ལོར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་སྐབས་ ༥༦ པའི་འོས་བསྡུའི་སྐབས་སུ། ཁོང་མོ་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མིར་བཞེངས་པ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཀྱང་། སྔོན་འགྲོའི་སྐབས་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་མཐའ་མའི་འོས་འགྲན་ནང་། ད་ལྟའི་སྲིད་འཛིན་སྐུ་ཞབས་ཨོ་བྷ་མར་འོས་གྲངས་ ༢༢༠༡ དང་ཐོབ་པ་དང་། ལྕམ་ཁི་ལེན་ཊོན་ལ་འོངས་གྲངས་ ༡༨༩༦ ལས་མ་ཐོབ་སྟབས་དངོས་གཞིའི་ཁོངས་སུ་ཞུགས་ཐུབ་མེད་ཀྱང་། ཨོ་བྷ་མར་སྲིད་འཛིན་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་རྗེས་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་དྲུང་ཆེར་བསྐོ་བཞག་གནང་སྟེ་ ༢༠༠༩ ནས་ ༢༠༡༣ ལོའི་བར་ལས་འགན་འཁུར་ཡོད།

ཨ་རིའི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་ཁོང་མོ་ནི་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་དྲུང་ཆེ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུ་སྐོར་སྐྱོད་གནང་ཐེངས་མང་ཤོས་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་དེར་ཁོང་མོས་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་དང་རང་དབང་གསར་ལམ་ཁག་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཡར་རྒྱས་སུ་བཏང་བ་དང་། དུས་སྐབས་དེའི་ཨ་རབ་དཔྱད་ཀྱི་གསར་བརྗེ་དང་ལེ་བྷི་ཡ་རྒྱལ་ནང་གི་ཟིང་འཁྲུག་སོགས་ཞི་འཇགས་བཟོས་ཏེ། ཨ་རིའི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་ནུས་སྟོབས་མཐོར་འདེགས་བཏང་བར་བཤད།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོར་ཨ་རིའི་སྐབས་ ༥༨ པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོ་ཚ་ཚ་འུར་འུར་དུ་མགོ་བཙུགས་པ་དང་། ལོ་དེའི་ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་ཁི་ལེན་ཊོན་མཆོག་བསྐྱར་དུ་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མིར་བཞེངས་པ་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་བ་དང་། དམངས་གཙོ་ཚོགས་པ་ནང་ཁུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་འོས་མི་དག་གི་བར་འགྲན་བསྡུར་གནང་བ་བརྒྱུད་སྐུ་ཞབས་བྷིར་ནེ་སན་ཌིར་ (Bernie Sanders) མཆོག་ལ་འོས་གྲངས་ ༡༨༣༡ ཐོབ་པ་དང་། ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་མཆོག་ལ་འོས་གྲངས་ ༢༢༢༠ ཐོབ་སྟེ། ད་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མིར་མཚན་འདོན་གནང་བ་དང་། ཁོང་མོ་ཨ་རིའི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ངོས་ནས་སྐྱེད་མ་སྲིད་འཛིན་འོས་མིར་བཏོན་པ་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ཆགས་ཡོད་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༨ ཉིན་ཨ་རིའི་སྐབས་ ༥༨ པའི་དངོས་གཞིའི་སྲིད་འཛིན་འོས་བསྡུ་ཆེན་མོ་ཚུགས་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟར། སྐབས་དེར་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མི་ལྕམ་ཧེ་ལ་རེ་དང་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་འོས་མི་སྐུ་ཞབས་ཊི་རུམ་ཕི་རྣམ་པ་གཉིས་བར་དངོས་གཞིའི་སྲིད་འཛིན་འོས་འགྲན་གནང་རྒྱུ་རེད།